വിഷ്ണോരപ്യഥികോ രുദ്രോ വിഷ്ണുസ്തു ബ്രഹ്മണോഽധികഃ । തസ്മാന്ന സംശയഃ കാര്യഃ കൃഷ്ണേന ശിവപൂജനേ
വിഷ്ണുവിനേക്കാൾ രുദ്രൻ ഉന്നതനും, ബ്രഹ്മാവിനേക്കാൾ വിഷ്ണു ഉന്നതനും. അതിനാൽ കൃഷ്ണൻ ശിവനെ ആരാധിച്ചതിൽ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല.
ഇച്ഛയാ ബ്രഹ്മണോ വക്ത്രാദ്വരദാനാര്ഥമുദ്ബഭൌ । മൂലരുദ്രസ്യാംശഭൂതോ രുദ്രനാമാ ദ്വിതീയകഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഇച്ഛയാൽ, വരദാനത്തിനായി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് മൂലരുദ്രന്റെ അംശമായ രണ്ടാം രുദ്രൻ ഉദിച്ചുവന്നു.
സോഽപി പൂജ്യോഽസ്തി സര്വേഷാം മൂലരുദ്രസ്യ കാ കഥാ । ദേവീതത്ത്വസ്യ സാന്നിധ്യാദുത്തമത്വം സ്മൃതം ശിവേ
അവനും എല്ലാവരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. മൂലരുദ്രനെ കുറിച്ച് പറയേണ്ടതില്ല. ദേവിതത്ത്വത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടാണ് ശിവന് ഉന്നതത്വം ലഭിച്ചത്.
അവതാരാ ഹരേരേവം പ്രഭവന്തി യുഗേ യുഗേ । യോഗമായാപ്രഭാവേണ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ഇങ്ങനെ, ഹരിയുടെ അവതാരങ്ങൾ ഓരോ യുഗത്തിലും യോഗമായയുടെ ശക്തിയാൽ സംഭവിക്കുന്നു. ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല.
യാ നേത്രപക്ഷ്മപരിസഞ്ചലനേന സമ്യ- ഗ്വിശ്വം സൃജത്യവതി ഹന്തി നിഗൂഢഭാവാ । സൈഷാ കരോതി സതതം ദ്രുഹിണാച്യുതേശാന് നാനാവതാരകലനേ പരിഭൂയമാനാന്
അവൾക്ക് കണ്ണ് പിഴുക്കുന്നതു മാത്രം മതിയാകുന്നു, ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനും നിലനിർത്താനും നശിപ്പിക്കാനും. അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും അവരുടെ അനേകം അവതാരങ്ങളിൽ പോലും അവൾ എപ്പോഴും അവഗണിക്കപ്പെടാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
സൂതീഗൃഹാദ്വ്രജനമപ്യനയാ നിയുക്തം സംഗോപിതശ്ച ഭവനേ പശുപാലരാജ്ഞഃ । സമ്പ്രാപിതശ്ച മധുരാം വിനിയോജിതശ്ച ശ്രീദ്വാരകാപ്രണയനേ നനു ഭീതചിത്തഃ
അവളുടെ ആജ്ഞയാൽ മാത്രം ജനനമുറിയിൽ നിന്നുള്ള യാത്ര നടന്നു. ആ കുഞ്ഞിനെ പശുപാലരാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചു. പിന്നെ അവനെ മധുരയിൽ എത്തിച്ചു, ഭയത്താൽ ദ്വാരകാപുരം സ്ഥാപിക്കാൻ അയച്ചു.
നിര്മായ ഷോഡശസഹസ്രശതാര്ധകാസ്താ നാര്യോഽഷ്ടസമ്മതതരാഃ സ്വകലാസമുത്ഥാഃ । താസാം വിലാസവശഗം തു വിധായ കാമം ദാസീകൃതോ ഹി ഭഗവാനനയാപ്യനന്തഃ
അവൻ തന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് പതിനാറായിരത്തി ഒരുനൂറ് സ്ത്രീകളെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരികളായി. അവളുടെ കൃപയാൽ അനന്തനായ ഭഗവാൻ അവരുടെ കാമത്തിനും ഇഷ്ടത്തിനും അടിമയായി മാറി.
ഏകാപി ബന്ധനവിധൌ യുവതീ സമര്ഥാ പുംസോ യഥാ സുദൃഢലോഹമയം തു ദാമ । കിം നാമ ഷോഡശസഹസ്രശതാര്ധകാശ്ച തം സ്വീകൃതം ശുകമിവാതിനിബന്ധയന്തി
ഒരു യുവതി പോലും ഒരു പുരുഷനെ ഇരുമ്പ് ചങ്ങല പോലെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ കഴിയും. പിന്നെ പതിനാറായിരത്തി ഒരുനൂറ് സ്ത്രീകൾ അവനെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അവർ ഒരു ശുകനെ പോലെ അവനെ കനത്ത ബന്ധത്തിൽ ആക്കിയില്ലേ!
സാത്രാജിതീവശഗതേന മുദാന്വിതേന പ്രാപ്തം സുരേന്ദ്രഭവനം ഹരിണാ തദാനീമ് । കൃത്വാ മൃധം മഘവതാ വിഹൃതസ്തരൂണാ- മീശഃ പ്രിയാസദനഭൂഷണതാം യ ആപ
സാത്രാജിതിന്റെ വശമായ ഹരിക്ക് സ്യാമന്തകമണിയെ സന്തോഷത്തോടെ ലഭിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവേന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി ജയിച്ച്, യുവതികളോടൊപ്പം സുഖിച്ചു, പ്രിയഭവനങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചു.
യോ ഭീമജാം ഹി ഹൃതവാഞ്ഛിശുപാലകാദീ- ഞ്ജിത്വാ വിധിം നിഖിലധര്മകൃതോ വിധിത്സുഃ । ജഗ്രാഹ താം നിജബലേന ച ധര്മപത്നീം കോഽസൌ വിധിഃ പരകലത്രഹൃതൌ വിജാതഃ
ഭീമന്റെ മകളെ ശിശുപാലനെയും മറ്റുള്ളവരെയും ജയിച്ച് സ്വന്തമായി എടുത്തു. ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, തന്റെ ശക്തിയാൽ അവളെ ഭാര്യയാക്കി. മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ എടുത്തവനെ തടയാൻ എന്ത് നിയമം ഉണ്ടാകും?
അഹങ്കാരവശഃ പ്രാണീ കരോതി ച ശുഭാശുഭമ് । വിമൂഢോ മോഹജാലേന തത്കൃതേനാതിപാതിനാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടിമയായ ജീവി നല്ലതും ചീത്തയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അജ്ഞാനത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, അതിനാൽ വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
അഹങ്കാരാദ്ധി സഞ്ജാതമിദം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । മൂലാദ്ധരിഹരാദീനാമുഗ്രാത്പ്രകൃതിസമ്ഭവാത്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഈ ചലനസ്ഥിരങ്ങളായ എല്ലാം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു. പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന ശക്തിയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും തുടങ്ങിയവർക്കും മൂലകാരണമാണ്.
അഹങ്കാരപരിത്യക്തോ യദാ ഭവതി പദ്മജഃ । തദാ വിമുക്തോ ഭവതി നോചേത്സംസാരകര്മകൃത്
പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് അഹങ്കാരം വിട്ടാൽ മാത്രമേ മോചനം ലഭിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ, അവൻ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
തന്മുക്തസ്തു വിമുക്തോ ഹി ബദ്ധസ്തദ്വശതാം ഗതഃ । ന നാരീ ന ധനം ഗേഹം ന പുത്രാ ന സഹോദരാഃ
അത് വിട്ടവൻ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോചിതനാകൂ. അതിന്റെ അധീനനായാൽ ബന്ധിതനാണ്. സ്ത്രീകളും ധനവും വീടും മക്കളും സഹോദരന്മാരും ഇതിന് കാരണമല്ല.
ബന്ധനം പ്രാണിനാം രാജന്നഹങ്കാരസ്തു ബന്ധകഃ । അഹം കര്താ മയാ ചേദം കൃതം കാര്യം ബലീയസാ
രാജാവേ, അഹങ്കാരമാണ് ജീവികളുടെ ബന്ധം. അഹങ്കാരമാണ് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും. 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്റെ വഴി ഈ പ്രവൃത്തി നടന്നു' എന്ന ധാരണ അതിന്റെ ശക്തിയാണ്.
കരിഷ്യാമി കരോമ്യേവം സ്വയം ബധ്നാതി പ്രാണഭൃത് । കാരണേന വിനാ കാര്യം ന സമ്ഭവതി കര്ഹിചിത്
'ഞാൻ ചെയ്യുമെന്ന് കരുതുന്നു, ഞാൻ ചെയ്യുന്നു' എന്ന ചിന്തയാൽ ആത്മാവ് തന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. കാരണമില്ലാതെ ഒരിക്കലും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ ന ദൃശ്യതേ ജാതോ മൃത്പിണ്ഡേന വിനാ ഘടഃ । വിഷ്ണുഃ പാലയിതാ വിശ്വസ്യാഹങ്കാരസമന്വിതഃ
കട്ടിമണ്ണ് ഇല്ലാതെ ഒരു കലശം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ കാണാറില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, അഹങ്കാരമുള്ളപ്പോഴാണ് വിഷ്ണു ലോകത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നത്.
അന്യഥാ സര്വദാ ചിന്താമ്ബുധൌ മഗ്നഃ കഥം ഭവേത് । അഹങ്കാരവിമുക്തസ്തു യദാ ഭവതി മാനവഃ
ഇല്ലെങ്കിൽ, ഒരാൾ എങ്ങനെ എപ്പോഴും ചിന്തയുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി കഴിയും? അഹങ്കാരം വിട്ടവനാണ് ഇതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നത്.
അവതാരപ്രവാഹേഷു കഥം മജ്ജേച്ഛുഭാശയഃ । മോഹമൂലമഹങ്കാരഃ സംസാരസ്തത്സമുദ്ഭവഃ
നല്ല മനസ്സുള്ളവൻ അവതാരങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ എങ്ങനെ മുങ്ങും? അഹങ്കാരമാണ് മോഹത്തിന്റെ മൂലവും, അതിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
അഹങ്കാരവിഹീനാനാം ന മോഹോ ന ച സംസൃതിഃ । ത്രിവിധഃ പുരുഷഃ പ്രോക്തഃ സാത്ത്വികോ രാജസസ്തഥാ
അഹങ്കാരം ഇല്ലാത്തവർക്കു മോഹവും പുനർജന്മവും ഇല്ല. മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ആളുകളാണ് പറയുന്നത്: സാത്വികൻ, രാജസികൻ, താമസികൻ.
താമസസ്തു മഹാരാജ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദിഷു । ത്രിവിധസ്ത്രിഷു രാജേന്ദ്ര കാജേശാദിഷു സര്വദാ
മഹാരാജാവേ, താമസികസ്വഭാവം ബ്രഹ്മാവിലും വിഷ്ണുവിലും ശിവനിലും കാണാം. രാജാക്കന്മാരിലും മറ്റുള്ളവരിലും ഈ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും.
അഹങ്കാരഃ സദാ പ്രോക്തോ മുനിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ । അഹങ്കാരേണ തേനൈവ ബദ്ധാ ഏതേ ന സംശയഃ
അഹങ്കാരമാണ് സത്യം അറിയുന്ന മുനികൾ എപ്പോഴും പറഞ്ഞത്. അഹങ്കാരത്തിലൂടെയാണ് ഇവർ ബന്ധിതരാകുന്നത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മായാവിമോഹിതാ മന്ദാഃ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । കരോതി സ്വേച്ഛയാ വിഷ്ണുരവതാരാനനേകശഃ
മായയുടെ ഭ്രമത്തിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സില്ലാത്തവർ പറയുന്നു, വിഷ്ണു തനിക്കിഷ്ടമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം അനവധി അവതാരങ്ങൾ എടുക്കുന്നു എന്ന്.
മന്ദോഽപി ദുഃഖഗഹനേ ഗര്ഭവാസേഽതിസങ്കടേ । ന കരോതി മതിം വിദ്വാന്കഥം കുര്യാത്സ ചക്രഭൃത്
മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ പോലും ഗർഭത്തിലെ അത്യന്തം കഠിനമായ ദു:ഖത്തിൽ ചിന്തിക്കാൻ കഴിയില്ല; അങ്ങനെ ഒരു സ്ഥിതിയിൽ ചക്രധാരി എങ്ങനെ ചിന്തിക്കും?
കൌസല്യാദേവകീഗര്ഭേ വിഷ്ഠാമലസമാകുലേ । സ്വേച്ഛയാ പ്രവദന്ത്യദ്ധാ ഗതോ ഹി മധുസൂദനഃ
കൗസല്യയുടെയും ദേവകിയുടെയും മലമൂത്രം നിറഞ്ഞ ഗർഭത്തിൽ മധുസൂദനൻ തൻറെ ഇച്ഛയാൽ പ്രവേശിച്ചു എന്ന് അവർ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
വൈകുണ്ഠസദനം ത്യക്ത്വാ ഗര്ഭവാസേ സുഖം നു കിമ് । ചിന്താകോടിസമുത്ഥാനേ ദുഃഖദേ വിഷസമ്മിതേ
വൈകുണ്ഠം വിട്ട് അനേകം ചിന്തകളാൽ നിറഞ്ഞ വിഷംപോലെയുള്ള ദു:ഖകരമായ ഗർഭവാസത്തിൽ എന്ത് സന്തോഷമുണ്ട്?
തപസ്തപ്ത്വാ ക്രതൂന്കൃത്വാ ദത്ത്വാ ദാനാന്യനേകശഃ । ന വാഞ്ഛന്തി യതോ ലോകാ ഗര്ഭവാസം സുദുഃഖദമ്
വലിയ തപസ്സ് ചെയ്തും, യാഗങ്ങൾ നടത്തി, അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി, ആളുകൾക്ക് അത്യന്തം ദു:ഖകരമായ ഗർഭവാസം ആഗ്രഹമില്ല.
സ കഥം ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ സ്വവശശ്ചേജ്ജനാര്ദനഃ । ഗര്ഭവാസരുചിര്ഭൂയാദ്ഭവേത്സ്വവശതാ യദി
ജനാർദ്ദനാ, സ്വതന്ത്രനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു യഥാർത്ഥത്തിൽ ആണെങ്കിൽ, താൻ ഇച്ഛിച്ച് ഗർഭവാസം ആഗ്രഹിക്കുമോ?
ജാനീഹി ത്വം മഹാരാജ യോഗമായാവശേ ജഗത് । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം ദേവമാനുഷതിര്യഗമ്
മഹാരാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെയുമുള്ള ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ എല്ലാം യോഗമായയുടെ അധീനത്തിലാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
മായാതന്ത്രീനിബദ്ധാ യേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ । ഭ്രമന്തി ബന്ധമായാന്തി ലീലയാ ചോര്ണനാഭവത്
മായയുടെ ബന്ധനത്തിൽ അകപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഹരനും അവരുടെ കളിയിലൂടെ ചുറ്റി നടക്കുകയും, ബന്ധിതരാവുകയും, ലയത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.