ഏകീഭൂതം ച സര്വേഷാം തേജഃ കിം വാ പൃഥക് സ്ഥിതമ് । അങ്ഗാനി ചൈവ തസ്യാസ്തു സര്വതേജോമയാനി വാ
സകല ദേവന്മാരുടെയും പ്രകാശം ഒന്നായി ചേർന്നതാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഓരോന്നും വേറിട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? അവളുടെ അവയവങ്ങൾ മുഴുവൻ ഈ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണോ, അതോ ഭാഗികമായിട്ടാണോ എന്നതും അറിയണം.
ഭിന്നഭാഗവിഭാഗേന ജാതാന്യങ്ഗാനി യാനി തു । മുഖനാസാക്ഷിഭേദേന സര്വത്രൈകഭവാനി ച
വേർതിരിച്ചും വിഭജിച്ചും അവളുടെ അവയവങ്ങൾ രൂപം കൊണ്ടു, പക്ഷേ വായ്, മൂക്ക്, കണ്ണ് എന്നിവയുടെ വ്യത്യാസം കാണുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും അവ ഒന്നായി ഒന്നിച്ചു ചേർന്നതുപോലെയാണ്.
ബ്രൂഹി തദ്വിസ്തരം വ്യാസ ശരീരാങ്ഗസമുദ്ഭവമ് । ബഭൂവ യസ്യ ദേവസ്യ തേജസോഽങ്ഗം യദദ്ഭുതമ്
വ്യാസാ, ആ ദൈവിക ശരീരത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി, ഏത് ദേവന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ഏത് അവയവം രൂപം കൊണ്ടു എന്നതെല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.
ആയുധാഭരണാദീനി ദത്താനി യൈര്യഥാ യഥാ । തത്സര്വം ശ്രോതുകാമോഽസ്മി ത്വന്മുഖാമ്ബുജനിര്ഗതമ്
ആയുധങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ആരാണ് ഏർപ്പെടുത്തിയതും എങ്ങനെ നൽകിയതുമാണ്? ഇതെല്ലാം നിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ന ഹി തൃപ്യാമ്യഹം ബ്രഹ്മന് സുധാമയരസം പിബന് । ചരിതഞ്ച മഹാലക്ഷ്യാസ്ത്വന്മുഖാമ്ഭോജനിഃസൃതമ്
ബ്രഹ്മനേ, മഹാലക്ഷ്മിയുടെ കഥകൾ നീ പറയുമ്പോൾ ഞാൻ അമൃതം കുടിക്കുന്നതുപോലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; നിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന ആ കഥകൾ എനിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും കേൾക്കണം.
സൂത ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞഃ സത്യവതീസുതഃ । ഉവാച മധുരം വാക്യം പ്രീണയന്നിവ ഭൂപതിമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം സത്യവതിയുടെ മകൻ, ഭൂപതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മധുരമായി സംസാരിച്ചു.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന്മഹാഭാഗ വിസ്തരേണ ബ്രവീമി തേ । യഥാമതി കുരുശ്രേഷ്ഠ തസ്യാ ദേഹസമുദ്ഭവമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനായ രാജാവേ, ഞാൻ അറിയുന്നത്രയും വിശദമായി അവളുടെ ശരീരത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
ന ബ്രഹ്മാ ന ഹരിഃ സാക്ഷാന്ന രുദ്രോ ന ച വാസവഃ । യാഥാതഥ്യേന തദ്രൂപം വക്തുമീശഃ കദാചന
ബ്രഹ്മാവോ, ഹരിയോ, രുദ്രനോ, വാസവനോ ആരും അവളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
കഥം ജാനാമ്യഹം ദേവ്യാ യദ്രൂപം യാദൃശം യതഃ । വാചാരമ്ഭണമാത്രം തദുത്പന്നേതി ബ്രവീമി യത്
ദേവിയുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം എങ്ങനെയാണെന്നും എവിടുനിന്നാണ് അതു വന്നതെന്നും ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയും? ഞാൻ പറയുന്നത് വാക്കുകളിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതത്രേ.
സാ നിത്യാ സര്വദൈവാസ്തേ ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ । നാനാരൂപാ ത്വേകരൂപാ ജായതേ കാര്യഗൌരവാത്
അവൾ ശാശ്വതയും ദൈവികവുമാണ്; ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ അവൾ അനേകം രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നു, എന്നാൽ സത്യത്തിൽ അവൾ ഒരാളാണ്, വലിയ കാര്യങ്ങൾക്കായി അവൾ വിവിധരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യഥാ നടോ രങ്ഗഗതോ നാനാരൂപോ ഭവത്യസൌ । ഏകരൂപസ്വഭാവോഽപി ലോകരഞ്ജനഹേതവേ
നാടകവേദിയിൽ അഭിനയിക്കുന്നവൻ, ഒരാൾ തന്നെയായിട്ടും, ലോകത്തെ രസിപ്പിക്കാൻ പലവിധ രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നതുപോലെ,
തഥൈഷാ ദേവകാര്യാര്ഥമരൂപാപി സ്വലീലയാ । കരോതി ബഹുരൂപാണി നിര്ഗുണാ സഗുണാനി ച
അങ്ങനെ തന്നെ, ദേവികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി സ്വയം രൂപമില്ലാത്തവളായ ദേവി, സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം അനേകം രൂപങ്ങൾ, ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണങ്ങളില്ലാതെയും, എടുക്കുന്നു.
കാര്യകര്മാനുസാരേണ നാമാനി പ്രഭവന്തി ഹി । ധാത്വര്ഥഗുണയുക്താനി ഗൌണാനി സുബഹൂന്യപി
ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ അനുസരിച്ച്, അർത്ഥവും ഗുണവും ഉള്ള അനേകം പേരുകൾ അവള്ക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു.
തദ്വൈ ബുദ്ധ്യനുസാരേണ പ്രബ്രവീമി നരാധിപ । യഥാ തേജഃസമുദ്ഭൂതം രൂപം തസ്യാ മനോഹരമ്
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നത്രയും, പ്രകാശത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച ആ മനോഹരമായ രൂപം ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കാം.
ശങ്കരസ്യ ച യത്തേജസ്തേന തന്മുഖപങ്കജമ് । ശ്വേതവര്ണം ശുഭാകാരമജായത മഹത്തരമ്
ശങ്കരന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് അവളുടെ കമലപോലെയുള്ള മുഖം ജനിച്ചു; അതു വെളുത്ത നിറത്തിൽ, ശുഭമായ ആകൃതിയിലും അതീവ മഹത്തായതുമായിരുന്നു.
കേശാസ്തസ്യാസ്തഥാ സ്നിഗ്ധാ യാമ്യേന തേജസാഭവന് । വക്രാഗ്രാശ്ചാതിദീര്ഘാ വൈ മേഘവര്ണാ മനോഹരാഃ
അവളുടെ മുടി യമന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചു; അതു മിനുക്കമുള്ളതും വളഞ്ഞ അറ്റങ്ങളോടെയും വളരെ നീളമുള്ളതും മേഘത്തിന്റെ നിറത്തിലുള്ളതും ആകർഷകവുമായിരുന്നു.
നയനത്രിതയം തസ്യാ ജജ്ഞേ പാവകതേജസാ । കൃഷ്ണം രക്തം തഥാ ശ്വേതം വര്ണത്രയവിഭൂഷിതമ്
അവളുടെ മൂന്ന് കണ്ണുകളും അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചു; കറുപ്പ്, ചുവപ്പ്, വെള്ള നിറങ്ങളിൽ ആലങ്കാരികമായും മനോഹരമായും അവ കാണപ്പെട്ടു.
വക്രേ സ്നിഗ്ധേ കൃഷ്ണവര്ണേ സന്ധ്യയോസ്തേജസാ ഭ്രുവൌ । ജാതേ ദേവ്യാഃ സുതേജസ്കേ കാമസ്യ ധനുഷീവ തേ
സന്ധ്യയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ദേവിയുടെ കറുത്ത, മിനുക്കമുള്ള ഭ്രൂകൾ ജനിച്ചു; അവ കാമന്റെ വില്ലുപോലും ദിവ്യമായും പ്രകാശമുള്ളതുമായാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
വായോശ്ച തേജസാ ശസ്തൌ ശ്രവണൌ സമ്ബഭൂവതുഃ । നാതിദീര്ഘോ നാതിഹ്രസ്വൌ ദോലാവിവ മനോഭുവഃ
വായുവിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നു ദേവിയുടെ ചെവികൾ രൂപം കൊണ്ടു. അവ പ്രകാശമുള്ളതും മനോഹരമായ ആകൃതിയിലുമാണ്. അതിവലുതോ അതിചെറുതോ അല്ല; മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു ഇളകുന്ന ഊഞ്ഞാലുപോലെയാണ് അവയുടെ രൂപം.
തിലപുഷ്പസമാകാരാ നാസികാ സുമനോഹരാ । സഞ്ജാതാ സ്നിഗ്ധവര്ണാ വൈ ധനദസ്യ ച തേജസാ
തിലപൂവുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ മൂക്ക്, കുബേരന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് പിറന്നത്. അതിന് മൃദുവായ നിറവും ആകർഷകത്വവും ഉണ്ട്.
ദന്താഃ ശിഖരിണഃ ശ്ലക്ഷ്ണാഃ കുന്ദാഗ്രസദൃശാഃ സമാഃ । സഞ്ജാതാഃ സുപ്രഭാ രാജന് പ്രാജാപത്യേന തേജസാ
പർവതശിഖരങ്ങൾ പോലെ മൃദുവും കുന്ദപൂവിന്റെ അഗ്രംപോലെയും തുല്യവുമാണ് ദേവിയുടെ പല്ലുകൾ. അവ പ്രകാശമുള്ളതും മനോഹരവുമായവയാണ്; പ്രജാപതിയുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് അവ പിറന്നത്.
അധരശ്ചാതിരക്തോഽസ്യാഃ സഞ്ജാതോഽരുണതേജസാ । ഉത്തരോഷ്ഠസ്തഥാ രമ്യഃ കാര്തികേയസ്യ തേജസാ
ദേവിയുടെ ചുവപ്പൻതോന്നുന്ന താഴത്തെ അധരം അരുണന്റെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് പിറന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ ആകർഷകമായ മുകളിലത്തെ അധരം കാർത്തികേയന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് രൂപം കൊണ്ടത്.
അഷ്ടാദശഭുജാകാരാ ബാഹവോ വിഷ്ണുതേജസാ । വസൂനാം തേജസാങ്ഗുല്യോ രക്തവര്ണാസ്തഥാഭവന്
വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ദേവിക്ക് പതിനെട്ട് കൈകൾ രൂപം കൊണ്ടത്. വസുക്കളുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ചുവപ്പുനിറമുള്ള വിരലുകൾ ഉണ്ടായത്.
സൌമ്യേന തേജസാ ജാതം സ്തനയോര്യുഗ്മമുത്തമമ് । ഐന്ദ്രേണാസ്യാസ്തഥാ മധ്യം ജാതം ത്രിവലിസംയുതമ്
സൗമ്യമായ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ദേവിയുടെ ഉത്തമമായ ഇരുകരങ്ങൾ പിറന്നത്. ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് മൂന്നു വളവുകളുള്ള നടുവും രൂപം കൊണ്ടത്.
ജങ്ഘോരൂ വരുണസ്യാഥ തേജസാ സമ്ബഭൂവതുഃ । നിതമ്ബഃ സ തു സഞ്ജാതോ വിപുലസ്തേജസാ ഭുവഃ
വരുണന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ദേവിയുടെ തോളുകളും കാലുകളും രൂപം കൊണ്ടത്. ഭൂമിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിന്നാണ് വിശാലവും മനോഹരവുമായ കമരും പിറന്നത്.
ഏവം നാരീ ശുഭാകാരാ സുരൂപാ സുസ്വരാ ഭൃശമ് । സമുത്പന്നാ തഥാ രാജംസ്തേജോരാശിസമുദ്ഭവാ
ഇങ്ങനെ, നല്ല രൂപവും ശ്രുതിമധുരമായ സ്വരവും ഉള്ള, ഭംഗിയാർന്ന ഒരു സ്ത്രീ അനേകം ദിവ്യശക്തികളിൽ നിന്നായി ജനിച്ചു, രാജാവേ.
താം ദൃഷ്ട്വാ സുഷ്ഠുസര്വാങ്ഗീം സുദതീം ചാരുലോചനാമ് । മുദം പ്രാപുഃ സുരാഃ സര്വേ മഹിഷേണ പ്രപീഡിതാഃ
അവളെ, ശരീരത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗവും കുഴപ്പമില്ലാതെ, മനോഹരമായ പല്ലുകളും ആകർഷകമായ കണ്ണുകളും ഉള്ളവളായി കണ്ടപ്പോൾ, മഹിഷനാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും വലിയ സന്തോഷം ഉണ്ടായി.
വിഷ്ണുസ്ത്വാഹ സുരാന്സര്വാന്ഭൂഷണാന്യായുധാനി ച । പ്രയച്ഛന്തു ശുഭാന്യസ്യൈ ദേവാഃ സര്വാണി സാമ്പ്രതമ്
വിഷ്ണു ദേവന്മാരോടു പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ദേവികൾ എല്ലാവരും അവള്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള ആഭരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അർപ്പിക്കട്ടെ.'
സ്വായുധേഭ്യഃ സമുത്പാദ്യ തേജോയുക്താനി സത്വരാഃ । സമര്പയന്തു സര്വേഽദ്യ ദേവ്യൈ നാനായുധാനി വൈ
ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ ആയുധങ്ങൾ ഉടൻ ഉണ്ടാക്കി, ഇന്ന് തന്നെ ദേവിക്ക് വിവിധ ആയുധങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം.
മഹിഷമന്ത്രിണാ ദേവീവാര്താവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ദേവാ വിഷ്ണുവചഃ ശ്രുത്വാ സര്വേ പ്രമുദിതാസ്തദാ । ദദുശ്ച ഭൂഷണാന്യാശു വസ്ത്രാണി സ്വായുധാനി ച
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ, ഉടൻ അവള്ക്ക് ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങളും നൽകി.