ദത്ത്വാഥ കാനകം കൃഷ്ണം മോചയാമാസ ഭാമിനീ । ദൃഷ്ട്വാ പുത്രാന്പുരുഗുണാന്പ്രദ്യുമ്നപ്രമുഖാനഥ
പിന്നീട് ഭാമിനി പൊന്നു നൽകി കൃഷ്ണനെ മോചിപ്പിച്ചു; പ്രദ്യുമ്നൻ അടക്കം അനേകം ഗുണങ്ങളുള്ള പുത്രന്മാരെ കണ്ടു.
കൃഷ്ണം ജാമ്ബവതീ ദീനാ യയാചേ സന്തതിം ശുഭാമ് । സ യയൌ പര്വതം കൃഷ്ണസ്തപസ്യാകൃതനിശ്ചയഃ
ദു:ഖിതയായ ജാംബവതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, ഒരു നല്ല മകൻ ലഭിക്കണമെന്നു കൃഷ്ണനോട് അപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ കൃഷ്ണൻ തപസ്സിനായി പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ഉപമന്യുര്മുനിര്യത്ര ശിവഭക്തഃ പരന്തപഃ । ഉപമന്യും ഗുരു കൃത്വാ ദീക്ഷാം പാശുപതോ ഹരിഃ
അവിടെ ശിവഭക്തനായ മഹാതപസ്സിയായ ഉപമന്യു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു; ഉപമന്യുവിനെ ഗുരുവാക്കി, ഹരി പാശുപതദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
ജഗ്രാഹ പുത്രകാമസ്തു മുണ്ഡീ ദണ്ഡീ ബഭൂവ ഹ । ഉഗ്രം തത്ര തപസ്തേപേ മാസമേകം ഫലാശനഃ
മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, കൃഷ്ണൻ മുടി മുറിച്ച് ദണ്ഡം കൈവശം വച്ചു; അവിടെ ഒരു മാസം പഴം മാത്രം കഴിച്ച് കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു.
ജജാപ ശിവമന്ത്രം തു ശിവധ്യാനപരോ ഹരിഃ । ദ്വിതീയേ തു ജലാഹാരസ്തിഷ്ഠന്നേകപദാ ഹരിഃ
ഹരി ശിവമന്ത്രം ജപിച്ച് ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി; രണ്ടാം മാസം വെള്ളം മാത്രം കഴിച്ച് ഒരു കാലിൽ നിന്നു.
തൃതീയേ വായുഭക്ഷസ്തു പാദാങ്ഗുഷ്ഠാഗ്രസംസ്ഥിതഃ । ഷഷ്ഠേ തു ഭഗവാന് രുദ്രഃ പ്രസന്നോ ഭക്തിഭാവതഃ
മൂന്നാം മാസം വായു മാത്രം കഴിച്ച്, വലതുകാലിന്റെ വിരലിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്നു; ആറാം മാസം ഭക്തിഭാവത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ പ്രസന്നനായി.
ദര്ശനഞ്ച ദദൌ തത്ര സോമഃ സോമകലാധരഃ । ആജഗാമ വൃഷാരൂഢഃ സുരൈരിന്ദ്രാദിഭിര്വൃതഃ
അവിടെ ചന്ദ്രക്കലാധാരിയായ സോമൻ ദർശനം നൽകി; വൃഷഭത്തിൽ കയറി, ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും കൂടെ എത്തിയിരുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുയുതഃ സാക്ഷാദ്യക്ഷഗന്ധര്വസേവിതഃ । സമ്ബോധയന്വാസുദേവം ശങ്കരസ്തമുവാച ഹ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും കൂടെ, യക്ഷന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സേവനം ലഭിച്ച ശങ്കരൻ, വാസുദേവനെ ഉണർത്തി അവനോട് പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടോഽസ്മി കൃഷ്ണ തപസാ തവോഗ്രേണ മഹാമതേ । ദദാമി വാച്ഛിതാന്കാമാന്ബ്രൂഹി യാദവനന്ദന
"കൃഷ്ണാ, നിന്റെ കഠിനതപസ്സിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, മഹാമതിയായ യദുകുലവംശജാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരങ്ങൾ ഞാൻ നൽകുന്നു—പറയൂ."
മയി ദൃഷ്ടേ കാമപൂരേ കാമശേഷോ ന സമ്ഭവേത് । വ്യാസ ഉവാച തം ദൃഷ്ട്വാ ശങ്കരം തുഷ്ടം ഭഗവാന്ദേവകീസുതഃ
"എന്നെ ദർശിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും; ഇനി വേറെ ആഗ്രഹം ശേഷിക്കില്ല." വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ശങ്കരൻ സന്തുഷ്ടനായത് കണ്ടു, ഭഗവാൻ ദേവകിയുടെ മകൻ
പപാത പാദയോസ്തസ്യ ദണ്ഡവത്പ്രേമസംയുതഃ । സ്തുതിം ചകാര ദേവേശോ മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ
അവന്റെ കാലിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു, ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹത്തോടെ; ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തു പുരതഃ ശമ്ഭോര്വാസുദേവഃ സനാതനഃ । ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ദേവദേവ ജഗന്താഥ സര്വഭൂതാര്തിനാശന
ശംഭുവിന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, ശാശ്വതനായ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: "ദേവദേവാ, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനേ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ദു:ഖം നീക്കുന്നവനേ..."
വിശ്വയോനേ സുരാരിഘ്ന നമസ്ത്രൈലോക്യകാരക । നീലകണ്ഠ നമസ്തുഭ്യം ശൂലിനേ തേ നമോ നമഃ
സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായവനേ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചവനേ, നീലകണ്ഠനേ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
ശൈലജാവല്ലഭായാശ്ച യജ്ഞഘ്നായ നമോഽസ്തു തേ । ധന്യോഽഹം കൃതകൃത്യോഽഹം ദര്ശനാത്തവ സുവ്രത
പർവ്വതകുമാരിയുടെ പ്രിയനേ, യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഭഗവാനേ, നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവാനായും ജീവിതം സഫലമായവനുമായിരിക്കുന്നു.
ജന്മ മേ സഫലം ജാതം നത്വാ തേ പാദപങ്കജമ് । ബദ്ധോഽഹം സ്ത്രീമയൈഃ പാശൈഃ സംസാരേഽസ്മിഞ്ജഗദ്ഗുരോ
നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തതുകൊണ്ട് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി. ജഗദ്ഗുരുവേ, ഈ ലോകത്തിൽ സ്ത്രീഭാവത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങളിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ശരണം തേഽദ്യ സമ്പ്രാപ്തോ രക്ഷണാര്ഥം ത്രിലോചന । സമ്പ്രാപ്യ മാനുഷം ജന്മ ഖിന്നോഽഹം ദുഃഖനാശന
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനേ, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു, രക്ഷിക്കണമേ. മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ഞാൻ ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദുഃഖങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ.
ത്രാഹി മാം ശരണം പ്രാപ്തം ഭവഭീതം ഭവാധുനാ । ഗര്ഭവാസേ മഹദ്ദുഃഖം പ്രാപ്തം മദനദാഹക
ഭവഭീതനായ ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, കാമദഹനനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഗർഭാവാസത്തിൽ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചവനാണ് ഞാൻ.
ജന്മതഃ കംസഭയജമനുഭൂതം ച ഗോകുലേ । ജാതോഽഹം നന്ദഗോപാലോ ബല്ലവാജ്ഞാകരസ്തഥാ
ജന്മത്തിൽ തന്നെ ഗോകുലത്തിൽ കംസഭയം അനുഭവിച്ചു. ഞാൻ നന്ദഗോപന്റെ മകനായി ജനിച്ചു, ഗോപന്മാരുടെ കല്പനകൾ അനുസരിച്ചു.
ഗോരജഃകീര്ണകേശസ്തു ഭ്രമന്വൃന്ദാവനേ ഘനേ । മ്ലേച്ഛരാജഭയത്രസ്തോ ഗതോ ദ്വാരവതീം പുനഃ
പശുക്കളുടെ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട മുടിയോടെ ഞാൻ ഗഹനമായ വൃന്ദാവനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. മ്ലേഛരാജാവിന്റെ ഭയത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും ദ്വാരവതിയിലേക്ക് പോയി.
ത്യക്ത്വാ പിത്ര്യം ശുഭം ദേശം മാധുരം ദുര്ലഭം വിഭോ । യയാതിശാപബദ്ധേന തസ്മൈ ദത്തം ഭയാദ്വിഭോ
പിതൃഭൂമിയായ ശുഭമായ അപൂർവമായ മഥുരാ ദേശം ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു, യയാതിയുടെ ശാപം മൂലം ഭയത്താൽ അതു അവനു കൊടുത്തു.
രാജ്യം സുപുഷ്ടമപി ച ധര്മരക്ഷാപരേണ ച । ഉഗ്രസേനസ്യ ദാസത്വം കൃതം വൈ സര്വദാ മയാ
രാജ്യം സമൃദ്ധമായിരുന്നതിനും ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിൽ ശ്രദ്ധയുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, ഞാൻ എപ്പോഴും ഉഗ്രസേനന്റെ അടിമത്വം സ്വീകരിച്ചു.
രാജാസൌ യാദവാനാം വൈ കൃതോ നഃ പൂര്വജൈഃ കില । ഗാര്ഹസ്ഥ്യം ദുഃഖദം ശമ്ഭോ സ്ത്രീവശ്യം ധര്മഖണ്ഡനമ്
യാദവരുടെ രാജാവായി അവനെ നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ നിയമിച്ചു. ശംഭോ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ദുഃഖം നൽകുന്നതാണ്; സ്ത്രീകളുടെ ഇച്ഛക്ക് കീഴ്പ്പെടുന്നത് ധർമ്മം നശിപ്പിക്കും.
പാരതന്ത്ര്യം സദാ ബന്ധമോക്ഷവാര്താത്ര ദുര്ലഭാ । രുക്യിണ്യാസ്തനയാന്ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാ ജാമ്ബവതീ മമ
പാരതന്ത്ര്യം എപ്പോഴും ബന്ധനമാണ്, മോക്ഷം എന്നത് ഇവിടെ അപൂർവമാണ്. രുക്മിണിയുടെ പുത്രന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ ഭാര്യയായ ജാംബവതിയും—
പ്രേരയാമാസ പുത്രാര്ഥം തപസേ മദനാന്തക । സകാമേന മയാ തപ്തം തപഃ പുത്രാര്ഥമദ്യ വൈ
കാമദഹനനേ, പുത്രാർത്ഥം തപസ്സു ചെയ്യാൻ അവൾ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. പുത്രനുവേണ്ടി ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ ഇന്ന് തപസ്സു ചെയ്തു.
ലജ്ജാ ഭവതി ദേവേശ പ്രാര്ഥനായാം ജഗദ്ഗുരോ । കസ്ത്വാമാരാധ്യ ദേവേശം മുക്തിദം ഭക്തവത്സലമ്
ദേവേശാ, ലോകഗുരുവേ, പ്രാർത്ഥിക്കാൻ പോലും ലജ്ജ തോന്നുന്നു. ഭക്തവത്സലനും മോക്ഷം നൽകുന്നവനും ആയ ദേവേശനെ ആരാണ് ആരാധിച്ചിട്ട്, പിന്നെ—
പ്രസന്നം യാചതേ മൂഢഃ ഫലം തുച്ഛം വിനാശി യത് । സോഽയം മായാവിമൂഢാത്മാ യാചേ പുത്രസുഖം വിഭോ
പ്രസന്നനായപ്പോൾ, ആരാണ് മൂഢത്വത്തോടെ നശിക്കുന്ന ചെറുതായ ഫലം ചോദിക്കുക? എങ്കിലും, മായയാൽ വഞ്ചിതനായ ഞാൻ, ഭഗവാനേ, പുത്രസുഖം നിനക്കു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
കാമിന്യാ പ്രേരിതഃ ശമ്ഭോ മുക്തിദം ത്വാം ജഗത്പതേ । ജാനാമി ദുഃഖദം ശമ്ഭോ സംസാരം ദുഃഖസാധനമ്
സ്ത്രീയുടെ പ്രേരണയാൽ, ശംഭോ, ലോകപാലനേ, മോക്ഷം നൽകുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്നെ തേടുന്നു. ശംഭോ, ഈ ലോകജീവിതം ദുഃഖത്തിന്റെയും കഷ്ടത്തിന്റെയും ഉറവിടമാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം.
അനിത്യം നാശധര്മാണം തഥാപി വിരതിര്ന മേ । ശാപാന്നാരായണാംശോഽഹം ജാതോഽസ്മി ക്ഷിതിമണ്ഡലേ
ഇത് നശ്വരവും അസ്ഥിരവുമാണ്, എങ്കിലും എനിക്ക് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ശാപം മൂലം ഞാൻ നാരായണന്റെ അംശമായി ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു.
ഭോക്തും ബഹുതരം ദുഃഖം മായാപാശേന യന്ത്രിതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്തവന്തം ഗോവിന്ദം പ്രത്യുവാച മഹേശ്വരഃ
മായയുടെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ട് ഞാൻ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഗోవിന്ദനോട് മഹേശ്വരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ബഹവസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി പുത്രാഃ ശത്രുനിഷൂദന । സ്ത്രീണാം ഷോഡശസാഹസ്രം ഭവിഷ്യതി ശതാര്ധകമ്
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു അനേകം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകും. പതിനാറായിരത്തൊന്നു സ്ത്രീകൾ നിനക്കു ഉണ്ടാകും.