ശ്രീദേവ്യുവാച ശോകം മാ കുരു ദേവേശ ശാപോഽയം തേ പുരാതനഃ । തസ്യ യോഗേന പുത്രസ്തേ ശമ്ബരേണ ഹൃതോ ബലാത്
ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: ദേവാദിപതിയേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഇതൊരു പഴയ ശാപമാണ്. അതിന്റെ ഫലമായി, ശംബരൻ ബലാൽ നിന്റെ മകനെ കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
അതസ്തേ ഷോഡശേ വര്ഷേ ഹത്വാ തം ശമ്ബരം ബലാത് । ആഗമിഷ്യതി പുത്രസ്തേ മത്പ്രസാദാന്ന സംശയഃ
അതിനാൽ, പതിനാറാം വയസ്സിൽ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, നിന്റെ മകൻ ശക്തിയോടെ ശംബരനെ കൊല്ലുകയും തിരികെ വരികയും ചെയ്യും. ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ദേവീ ചണ്ഡികാ ചണ്ഡവിക്രമാ । ഭഗവാനപി പുത്രസ്യ ശോകം ത്യക്ത്വാഭവത്സുഖീ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള ചണ്ഡികാ അപ്രത്യക്ഷയായി. ഭഗവാൻ തന്റെ മകനെപ്പറ്റിയ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.
പരാശക്തേഃ സര്വജ്ഞത്വകഥനമ് രാജോവാച സന്ദേഹോ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ജായതേ വചനാത്തവ । വൈഷ്ണവാംശേ ഭഗവതി ദുഃഖോത്പത്തിം വിലോക്യ ച
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മഹർഷിയേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, വൈഷ്ണവവംശത്തിൽ ദുഃഖം ജനിക്കുന്നതും കണ്ടും, എനിക്ക് സംശയം തോന്നുന്നു.
നാരായണാംശസമ്ഭൂതോ വാസുദേവഃ പ്രതാപവാന് । കഥം സ സൂതികാഗാരാദ്ധൃതോ ബാലോ ഹരേരപി
നാരായണന്റെ അംശത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ശക്തനായ വാസുദേവൻ, ഹരിയായിട്ടും, എങ്ങനെ പ്രസവമുറിയിൽ നിന്ന് ആ കുഞ്ഞിനെ കൊണ്ടുപോയി?
സുഗുപ്തനഗരേ രമ്യേ ഗുപ്തേഽഥ സൂതികാഗൃഹേ । പ്രവിശ്യ തേന ദൈത്യേന ഗൃഹീതോഽസൌ കഥം ശിശുഃ
അത്യന്തം കാവലുള്ള മനോഹരമായ നഗരവും, ഒളിച്ചിട്ടുള്ള പ്രസവമുറിയും ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ദാനവൻ അകത്തുകയറി ആ കുഞ്ഞിനെ എങ്ങനെ പിടിച്ചെടുത്തു?
ന ജ്ഞാതോ വാസുദേവേന ചിത്രമേതന്മമാദ്ഭുതമ് । ജായതേ മഹദാശ്ചര്യം ചിത്തേ സത്യവതീസുത
വാസുദേവന് ഈ അത്ഭുതം അറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല, സത്യവതിയുടെ മകനേ; മനസ്സില് വലിയൊരു അത്ഭുതം ഉണരുന്നു.
ബ്രൂഹി തത്കാരണം ബ്രഹ്മന്ന ജ്ഞാതം കേശവേന യത് । ഹരണം തത്രസംസ്ഥേന ശിശോര്വാ സൂതികാഗൃഹാത്
ബ്രഹ്മണേ, കേശവന് അറിയാത്തതിന്റെ കാരണം പറയൂ; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവന് കുഞ്ഞിനെ സൂതികാഗൃഹത്തില് നിന്ന് എടുത്തുപോയതിന്റെ കാര്യം.
വ്യാസ ഉവാച മായാ ബലവതീ രാജന്നരാണാം ബുദ്ധിമോഹിനീ । ശാമ്ഭവീ വിശ്രുതാ ലോകേ കോ വാ മോഹം ന ഗച്ഛതി
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മായയ്ക്ക് വലിയ ശക്തിയുണ്ട്, മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധിയെ കുഴപ്പപ്പെടുത്തുന്നവളാണ് അവള്. ലോകത്ത് ശാംഭവി എന്നറിയപ്പെടുന്നവളാണ്. ആരാണ് മായയുടെ കുഴപ്പത്തില് അകപ്പെടാത്തത്?
മാനുഷം ജന്മ സമ്പ്രാപ്യ ഗുണാഃ സര്വേഽപി മാനുഷാഃ । ഭവന്തി ദേഹജാ കാമം ന ദേവാ നാസുരാസ്തദാ
മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാല് മനുഷ്യരില് ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ സ്വഭാവങ്ങളും ശരീരത്തില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അപ്പോള് ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ അത്തരം സ്വഭാവങ്ങള് കാണിക്കാറില്ല.
ക്ഷുത്തൃണ്നിദ്രാ ഭയം തന്ദ്രാ വ്യാമോഹഃ ശോകസംശയഃ । ഹര്ഷശ്ചൈവാഭിമാനശ്ച ജരാമരണമേവ ച
വിഭവം, ദാഹം, ഉറക്കം, ഭയം, മന്ദത, മനസ്സിന്റെ കുഴപ്പം, ദുഃഖം, സംശയം, സന്തോഷം, അഭിമാനം, വയസ്സായിത്തീരല്, മരണം—
അജ്ഞാനം ഗ്ലാനിരപ്രീതിരീര്ഷ്യാസൂയാ മദഃ ശ്രമഃ । ഏതേ ദേഹഭവാ ഭാവാഃ പ്രഭവന്തി നരാധിപ
അജ്ഞാനം, ക്ഷീണം, അസന്തോഷം, അസൂയ, വൈരാഗ്യം, മദ്യം, ക്ഷാമം—ഇവയെല്ലാം ശരീരത്തില് നിന്നുള്ള അവസ്ഥകളാണ്, രാജാവേ.
യഥാ ഹേമമൃഗം രാമോ ന ബുബോധ പുരോഗതമ് । ജാനക്യാ ഹരണഞ്ചൈവ ജടായുമരണം തഥാ
രാമന് മുന്നില് വന്ന പൊന്നാനയെ കാണാതെ പോയതുപോലെയും, ജനകിയുടെ അപഹരണവും ജടായുവിന്റെ മരണവും മനസ്സിലാക്കാതിരുന്നതുപോലെയും,
അഭിഷേകദിനേ രാമോ വനവാസം ന വേദ ച । തഥാ ന ജ്ഞാതവാന് രാമഃ സ്വശോകാന്മരണം പിതുഃ
അഭിഷേകദിനത്തില് രാമന് വനവാസം ഉണ്ടാകുമെന്ന് അറിഞ്ഞില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, സ്വന്തം ദുഃഖത്തില് ആഴ്ന്ന് പിതാവിന്റെ മരണവും രാമന് അറിയില്ലായിരുന്നു.
അജ്ഞവദ്വിചചാരാസൌ പശ്യമാനോ വനേ വനേ । ജാനകീം ന വിവേദാഥ രാവണേന ഹൃതാം ബലാത്
അവന് അജ്ഞാനിയായവനായി കാടുകളില് കാടുകള് തേടി അലഞ്ഞു, രാവണന് ബലമായി കൊണ്ടുപോയ ജനകിയെ തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല.
സഹായാന് വാനരാന്കൃത്വാ ഹത്വാ ശക്രസുതം ബലാത് । സാഗരേ സേതുബന്ധഞ്ച കൃത്വോത്തീര്യ സരിത്പതിമ്
വാനരരെ കൂട്ടുകാരാക്കി, ഇന്ദ്രന്റെ മകനെ ബലമായി കൊല്ലുകയും, സമുദ്രത്തില് പാലം പണിതു നദികളുടെ രാജാവിനെ കടക്കുകയും ചെയ്തു.
പ്രേഷയാമാസ സര്വാസു ദിക്ഷു താന്കപികുഞ്ജരാന് । സംഗ്രാമം കൃതവാന്ഘോരം ദുഃഖം പ്രാപ രണാജിരേ
അവന് ആ വാനരസൈന്യത്തെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും അയച്ചു, ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി, യുദ്ധഭൂമിയില് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ബന്ധനം നാഗപാശേന പ്രാപ രാമോ മഹാബലഃ । ഗരുഡാന്മോക്ഷണം പശ്ചാദന്വഭൂദ്രഘുനന്ദനഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള രാമന് നാഗപാശത്തില് കുടുങ്ങി; പിന്നീട് ഗരുഡന് അവനെ മോചിപ്പിച്ചു, രഘുനന്ദനനേ.
അഹനദ്രാവണം സംഖ്യേ കുമ്ഭകര്ണം മഹാബലമ് । മേഘനാദം നികുമ്ഭഞ്ച കുപിതോ രഘുനന്ദനഃ
രഘുനന്ദനന് കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തില് രാവണനെയും, മഹാശക്തിയുള്ള കുംഭകര്ണനെയും, മേഘനാദനെയും, നികുംബനെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
അദൂഷ്യത്വഞ്ച ജാനക്യാ ന വിവേദ ജനാര്ദനഃ । ദിവ്യഞ്ച കാരയാമാസ ജ്വലിതേഽഗ്നൌ പ്രവേശനമ്
ജനാര്ദനന് സീതയുടെ നിരപരാധിത്വം തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല; ദിവ്യമായ രീതിയില് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയില് പ്രവേശിപ്പിക്കാന് അവന് ക്രമീകരിച്ചു.
ലോകാപവാദാച്ച പരം തതസ്തത്യാജ താം പ്രിയാമ് । അദൂഷ്യാം ദൂഷിതാം മത്വാ സീതാം ദശരഥാത്മജഃ
ലോകത്തിന്റെ അപവാദം കേട്ട്, ദശരഥപുത്രന് തന്റെ പ്രിയയായ സീതയെ നിരപരാധിയാണെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, ദോഷം സംഭവിച്ചതായി കരുതി വിട്ടുകളഞ്ഞു.
ന ജ്ഞാതൌ സ്വസുതൌ തേന രാമേണ ച കുശീലവൌ । മുനിനാ കഥിതൌ തൌ തു തസ്യ പുത്രൌ മഹാബലൌ
രാമന് തന്റെ സ്വന്തം മക്കളായ കുശനും ലവനും തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല; ഒരു മുനി പറഞ്ഞപ്പോഴാണ് ആ മഹാശക്തിയുള്ള ഇരുവരും അവന്റെ മക്കളാണെന്ന് അറിയുന്നത്.
പാതാലഗമനം ചൈവ ജാനക്യാ ജ്ഞാതവാന്ന ച । രാഘവഃ കോപസംയുക്തോ ഭ്രാതരം ഹന്തുമുദ്യതഃ
ജാനകിയുടെ പാതാളത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര രാഘവന് അറിയില്ലായിരുന്നു; കോപഭരിതനായ അവന് സഹോദരനെ കൊല്ലാന് തയ്യാറായി.
കാലസ്യാഗമനഞ്ചൈവ ന വിവേദ ഖരാന്തകഃ । മാനുഷം ദേഹമാശ്രിത്യ ചക്രേ മാനുഷചേഷ്ടിതമ്
കാലത്തിന്റെ വരവ് ഖരനെ സംഹരിച്ചവന് അറിയില്ലായിരുന്നു; മനുഷ്യശരീരം സ്വീകരിച്ച്, മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറി.
തഥൈവ മാനുഷാന്ഭാവാന്നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । പൂര്വം കംസഭയാത്പ്രാപ്തോ ഗോകുലേ യദുനന്ദനഃ
ഇവിടെ മനുഷ്യരായുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ആലോചിക്കേണ്ടതില്ല; മുമ്പ് കംസന്റെ ഭയത്തിൽ യദുവംശജനായ കുട്ടി ഗോക്കുലത്തിൽ എത്തി.
ജരാസന്ധഭയാത്പശ്ചാദ് ദ്വാരവത്യാം ഗതോ ഹരിഃ । അധര്മം കൃതവാന്കൃഷ്ണോ രുക്മിണ്യാ ഹരണഞ്ച യത്
പിന്നീട് ജരാസന്ധന്റെ ഭയത്തിൽ ഹരി ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി; രുക്മിണിയെ അപഹരിച്ചതിൽ കൃഷ്ണൻ നീതിക്കെതിരായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.
ശിശുപാലവൃതായാശ്ച ജാനന്ധര്മം സനാതനമ് । ശുശോച ബാലകം കൃഷ്ണഃ ശമ്ബരേണ ഹൃതം ബലാത്
ശിശുപാലന്റെ വിവാഹം സംബന്ധിച്ച ശാശ്വതധർമ്മം അറിഞ്ഞ കൃഷ്ണൻ, ശംബരൻ ബലാൽക്കാരം ചെയ്ത് എടുത്ത ബാലനെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിച്ചു.
മുമോദ ജാനന്പുത്രം തം ഹര്ഷശോകയുതസ്തതഃ । സത്യഭാമാജ്ഞയാ യത്തു യുയുധേ സ്വര്ഗതഃ കില
ആ കുട്ടി തൻ്റെ മകനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഒരുപോലെ അനുഭവിച്ച് കൃഷ്ണൻ ആനന്ദിച്ചു; സത്യഭാമയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം സ്വർഗത്തിൽ യുദ്ധം നടത്തിയതായും പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രേണ പാദപാര്ഥം തു സ്ത്രീജിതത്വം പ്രകാശയന് । ജഹാര കല്പവൃക്ഷം യഃ പരാഭൂയ ശതക്രതുമ്
അവിടെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, സ്ത്രീജയത്തെ തെളിയിക്കാൻ പാരിജാതവൃക്ഷത്തെ തട്ടി, ശതക്രതുവിനെ തോൽപ്പിച്ച് ആ ഇഷ്ടവൃക്ഷം സ്വന്തമാക്കി.
മാനിനീമാനരക്ഷാര്ഥം ഹരിശ്ചിത്രധരഃ പ്രഭുഃ । ബദ്ധ്വാ വൃക്ഷേ ഹരിം സത്യാ നാരദായ ദദൌ പതിമ്
ആഹങ്കാരമുള്ള സ്ത്രീയുടെ അഭിമാനം സംരക്ഷിക്കാൻ, മഹത്വമുള്ള ഹരി മറ്റൊരു ഹരിയെ വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി; സത്യാ ഭർത്താവിനെ നാരദനു സമർപ്പിച്ചു.