സ തം മണിം സ്വപുത്രായ ക്രീഡനാര്ഥമദാത്പ്രഭുഃ । അഥ ചിക്രീഡ ബാലോഽപി മണിം സംപ്രാപ്യ ഭാസ്വരമ്
അവൻ ആ മണി തന്റെ മകനു കളിക്കാൻ നൽകി; കുട്ടി ആ പ്രകാശമുള്ള മണി കിട്ടിയതോടെ അതുമായി കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസേനേഽനാഗതേ ചാഥ സത്രാജിത്പര്യതപ്യത । ന ജാനേ കേന നിഹതഃ പ്രസേനോ മണിമിച്ഛതാ
പ്രസേനൻ തിരികെ വരാതിരുന്നതിൽ സത്രാജിത് വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്നു: 'മണിയ്ക്ക് വേണ്ടി ആരോ പ്രസേനനെ കൊന്നു' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ മനസ്സിൽ.
അഥ ലോകമുഖോദ്ഗീര്ണാ കിംവദന്തീ പുരേഽഭവത് । കൃഷ്ണേന നിഹതോ നൂനം പ്രസേനോ മണിലിപ്സുനാ
അപ്പോൾ നഗരത്തിൽ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു പ്രചരണം പടർന്നു: 'മണിയ്ക്ക് വേണ്ടി കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് പ്രസേനനെ കൊന്നതെന്നു തീർച്ച.'
സ തം ശുശ്രാവ കൃഷ്ണോപി ദുര്യശോ ലിപ്തമാത്മനി । മാര്ഷ്ടും തത്തസ്യ പദവീം പുരൌകോഭിഃ സഹാഗമത്
കൃഷ്ണൻ ഈ അപകീർത്തി കേട്ടു; സ്വന്തം പേര് കളങ്കിതമായതുകൊണ്ട്, അതു അകറ്റാൻ നഗരവാസികളോടൊപ്പം വഴിതിരയാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാ സ വിപിനേഽപശ്യത്പ്രസേനം ഹരിണാ ഹതമ് । യയൌ മൃഗേന്ദ്രമന്വിഷ്യന്നസൃഗ്ബിംദ്വംകിതാധ്വനാ
കാടിലേക്ക് പോയ കൃഷ്ണൻ, പ്രസേനൻ സിംഹംകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടതും കണ്ടു; രക്തത്തിന്റെ കറ പറ്റിയ വഴിപിടിച്ച് മൃഗരാജാവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
അഥ കൃഷ്ണോ ഹതം സിംഹം ബിലദ്വാരി വിലോക്യ ച । ഉവാച ഭഗവാന്വാചം കൃപയാ പുരവാസിനഃ
പിന്നീട് കൃഷ്ണൻ ഗുഹാവാതിൽ സിംഹം കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടു; കരുണയോടെ നഗരവാസികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
തിഷ്ഠധ്വം യൂയമത്രൈവ യാവദാഗമനം മമ । പ്രവിശാമി ബിലം ത്വേതന്മണിഹാരകലബ്ധയേ
നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കുക, ഞാൻ തിരികെ വരുംവരെ; ഈ ഗുഹയിൽ കയറി, മണി മോഷ്ടിച്ചവനിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വാങ്ങാം.
തഥേത്യുക്ത്വാ തു തേ തസ്ഥുസ്തത്രൈവ ദ്വാരകൌകസഃ । ജഗാമാംതര്ബിലം കൃഷ്ണോ യത്ര ജാമ്ബവതോ ഗൃഹമ്
അങ്ങനെ സമ്മതം പറഞ്ഞ് നഗരവാസികൾ അവിടെ തന്നെ നിന്നു; കൃഷ്ണൻ ജാംബവാന്റെ വീട്ടുള്ള ഗുഹയിൽ കയറി.
ഋക്ഷരാജസുതം ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണോ മണിധരം തദാ । ഹര്തുമൈച്ഛന്മണിം താവദ്ധാത്രീ ചുക്രോശ ഭീതവത്
കരടിരാജാവിന്റെ മകൻ മണി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്നത് കണ്ട കൃഷ്ണൻ അതു എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ദായമമ്മ ഭയത്താൽ നിലവിളിച്ചു.
ശ്രുത്വാ ധാത്രീരവം സദ്യഃ സമാഗത്യര്ഥക്ഷരാട് തദാ । യുയുധേ സ്വാമിനാ സാകമവിശ്രാമമഹര്നിശമ്
ദായമമ്മയുടെ നിലവിളി കേട്ട കരടിരാജാവ് ഉടൻ എത്തി; അവൻ തന്റെ യജമാനനായ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം, രാത്രി പകലില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഏവം ത്രിനവരാത്രം തു മഹദ്യുദ്ധമഭൂത്തയോഃ । കൃഷ്ണാഗമപ്രതീക്ഷാസ്തേ തസ്ഥുര്ദ്വാരി പുരൌകസഃ
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും ഇരുപത്തൊന്നു ദിവസം വലിയ യുദ്ധം നടത്തി; നഗരവാസികൾ കൃഷ്ണൻ വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഗുഹാവാതിൽ കാത്തുനിന്നു.
ദ്വാദശാഹം തതോ ഭീത്യാ പ്രതിജഗ്മുര്നിജാലയമ് । തത്ര തേ കഥയാമാസുര്വൃത്താംതം സര്വമാദിതഃ
പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം ഭയത്താൽ അവർ ഓരോരുത്തരും വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ എല്ലാവരും തുടക്കംമുതൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
സത്രാജിതം ശപംതസ്തേ സര്വേ ശോകാകുലാ ഭൃശമ് । വാസുദേവോ മഹാഭാഗഃ ശ്രുത്വാ പുത്രസ്യ താം കഥാമ്
അവരൊക്കെയും അത്യന്തം ദുഃഖഭാരിതരായി സത്രാജിതിനെ ശപിച്ചു. മഹാനായ വാസുദേവന് തന്റെ മകനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ കഥ കേട്ടപ്പോള്,
മുമോഹ സപരീവാരസ്തദാ പരമയാ ശുചാ । ചിന്തയാമാസ ബഹുധാ കഥം ശ്രേയോ ഭവേന്മമ
അവനും കുടുംബവും അതിവിശാലമായ ദുഃഖത്തില് ആകുലരായി ബോധംകെട്ടുപോയി. എങ്ങനെയെങ്കിലും തനിക്കു നല്ലതു സംഭവിക്കാമെന്നു പലവിധം ആലോചിച്ചു.
അഥാജഗാമ ഭഗവാന്ദേവര്ഷിര്ബ്രഹ്മലോകതഃ । ഉത്ഥായ തം പ്രണമ്യാസൌ വസുദേവോഽഭ്യപൂജയത്
അപ്പോള് മഹാനായ ദേവര്ഷി നാരദന് ബ്രഹ്മലോകത്തില് നിന്ന് അവിടെ എത്തി. വാസുദേവന് എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.
നാരദോഽനാമയം പൃഷ്ട്വാ വാസുദേവം മഹാമതിമ് । പ്രപച്ഛ ച യദുശ്രേഷ്ഠം കിം ചിതയസി തദ്വദ
നാരദന് വാസുദേവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചശേഷം, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: "നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? അതു പറയൂ."
വസുദേവ ഉവാച। പുത്രോ മേഽതിപ്രിയഃ കൃഷ്ണഃ പ്രസേനാന്വേഷണായ തു । പൌരൈഃ സാകം വനം ഗത്വാ നിഹതം തം തദൈക്ഷത
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനായ മകനായ കൃഷ്ണന് പ്രസേനനെ അന്വേഷിക്കാന് പട്ടണക്കാരോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അവന് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു."
പ്രസേനഘാതകം ദൃഷ്ട്വാ ബിലദ്വാരേ മൃതം ഹരിമ് । ദ്വാരി പൌരാനധിഷ്ഠായ ബിലാംതര്ഗതവാന്സ്വയമ്
പ്രസേനനെ കൊന്ന ഹരിയെ ഗുഹാവാതില് മരിച്ചുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു. പട്ടണക്കാര് വാതിലില് നിന്നു, അവന് സ്വയം അകത്തേക്ക് കടന്നു.
ബഹവോ ദിവസാ യാതാ നായാത്യദ്യാപി മേ സുതഃ । അതഃ ശോചാമി തദ് ബ്രൂഹി യേന ലപ്സ്യേ സുതം മുനേ
അനവധി ദിവസങ്ങള് കഴിഞ്ഞിട്ടും എന്റെ മകന് ഇനിയും തിരിച്ചു വന്നിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാന് ദുഃഖിക്കുന്നു; മഹര്ഷേ, എങ്ങനെ മകനെ തിരിച്ചുപിടിക്കാമെന്നു പറയൂ.
നാരദ ഉവാച। പുത്രപ്രാപ്ത്യൈ യദുശ്രേഷ്ഠ ദേവീമാരാധയാംബികാമ് । തസ്യാ ആരാധനേനൈവ സദ്യഃ ശ്രേയോ ഹ്യവാപ്സ്യസി
നാരദന് പറഞ്ഞു: "യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠാ, മകനെ ലഭിക്കാനായി അംബികാ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കൂ. അവളെ ആരാധിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ നിനക്കു നല്ലത് ലഭിക്കും."
വസുദേവ ഉവാച। ഭഗവന്കാ ഹി സാ ദേവീ കിംപ്രഭാവാ മഹേശ്വരീ । കഥമാരാധനം തസ്യാ ദേവര്ഷേ കൃപയാ വദ
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "ഭഗവന്, ആ ദേവി ആര്? അവളുടെ ശക്തി എന്താണ്? ദേവര്ഷേ, അവളെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ."
നാരദ ഉവാച। വസുദേവ മഹാഭാഗ ശൃണു സംക്ഷേപതോ മമ । ദേവ്യാ മാഹാത്മ്യമതുലം കോ വക്തും വിസ്തരാത്ക്ഷമഃ
നാരദന് പറഞ്ഞു: "വാസുദേവാ, മഹാഭാഗാ, എന്റെ വാക്ക് ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്ക്കൂ. ദേവിയുടെ അതുല്യമായ മഹത്വം പൂര്ണമായി വിവരിക്കാന് ആര് കഴിയുമെന്നു പറയൂ."
യാ സാ ഭഗവതീ നിത്യാ സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീ । പരാത്പരതരാ ദേവീ യയാ വ്യാപ്തമിദം ജഗത്
ആ ദേവി ശാശ്വതിയും സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപിയുമാണ്. പരമോന്നതയായ ദേവി, ഈ ലോകം മുഴുവന് അവളാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യദാരാധനതോ ബ്രഹ്മാ സൃജതീദം ചരാചരമ് । യാം ച സ്തുത്വാ വിനിര്മുക്തോ മധുകൈടഭജാദ്ഭയാത്
അവളെ ആരാധിച്ചതിനാലാണ് ബ്രഹ്മാവ് ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അവളെ സ്തുതിച്ചാണ് ബ്രഹ്മാവ് മധുകൈടഭന്മാരുടെ ഭയത്തില് നിന്ന് മോചിതനായത്.
വിഷ്ണുര്യത്കൃപയാ വിശ്വം ബിഭര്തി ഭഗവാനിദമ് । രുദ്രഃ സംഹരതേ യസ്യാഃ കൃപാപാംഗനിരീക്ഷണാത്
ഭഗവാന് വിഷ്ണു അവളുടെ കൃപകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം സംരക്ഷിക്കുന്നത്; അവളുടെ കൃപാനിരീക്ഷണത്താല് രുദ്രന് സംഹാരവും നടത്തുന്നു.
സംതാരബംധഹേതുര്യാ സൈവ മുക്തിപ്രദായിനീ । സാ വിദ്യാ പരമാ ദേവീ സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ
അവളാണ് ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണവും മോക്ഷം നല്കുന്നവളും. അവളാണ് പരമവിദ്യ, പരമദേവി, എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവളില് ഭരിക്കുന്നവളും.
നവരാത്രവിധാനേന സമ്പൂജ്യ ജഗദംബികാമ് । നവാഹോഭിഃ പുരാണം ച ദേവ്യാ ഭാഗവതം ശൃണു
നവരാത്രി ആചാരപ്രകാരം ജഗദംബികയെ ആരാധിച്ച്, ഒമ്പത് ദിവസം ദേവിയുടെ പുരാണമായ ഭാഗവതം ശ്രവിക്കുമ്പോള്,
യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ സദ്യഃ പുത്രമവാപ്സ്യസി । ഭുക്തിര്മുക്തിര്ന ദൂരസ്ഥാ പഠതാം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അത് കേള്ക്കുന്നവന് ഉടന് മകനെ ലഭിക്കും; വായിക്കുന്നവർക്കും കേൾക്കുന്നവർക്കും ഭോഗവും മോക്ഷവും ദൂരമല്ല.
ഇത്യുക്തോ നാരദേനാസൌ വസുദേവഃ പ്രണമ്യ തമ് । ഉവാച പരയാ പ്രീത്യാ നാരദം മുനിസത്തമമ്
ഇങ്ങനെ നാരദന് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം വാസുദേവന് അവനെ നമസ്കരിച്ച് അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ മഹാമുനിയായ നാരദനോടു പറഞ്ഞു.
വസുദേവ ഉവാച। ഭഗവംസ്തവ വാക്യേന സംസ്മൃതം വൃത്തമാത്മനഃ । ശ്രൂയതാം തച്ച വക്ഷ്യാമി ദേവീമാഹാത്മ്യസംഭവമ്
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "ഭഗവന്, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് എന്റെ ജീവിതത്തിലെ സംഭവങ്ങള് ഓര്മ്മവന്നു. ദേവിയുടെ മഹത്വത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാന് ഇപ്പോള് പറയാം, കേള്ക്കൂ."