ലോകാപവാദാച്ച പരം തതസ്തത്യാജ താം പ്രിയാമ് । അദൂഷ്യാം ദൂഷിതാം മത്വാ സീതാം ദശരഥാത്മജഃ
ലോകത്തിന്റെ അപവാദം കേട്ട്, ദശരഥപുത്രന് തന്റെ പ്രിയയായ സീതയെ നിരപരാധിയാണെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, ദോഷം സംഭവിച്ചതായി കരുതി വിട്ടുകളഞ്ഞു.
ന ജ്ഞാതൌ സ്വസുതൌ തേന രാമേണ ച കുശീലവൌ । മുനിനാ കഥിതൌ തൌ തു തസ്യ പുത്രൌ മഹാബലൌ
രാമന് തന്റെ സ്വന്തം മക്കളായ കുശനും ലവനും തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല; ഒരു മുനി പറഞ്ഞപ്പോഴാണ് ആ മഹാശക്തിയുള്ള ഇരുവരും അവന്റെ മക്കളാണെന്ന് അറിയുന്നത്.
പാതാലഗമനം ചൈവ ജാനക്യാ ജ്ഞാതവാന്ന ച । രാഘവഃ കോപസംയുക്തോ ഭ്രാതരം ഹന്തുമുദ്യതഃ
ജാനകിയുടെ പാതാളത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര രാഘവന് അറിയില്ലായിരുന്നു; കോപഭരിതനായ അവന് സഹോദരനെ കൊല്ലാന് തയ്യാറായി.
കാലസ്യാഗമനഞ്ചൈവ ന വിവേദ ഖരാന്തകഃ । മാനുഷം ദേഹമാശ്രിത്യ ചക്രേ മാനുഷചേഷ്ടിതമ്
കാലത്തിന്റെ വരവ് ഖരനെ സംഹരിച്ചവന് അറിയില്ലായിരുന്നു; മനുഷ്യശരീരം സ്വീകരിച്ച്, മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറി.
തഥൈവ മാനുഷാന്ഭാവാന്നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । പൂര്വം കംസഭയാത്പ്രാപ്തോ ഗോകുലേ യദുനന്ദനഃ
ഇവിടെ മനുഷ്യരായുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ആലോചിക്കേണ്ടതില്ല; മുമ്പ് കംസന്റെ ഭയത്തിൽ യദുവംശജനായ കുട്ടി ഗോക്കുലത്തിൽ എത്തി.
ജരാസന്ധഭയാത്പശ്ചാദ് ദ്വാരവത്യാം ഗതോ ഹരിഃ । അധര്മം കൃതവാന്കൃഷ്ണോ രുക്മിണ്യാ ഹരണഞ്ച യത്
പിന്നീട് ജരാസന്ധന്റെ ഭയത്തിൽ ഹരി ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി; രുക്മിണിയെ അപഹരിച്ചതിൽ കൃഷ്ണൻ നീതിക്കെതിരായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.
ശിശുപാലവൃതായാശ്ച ജാനന്ധര്മം സനാതനമ് । ശുശോച ബാലകം കൃഷ്ണഃ ശമ്ബരേണ ഹൃതം ബലാത്
ശിശുപാലന്റെ വിവാഹം സംബന്ധിച്ച ശാശ്വതധർമ്മം അറിഞ്ഞ കൃഷ്ണൻ, ശംബരൻ ബലാൽക്കാരം ചെയ്ത് എടുത്ത ബാലനെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിച്ചു.
മുമോദ ജാനന്പുത്രം തം ഹര്ഷശോകയുതസ്തതഃ । സത്യഭാമാജ്ഞയാ യത്തു യുയുധേ സ്വര്ഗതഃ കില
ആ കുട്ടി തൻ്റെ മകനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒരുപോലെ അനുഭവിച്ച് കൃഷ്ണൻ ആനന്ദിച്ചു; സത്യഭാമയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം സ്വർഗത്തിൽ യുദ്ധം നടത്തിയതായും പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രേണ പാദപാര്ഥം തു സ്ത്രീജിതത്വം പ്രകാശയന് । ജഹാര കല്പവൃക്ഷം യഃ പരാഭൂയ ശതക്രതുമ്
അവിടെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, സ്ത്രീജയത്തെ തെളിയിക്കാൻ പാരിജാതവൃക്ഷത്തെ തട്ടി, ശതക്രതുവിനെ തോൽപ്പിച്ച് ആ ഇഷ്ടവൃക്ഷം സ്വന്തമാക്കി.
മാനിനീമാനരക്ഷാര്ഥം ഹരിശ്ചിത്രധരഃ പ്രഭുഃ । ബദ്ധ്വാ വൃക്ഷേ ഹരിം സത്യാ നാരദായ ദദൌ പതിമ്
ആഹങ്കാരമുള്ള സ്ത്രീയുടെ അഭിമാനം സംരക്ഷിക്കാൻ, മഹത്വമുള്ള ഹരി മറ്റൊരു ഹരിയെ വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി; സത്യാ ഭർത്താവിനെ നാരദനു സമർപ്പിച്ചു.
ദത്ത്വാഥ കാനകം കൃഷ്ണം മോചയാമാസ ഭാമിനീ । ദൃഷ്ട്വാ പുത്രാന്പുരുഗുണാന്പ്രദ്യുമ്നപ്രമുഖാനഥ
പിന്നീട് ഭാമിനി പൊന്നു നൽകി കൃഷ്ണനെ മോചിപ്പിച്ചു; പ്രദ്യുമ്നൻ അടക്കം അനേകം ഗുണങ്ങളുള്ള പുത്രന്മാരെ കണ്ടു.
കൃഷ്ണം ജാമ്ബവതീ ദീനാ യയാചേ സന്തതിം ശുഭാമ് । സ യയൌ പര്വതം കൃഷ്ണസ്തപസ്യാകൃതനിശ്ചയഃ
ദു:ഖിതയായ ജാംബവതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, ഒരു നല്ല മകൻ ലഭിക്കണമെന്നു കൃഷ്ണനോട് അപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ കൃഷ്ണൻ തപസ്സിനായി പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ഉപമന്യുര്മുനിര്യത്ര ശിവഭക്തഃ പരന്തപഃ । ഉപമന്യും ഗുരു കൃത്വാ ദീക്ഷാം പാശുപതോ ഹരിഃ
അവിടെ ശിവഭക്തനായ മഹാതപസ്സിയായ ഉപമന്യു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു; ഉപമന്യുവിനെ ഗുരുവാക്കി, ഹരി പാശുപതദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
ജഗ്രാഹ പുത്രകാമസ്തു മുണ്ഡീ ദണ്ഡീ ബഭൂവ ഹ । ഉഗ്രം തത്ര തപസ്തേപേ മാസമേകം ഫലാശനഃ
മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, കൃഷ്ണൻ മുടി മുറിച്ച് ദണ്ഡം കൈവശം വച്ചു; അവിടെ ഒരു മാസം പഴം മാത്രം കഴിച്ച് കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു.
ജജാപ ശിവമന്ത്രം തു ശിവധ്യാനപരോ ഹരിഃ । ദ്വിതീയേ തു ജലാഹാരസ്തിഷ്ഠന്നേകപദാ ഹരിഃ
ഹരി ശിവമന്ത്രം ജപിച്ച് ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി; രണ്ടാം മാസം വെള്ളം മാത്രം കഴിച്ച് ഒരു കാലിൽ നിന്നു.
തൃതീയേ വായുഭക്ഷസ്തു പാദാങ്ഗുഷ്ഠാഗ്രസംസ്ഥിതഃ । ഷഷ്ഠേ തു ഭഗവാന് രുദ്രഃ പ്രസന്നോ ഭക്തിഭാവതഃ
മൂന്നാം മാസം വായു മാത്രം കഴിച്ച്, വലതുകാലിന്റെ വിരലിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്നു; ആറാം മാസം ഭക്തിഭാവത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ പ്രസന്നനായി.
ദര്ശനഞ്ച ദദൌ തത്ര സോമഃ സോമകലാധരഃ । ആജഗാമ വൃഷാരൂഢഃ സുരൈരിന്ദ്രാദിഭിര്വൃതഃ
അവിടെ ചന്ദ്രക്കലാധാരിയായ സോമൻ ദർശനം നൽകി; വൃഷഭത്തിൽ കയറി, ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും കൂടെ എത്തിയിരുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുയുതഃ സാക്ഷാദ്യക്ഷഗന്ധര്വസേവിതഃ । സമ്ബോധയന്വാസുദേവം ശങ്കരസ്തമുവാച ഹ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും കൂടെ, യക്ഷന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സേവനം ലഭിച്ച ശങ്കരൻ, വാസുദേവനെ ഉണർത്തി അവനോട് പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടോഽസ്മി കൃഷ്ണ തപസാ തവോഗ്രേണ മഹാമതേ । ദദാമി വാച്ഛിതാന്കാമാന്ബ്രൂഹി യാദവനന്ദന
"കൃഷ്ണാ, നിന്റെ കഠിനതപസ്സിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, മഹാമതിയായ യദുകുലവംശജാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരങ്ങൾ ഞാൻ നൽകുന്നു—പറയൂ."
മയി ദൃഷ്ടേ കാമപൂരേ കാമശേഷോ ന സമ്ഭവേത് । വ്യാസ ഉവാച തം ദൃഷ്ട്വാ ശങ്കരം തുഷ്ടം ഭഗവാന്ദേവകീസുതഃ
"എന്നെ ദർശിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും; ഇനി വേറെ ആഗ്രഹം ശേഷിക്കില്ല." വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ശങ്കരൻ സന്തുഷ്ടനായത് കണ്ടു, ഭഗവാൻ ദേവകിയുടെ മകൻ
പപാത പാദയോസ്തസ്യ ദണ്ഡവത്പ്രേമസംയുതഃ । സ്തുതിം ചകാര ദേവേശോ മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ
അവന്റെ കാലിൽ പ്രണാമം ചെയ്തു, ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹത്തോടെ; ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തു പുരതഃ ശമ്ഭോര്വാസുദേവഃ സനാതനഃ । ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ദേവദേവ ജഗന്താഥ സര്വഭൂതാര്തിനാശന
ശംഭുവിന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, ശാശ്വതനായ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: "ദേവദേവാ, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനേ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ദു:ഖം നീക്കുന്നവനേ..."
വിശ്വയോനേ സുരാരിഘ്ന നമസ്ത്രൈലോക്യകാരക । നീലകണ്ഠ നമസ്തുഭ്യം ശൂലിനേ തേ നമോ നമഃ
സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായവനേ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചവനേ, നീലകണ്ഠനേ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
ശൈലജാവല്ലഭായാശ്ച യജ്ഞഘ്നായ നമോഽസ്തു തേ । ധന്യോഽഹം കൃതകൃത്യോഽഹം ദര്ശനാത്തവ സുവ്രത
പർവ്വതകുമാരിയുടെ പ്രിയനേ, യജ്ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഭഗവാനേ, നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഭാഗ്യവാനായും ജീവിതം സഫലമായവനുമായിരിക്കുന്നു.
ജന്മ മേ സഫലം ജാതം നത്വാ തേ പാദപങ്കജമ് । ബദ്ധോഽഹം സ്ത്രീമയൈഃ പാശൈഃ സംസാരേഽസ്മിഞ്ജഗദ്ഗുരോ
നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തതുകൊണ്ട് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി. ജഗദ്ഗുരുവേ, ഈ ലോകത്തിൽ സ്ത്രീഭാവത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങളിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ശരണം തേഽദ്യ സമ്പ്രാപ്തോ രക്ഷണാര്ഥം ത്രിലോചന । സമ്പ്രാപ്യ മാനുഷം ജന്മ ഖിന്നോഽഹം ദുഃഖനാശന
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനേ, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു, രക്ഷിക്കണമേ. മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും ഞാൻ ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദുഃഖങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ.
ത്രാഹി മാം ശരണം പ്രാപ്തം ഭവഭീതം ഭവാധുനാ । ഗര്ഭവാസേ മഹദ്ദുഃഖം പ്രാപ്തം മദനദാഹക
ഭവഭീതനായ ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, കാമദഹനനേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഗർഭാവാസത്തിൽ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചവനാണ് ഞാൻ.
ജന്മതഃ കംസഭയജമനുഭൂതം ച ഗോകുലേ । ജാതോഽഹം നന്ദഗോപാലോ ബല്ലവാജ്ഞാകരസ്തഥാ
ജന്മത്തിൽ തന്നെ ഗോകുലത്തിൽ കംസഭയം അനുഭവിച്ചു. ഞാൻ നന്ദഗോപന്റെ മകനായി ജനിച്ചു, ഗോപന്മാരുടെ കല്പനകൾ അനുസരിച്ചു.
ഗോരജഃകീര്ണകേശസ്തു ഭ്രമന്വൃന്ദാവനേ ഘനേ । മ്ലേച്ഛരാജഭയത്രസ്തോ ഗതോ ദ്വാരവതീം പുനഃ
പശുക്കളുടെ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട മുടിയോടെ ഞാൻ ഗഹനമായ വൃന്ദാവനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. മ്ലേഛരാജാവിന്റെ ഭയത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും ദ്വാരവതിയിലേക്ക് പോയി.
ത്യക്ത്വാ പിത്ര്യം ശുഭം ദേശം മാധുരം ദുര്ലഭം വിഭോ । യയാതിശാപബദ്ധേന തസ്മൈ ദത്തം ഭയാദ്വിഭോ
പിതൃഭൂമിയായ ശുഭമായ അപൂർവമായ മഥുരാ ദേശം ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു, യയാതിയുടെ ശാപം മൂലം ഭയത്താൽ അതു അവനു കൊടുത്തു.