അഹങ്കാരവശഃ പ്രാണീ കരോതി ച ശുഭാശുഭമ് । വിമൂഢോ മോഹജാലേന തത്കൃതേനാതിപാതിനാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടിമയായ ജീവി നല്ലതും ചീത്തയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അജ്ഞാനത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, അതിനാൽ വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
അഹങ്കാരാദ്ധി സഞ്ജാതമിദം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । മൂലാദ്ധരിഹരാദീനാമുഗ്രാത്പ്രകൃതിസമ്ഭവാത്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഈ ചലനസ്ഥിരങ്ങളായ എല്ലാം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു. പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന ശക്തിയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും തുടങ്ങിയവർക്കും മൂലകാരണമാണ്.
അഹങ്കാരപരിത്യക്തോ യദാ ഭവതി പദ്മജഃ । തദാ വിമുക്തോ ഭവതി നോചേത്സംസാരകര്മകൃത്
പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് അഹങ്കാരം വിട്ടാൽ മാത്രമേ മോചനം ലഭിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
തന്മുക്തസ്തു വിമുക്തോ ഹി ബദ്ധസ്തദ്വശതാം ഗതഃ । ന നാരീ ന ധനം ഗേഹം ന പുത്രാ ന സഹോദരാഃ
അത് വിട്ടവൻ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോചിതനാകൂ. അതിന്റെ അധീനനായാൽ ബന്ധിതനാണ്. സ്ത്രീകളും ധനവും വീടും മക്കളും സഹോദരന്മാരും ഇതിന് കാരണമല്ല.
ബന്ധനം പ്രാണിനാം രാജന്നഹങ്കാരസ്തു ബന്ധകഃ । അഹം കര്താ മയാ ചേദം കൃതം കാര്യം ബലീയസാ
രാജാവേ, അഹങ്കാരമാണ് ജീവികളുടെ ബന്ധം. അഹങ്കാരമാണ് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും. 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്റെ വഴി ഈ പ്രവൃത്തി നടന്നു' എന്ന ധാരണ അതിന്റെ ശക്തിയാണ്.
കരിഷ്യാമി കരോമ്യേവം സ്വയം ബധ്നാതി പ്രാണഭൃത് । കാരണേന വിനാ കാര്യം ന സമ്ഭവതി കര്ഹിചിത്
'ഞാൻ ചെയ്യുമെന്ന് കരുതുന്നു, ഞാൻ ചെയ്യുന്നു' എന്ന ചിന്തയാൽ ആത്മാവ് തന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. കാരണമില്ലാതെ ഒരിക്കലും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ ന ദൃശ്യതേ ജാതോ മൃത്പിണ്ഡേന വിനാ ഘടഃ । വിഷ്ണുഃ പാലയിതാ വിശ്വസ്യാഹങ്കാരസമന്വിതഃ
കട്ടിമണ്ണ് ഇല്ലാതെ ഒരു കലശം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ കാണാറില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, അഹങ്കാരമുള്ളപ്പോഴാണ് വിഷ്ണു ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നത്.
അന്യഥാ സര്വദാ ചിന്താമ്ബുധൌ മഗ്നഃ കഥം ഭവേത് । അഹങ്കാരവിമുക്തസ്തു യദാ ഭവതി മാനവഃ
ഇല്ലെങ്കിൽ, ഒരാൾ എങ്ങനെ എപ്പോഴും ചിന്തയുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി കഴിയും? അഹങ്കാരം വിട്ടവനാണ് ഇതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നത്.
അവതാരപ്രവാഹേഷു കഥം മജ്ജേച്ഛുഭാശയഃ । മോഹമൂലമഹങ്കാരഃ സംസാരസ്തത്സമുദ്ഭവഃ
നല്ല മനസ്സുള്ളവൻ അവതാരങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ എങ്ങനെ മുങ്ങും? അഹങ്കാരമാണ് മോഹത്തിന്റെ മൂലവും, അതിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
അഹങ്കാരവിഹീനാനാം ന മോഹോ ന ച സംസൃതിഃ । ത്രിവിധഃ പുരുഷഃ പ്രോക്തഃ സാത്ത്വികോ രാജസസ്തഥാ
അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവർക്കു മോഹവും പുനർജന്മവും ഇല്ല. മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ആളുകളാണ് പറയുന്നത്: സാത്വികൻ, രാജസികൻ, താമസികൻ.
താമസസ്തു മഹാരാജ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദിഷു । ത്രിവിധസ്ത്രിഷു രാജേന്ദ്ര കാജേശാദിഷു സര്വദാ
മഹാരാജാവേ, താമസികസ്വഭാവം ബ്രഹ്മാവിലും വിഷ്ണുവിലും ശിവനിലും കാണാം. രാജാക്കന്മാരിലും മറ്റുള്ളവരിലും ഈ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും.
അഹങ്കാരഃ സദാ പ്രോക്തോ മുനിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ । അഹങ്കാരേണ തേനൈവ ബദ്ധാ ഏതേ ന സംശയഃ
അഹങ്കാരമാണ് സത്യം അറിയുന്ന മുനികൾ എപ്പോഴും പറഞ്ഞത്. അഹങ്കാരത്തിലൂടെയാണ് ഇവർ ബന്ധിതരാകുന്നത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മായാവിമോഹിതാ മന്ദാഃ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । കരോതി സ്വേച്ഛയാ വിഷ്ണുരവതാരാനനേകശഃ
മായയുടെ ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സില്ലാത്തവർ പറയുന്നു, വിഷ്ണു തനിക്കിഷ്ടമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം അനവധി അവതാരങ്ങൾ എടുക്കുന്നു എന്ന്.
മന്ദോഽപി ദുഃഖഗഹനേ ഗര്ഭവാസേഽതിസങ്കടേ । ന കരോതി മതിം വിദ്വാന്കഥം കുര്യാത്സ ചക്രഭൃത്
മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ പോലും ഗർഭത്തിലെ അത്യന്തം കഠിനമായ ദു:ഖത്തിൽ ചിന്തിക്കാൻ കഴിയില്ല; അങ്ങനെ ഒരു സ്ഥിതിയിൽ ചക്രധാരി എങ്ങനെ ചിന്തിക്കും?
കൌസല്യാദേവകീഗര്ഭേ വിഷ്ഠാമലസമാകുലേ । സ്വേച്ഛയാ പ്രവദന്ത്യദ്ധാ ഗതോ ഹി മധുസൂദനഃ
കൗസല്യയുടെയും ദേവകിയുടെയും മലമൂത്രം നിറഞ്ഞ ഗർഭത്തിൽ മധുസൂദനൻ തൻറെ ഇച്ഛയാൽ പ്രവേശിച്ചു എന്ന് അവർ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
വൈകുണ്ഠസദനം ത്യക്ത്വാ ഗര്ഭവാസേ സുഖം നു കിമ് । ചിന്താകോടിസമുത്ഥാനേ ദുഃഖദേ വിഷസമ്മിതേ
വൈകുണ്ഠം വിട്ട് അനേകം ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞ വിഷംപോലെയുള്ള ദു:ഖകരമായ ഗർഭവാസത്തിൽ എന്ത് സന്തോഷമുണ്ട്?
തപസ്തപ്ത്വാ ക്രതൂന്കൃത്വാ ദത്ത്വാ ദാനാന്യനേകശഃ । ന വാഞ്ഛന്തി യതോ ലോകാ ഗര്ഭവാസം സുദുഃഖദമ്
വലിയ തപസ്സ് ചെയ്തും, യാഗങ്ങൾ നടത്തി, അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി, ആളുകൾക്ക് അത്യന്തം ദു:ഖകരമായ ഗർഭവാസം ആഗ്രഹമില്ല.
സ കഥം ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ സ്വവശശ്ചേജ്ജനാര്ദനഃ । ഗര്ഭവാസരുചിര്ഭൂയാദ്ഭവേത്സ്വവശതാ യദി
ജനാർദ്ദനാ, സ്വതന്ത്രനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു യഥാർത്ഥത്തിൽ ആണെങ്കിൽ, താൻ ഇച്ഛിച്ച് ഗർഭവാസം ആഗ്രഹിക്കുമോ?
ജാനീഹി ത്വം മഹാരാജ യോഗമായാവശേ ജഗത് । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം ദേവമാനുഷതിര്യഗമ്
മഹാരാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെയുമുള്ള ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം യോഗമായയുടെ അധീനത്തിലാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
മായാതന്ത്രീനിബദ്ധാ യേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ । ഭ്രമന്തി ബന്ധമായാന്തി ലീലയാ ചോര്ണനാഭവത്
മായയുടെ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഹരനും അവരുടെ കളിയിലൂടെ ചുറ്റി നടക്കുകയും, ബന്ധിതരാവുകയും, ലയത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
മഹിഷാസുരോത്പത്തിഃ രാജോവാച യോഗേശ്വര്യാഃ പ്രഭാവോഽയം കഥിതശ്ചാതിവിസ്തരാത് । ബ്രൂഹി തച്ചരിതം സ്വാമിഞ്ഛ്രോതും കൌതൂഹലം മമ
മഹിഷാസുരന്റെ ജനനം രാജാവു ചോദിച്ചു: യോഗേശ്വരിയുടെ മഹത്വം നീ വളരെ വിശദമായി പറഞ്ഞു. അതിന്റെ കഥ പറയൂ സ്വാമിനേ, അതു കേൾക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ട്.
മഹാദേവീപ്രഭാവം വൈ ശ്രോതും കോ നാഭിവാഞ്ഛതി । യോ ജാനാതി ജഗത്സര്വം തദുത്പന്നം ചരാചരമ്
മഹാദേവിയുടെ മഹത്വം കേൾക്കാൻ ആരാണ് ആഗ്രഹിക്കാത്തത്? സകല ജഗത്തും, ചലനസ്ഥിരങ്ങളായ എല്ലാം അവളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് അറിയുന്നവർക്കു.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന് പ്രവക്ഷ്യാമി വിസ്തരേണ മഹാമതേ । ശ്രദ്ദധാനായ ശാന്തായ ന ബ്രൂയാത്സ തു മന്ദധീഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ വിശദമായി പറയും, നീ കേൾക്കൂ. വിശ്വാസവും സമാധാനവും ഉള്ളവർക്കാണ് പറയേണ്ടത്, മനസ്സില്ലാത്തവർക്കല്ല.
പുരാ യുദ്ധമഭൂദ് ഘോരം ദേവദാനവസേനയോഃ । പൃഥിവ്യാം പൃഥിവീപാല മഹിഷാഖ്യേ മഹീപതൌ
പണ്ടൊരു കാലത്ത്, മഹിഷ എന്ന രാജാവിന്റെ കാലത്ത്, ഭൂമിയിൽ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു.
മഹിഷോ നാമ രാജേന്ദ്ര ചകാര തപ ഉത്തമമ് । ഗത്വാ ഹേമഗിരൌ ചോഗ്രം ദേവവിസ്മയകാരകമ്
മഹിഷ എന്ന രാജാവ്, ദേവന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ പൊൻകുന്നിൽ പോയി, അത്യുത്തമമായ തപസ്സ് നടത്തി.
വര്ഷാണാമയുതം പൂര്ണം ചിന്തയന്ഹൃദി ദേവതാമ് । തസ്യ തുഷ്ടോ മഹാരാജ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ
പത്ത് ആയിരം വർഷം മുഴുവൻ, ഹൃദയത്തിൽ ദേവതയെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാരാജാവേ, ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അവനിൽ സന്തോഷിച്ചു.
തത്രാഗത്യാബ്രവീദ്വാക്യം ഹംസാരൂഢശ്ചതുര്മുഖഃ । വരം വരയ ധര്മാത്മന്ദദാമി തവ വാച്ഛിതമ്
അവിടെ ഹംസത്തിൽ കയറി വന്ന നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കൂ, ധർമ്മാത്മാവേ, ഞാൻ അതു നിനക്ക് നൽകാം.
മഹിഷ ഉവാച അമരത്വം ദേവദേവ വാഞ്ഛാമി ദ്രുഹിണ പ്രഭോ । യഥാ മൃത്യു ഭയം ന സ്യാത്തഥാ കുരു പിതാമഹ
മഹിഷൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവനേ, ദ്രുഹിണപ്രഭോ, എനിക്ക് അമരത്വം വേണം; മരണഭയം ഇല്ലാത്തപോലെ അതു ദയവായി നൽകൂ, പിതാമഹനേ.
ബ്രഹ്മോവാച ഉത്പന്നസ്യ ധ്രുവം മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച । സര്വഥാ മരണോത്പത്തീ സര്വേഷാം പ്രാണിനാം കില
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ജനിച്ചവർക്കു മരണം ഉറപ്പാണ്; മരിച്ചവർക്കു ജനനം ഉറപ്പാണ്; എല്ലാ ജീവികൾക്കും ജനനവും മരണവും അനിവാര്യമാണ്.
നാശഃ കാലേന സര്വേഷാം പ്രാണിനാം ദൈത്യപുങ്ഗവ । മഹാമഹീധരാണാം ച സമുദ്രാണാം ച സര്വഥാ
ദൈത്യരിൽ പ്രധാനനായവനേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും, വലിയ പർവതങ്ങൾക്കും, സമുദ്രങ്ങൾക്കും പോലും കാലംകൊണ്ട് നാശം ഉറപ്പാണ്.