ദുര്ഗോ മഹാനതിതരാം നഗരീ സുഗുപ്താ തത്രാപി മേഽസ്തി സദനം കില മധ്യഭാഗേ । അന്തഃപുരേ ച പിഹിതം നനു സൂതിഗേഹം ബാലോ ഹൃതഃ ഖലു തഥാപി മമൈവ ദോഷാത്
ദുർഗ്ഗയാണ് വലിയയും അത്യന്തം കാവലുള്ള നഗരവും. അതിന്റെ നടുവിൽ തന്നെ എന്റെ വീട് ഉണ്ട്. അകത്തുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തിൽ പ്രസവമുറി ഒളിപ്പിച്ചിരുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും കുഞ്ഞിനെ കൊണ്ടുപോയി. അതെ, അതെല്ലാം എന്റെ തെറ്റുകൊണ്ടാണ്.
നാഹം ഗതഃ പരപുരം ന ച യാദവാശ്ച രക്ഷാവതീവ നഗരീ കില വീരവര്യൈഃ । മായാ തവൈവ ജനനി പ്രകടപ്രഭാവാ മേ ബാലകഃ പരിഹൃതഃ കുഹകേന കേന
ഞാനും യദുക്കളും മറ്റൊരു നഗരത്തിലേക്ക് പോയിട്ടില്ല. വീരന്മാർ കാവലിരുന്ന നഗരമാണ്. അമ്മേ, നിന്റെ മായയാണ് അങ്ങനെയൊരു ശക്തിയോടെ എന്റെ കുഞ്ഞിനെ ആരോ മായാവി കൊണ്ടുപോയത്.
നോ വേദ്മ്യഹം ജനനി തേ ചരിതം സുഗുപ്തം കോ വേദ മന്ദമതിരല്പവിദേവ ദേഹീ । ക്വാസൌ ഗതോ മമ ഭടൈര്ന ച വീക്ഷിതോ വാ ഹര്താമ്ബികേ ജവനികാ തവ കല്പിതേയമ്
അമ്മേ, നിന്റെ രഹസ്യമായ പ്രവർത്തികൾ എനിക്ക് അറിയില്ല. ബുദ്ധികുറഞ്ഞ ഈ ശരീരധാരിക്ക് അവ അറിയാവുന്നതല്ല. എന്റെ കുഞ്ഞ് എവിടേയ്ക്ക് പോയി? എന്റെ കാവൽക്കാരെ കാണാനോ പിടിക്കാനോ കഴിഞ്ഞില്ല. അംബികേ, നീ സൃഷ്ടിച്ച پرد പൂർണ്ണമായും അപ്രാപ്യമാണ്.
ചിത്രം ന തേഽത്ര പുരതോ മമ മാതൃഗര്ഭോ നീതസ്ത്വയാര്ധസമയേ കില മായയാസൌ । യം രോഹിണീ ഹലധരം സുഷുവേ പ്രസിദ്ധം ദൂരേ സ്ഥിതാ പതിപരാ മിഥുനം വിനാപി
ഇവിടെ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല. എന്റെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ തന്നെ നീ മായയാൽ എന്റെ ഗർഭസ്ഥശിശുവിനെ പകുതികാലത്ത് എടുത്തുപോയി. പ്രശസ്തയായ രോഹിണി, തന്റെ ഭർത്താവിനൊപ്പം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും, ദൂരെയിരുന്ന് ആ കുഞ്ഞിനെ പ്രസവിച്ചു.
സൃഷ്ടിം കരോഷി ജഗതാമനുപാലനം ച നാശം തഥൈവ പുനരപ്യനിശം ഗുണൈസ്ത്വമ് । കോ വേദ തേഽമ്ബ ചരിതം ദുരിതാന്തകാരി പ്രായേണ സര്വമഖിലം വിഹിതം ത്വയൈതത്
ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് നീ തന്നെയാണ്, അമ്മേ. ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങൾ നീക്കുന്നവളായ നീയുടെ പ്രവർത്തികൾ ആരറിയും? ഈ എല്ലാം നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരമാണ് നടക്കുന്നത്.
ഉത്പാദ്യ പുത്രജനനപ്രഭവം പ്രമോദം ദത്ത്വാ പുനര്വിരഹജം കില ദുഃഖഭാരമ് । ത്വം ക്രീഡസേ സുലലിതൈഃ ഖലു തൈര്വിഹാരൈ- ര്നോ ചേത്കഥം മമ സുതാപ്തിരതിര്വൃഥാ സ്യാത്
മകനു ജന്മം കൊടുത്ത് സന്തോഷം സമ്മാനിച്ച ശേഷം, നീ വീണ്ടും വേർപാടിന്റെ ദുഃഖഭാരം നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള മനോഹരമായ കളികളാണ് നീ നടത്തുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ, എന്റെ മകനെപ്പറ്റിയുള്ള ഈ ആഴമുള്ള സ്നേഹം എങ്ങനെ വെറുതെയാകും?
മാതാസ്യ രോദിതി ഭൃശം കുരരീവ ബാലാ ദുഃഖം തനോതി മമ സന്നിധിഗാ സദൈവ । കഷ്ടം ന വേത്സി ലലിതേഽപ്രമിതപ്രഭാവേ മാതസ്ത്വമേവ ശരണം ഭവപീഡിതാനാമ്
അവന്റെ അമ്മ കുഞ്ഞു കുരരിപക്ഷിയെപ്പോലെ കനത്ത ദുഃഖത്തിൽ കരയുന്നു. അവളുടെ ദുഃഖം എപ്പോഴും എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കൂടുന്നു. അളവറ്റ ശക്തിയുള്ള ലളിതേ, നീ ഈ വേദന അറിയുന്നില്ലേ? അമ്മേ, ഭവദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു നീയൊന്നാണ് ആശ്രയം.
സീമാ സുഖസ്യ സുതജന്മ തദീയനാശോ ദുഃഖസ്യ ദേവി ഭവനേ വിബുധാ വദന്തി । തത്കിം കരോമി ജനനി പ്രഥമേ പ്രനഷ്ടേ പുത്രേ മമാദ്യ ഹൃദയം സ്ഫുടതീവ മാതഃ
മകന്റെ ജനനം സുഖത്തിന്റെ പരമാവധി, അവന്റെ നഷ്ടം ദുഃഖത്തിന്റെ പരമാവധി, ഇതാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ദേവി. അമ്മേ, എന്റെ ആദ്യമകൻ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? ഇന്നെന്റെ ഹൃദയം പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യജ്ഞം കരോമി തവ തുഷ്ടികരം വ്രതം വാ ദൈവം ച പൂജനമഥാഖിലദുഃഖഹാ ത്വമ് । മാതഃ സുതോഽത്ര യദി ജീവതി ദര്ശയാശു ത്വം വൈ ക്ഷമാ സകലശോകവിനാശനായ
നിനക്ക് പ്രീതികരമായ യജ്ഞമോ വ്രതമോ ഞാൻ നടത്തട്ടേ? ദേവതകളെ ആരാധിക്കട്ടേ? എങ്കിലും അമ്മേ, എല്ലാ ദുഃഖവും നീയാണല്ലോ നീക്കം ചെയ്യുന്നത്. എന്റെ മകൻ ഇതുവരെ ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ദയവായി അവനെ എനിക്ക് ഉടൻ കാണിക്കൂ. നീയാണല്ലോ എല്ലാ ദുഃഖവും നീക്കാൻ കഴിയുന്നവൾ.
വ്യാസ ഉവാച ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവീ കൃഷ്ണേനാക്ലിഷ്ടകര്മണാ । പ്രത്യക്ഷദര്ശനാ ഭൂത്വാ തമുവാച ജഗദ്ഗുരുമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ക്ളേശമില്ലാത്ത കർമ്മങ്ങളുള്ള കൃഷ്ണൻ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ദേവി നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായി ലോകഗുരുവായ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രീദേവ്യുവാച ശോകം മാ കുരു ദേവേശ ശാപോഽയം തേ പുരാതനഃ । തസ്യ യോഗേന പുത്രസ്തേ ശമ്ബരേണ ഹൃതോ ബലാത്
ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: ദേവാദിപതിയേ, ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഇതൊരു പഴയ ശാപമാണ്. അതിന്റെ ഫലമായി, ശംബരൻ ബലാൽ നിന്റെ മകനെ കൊണ്ടുപോയിരിക്കുന്നു.
അതസ്തേ ഷോഡശേ വര്ഷേ ഹത്വാ തം ശമ്ബരം ബലാത് । ആഗമിഷ്യതി പുത്രസ്തേ മത്പ്രസാദാന്ന സംശയഃ
അതിനാൽ, പതിനാറാം വയസ്സിൽ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, നിന്റെ മകൻ ശക്തിയോടെ ശംബരനെ കൊല്ലുകയും തിരികെ വരികയും ചെയ്യും. ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ദേവീ ചണ്ഡികാ ചണ്ഡവിക്രമാ । ഭഗവാനപി പുത്രസ്യ ശോകം ത്യക്ത്വാഭവത്സുഖീ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭയങ്കരശക്തിയുള്ള ചണ്ഡികാ അപ്രത്യക്ഷയായി. ഭഗവാൻ തന്റെ മകനെപ്പറ്റിയ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.
പരാശക്തേഃ സര്വജ്ഞത്വകഥനമ് രാജോവാച സന്ദേഹോ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ജായതേ വചനാത്തവ । വൈഷ്ണവാംശേ ഭഗവതി ദുഃഖോത്പത്തിം വിലോക്യ ച
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മഹർഷിയേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, വൈഷ്ണവവംശത്തിൽ ദുഃഖം ജനിക്കുന്നതും കണ്ടും, എനിക്ക് സംശയം തോന്നുന്നു.
നാരായണാംശസമ്ഭൂതോ വാസുദേവഃ പ്രതാപവാന് । കഥം സ സൂതികാഗാരാദ്ധൃതോ ബാലോ ഹരേരപി
നാരായണന്റെ അംശത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ശക്തനായ വാസുദേവൻ, ഹരിയായിട്ടും, എങ്ങനെ പ്രസവമുറിയിൽ നിന്ന് ആ കുഞ്ഞിനെ കൊണ്ടുപോയി?
സുഗുപ്തനഗരേ രമ്യേ ഗുപ്തേഽഥ സൂതികാഗൃഹേ । പ്രവിശ്യ തേന ദൈത്യേന ഗൃഹീതോഽസൌ കഥം ശിശുഃ
അത്യന്തം കാവലുള്ള മനോഹരമായ നഗരവും, ഒളിച്ചിട്ടുള്ള പ്രസവമുറിയും ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ദാനവൻ അകത്തുകയറി ആ കുഞ്ഞിനെ എങ്ങനെ പിടിച്ചെടുത്തു?
ന ജ്ഞാതോ വാസുദേവേന ചിത്രമേതന്മമാദ്ഭുതമ് । ജായതേ മഹദാശ്ചര്യം ചിത്തേ സത്യവതീസുത
വാസുദേവന് ഈ അത്ഭുതം അറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല, സത്യവതിയുടെ മകനേ; മനസ്സില് വലിയൊരു അത്ഭുതം ഉണരുന്നു.
ബ്രൂഹി തത്കാരണം ബ്രഹ്മന്ന ജ്ഞാതം കേശവേന യത് । ഹരണം തത്രസംസ്ഥേന ശിശോര്വാ സൂതികാഗൃഹാത്
ബ്രഹ്മണേ, കേശവന് അറിയാത്തതിന്റെ കാരണം പറയൂ; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവന് കുഞ്ഞിനെ സൂതികാഗൃഹത്തില് നിന്ന് എടുത്തുപോയതിന്റെ കാര്യം.
വ്യാസ ഉവാച മായാ ബലവതീ രാജന്നരാണാം ബുദ്ധിമോഹിനീ । ശാമ്ഭവീ വിശ്രുതാ ലോകേ കോ വാ മോഹം ന ഗച്ഛതി
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മായയ്ക്ക് വലിയ ശക്തിയുണ്ട്, മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധിയെ കുഴപ്പപ്പെടുത്തുന്നവളാണ് അവള്. ലോകത്ത് ശാംഭവി എന്നറിയപ്പെടുന്നവളാണ്. ആരാണ് മായയുടെ കുഴപ്പത്തില് അകപ്പെടാത്തത്?
മാനുഷം ജന്മ സമ്പ്രാപ്യ ഗുണാഃ സര്വേഽപി മാനുഷാഃ । ഭവന്തി ദേഹജാ കാമം ന ദേവാ നാസുരാസ്തദാ
മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാല് മനുഷ്യരില് ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ സ്വഭാവങ്ങളും ശരീരത്തില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അപ്പോള് ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ അത്തരം സ്വഭാവങ്ങള് കാണിക്കാറില്ല.
ക്ഷുത്തൃണ്നിദ്രാ ഭയം തന്ദ്രാ വ്യാമോഹഃ ശോകസംശയഃ । ഹര്ഷശ്ചൈവാഭിമാനശ്ച ജരാമരണമേവ ച
വിഭവം, ദാഹം, ഉറക്കം, ഭയം, മന്ദത, മനസ്സിന്റെ കുഴപ്പം, ദുഃഖം, സംശയം, സന്തോഷം, അഭിമാനം, വയസ്സായിത്തീരല്, മരണം—
അജ്ഞാനം ഗ്ലാനിരപ്രീതിരീര്ഷ്യാസൂയാ മദഃ ശ്രമഃ । ഏതേ ദേഹഭവാ ഭാവാഃ പ്രഭവന്തി നരാധിപ
അജ്ഞാനം, ക്ഷീണം, അസന്തോഷം, അസൂയ, വൈരാഗ്യം, മദ്യം, ക്ഷാമം—ഇവയെല്ലാം ശരീരത്തില് നിന്നുള്ള അവസ്ഥകളാണ്, രാജാവേ.
യഥാ ഹേമമൃഗം രാമോ ന ബുബോധ പുരോഗതമ് । ജാനക്യാ ഹരണഞ്ചൈവ ജടായുമരണം തഥാ
രാമന് മുന്നില് വന്ന പൊന്നാനയെ കാണാതെ പോയതുപോലെയും, ജനകിയുടെ അപഹരണവും ജടായുവിന്റെ മരണവും മനസ്സിലാക്കാതിരുന്നതുപോലെയും,
അഭിഷേകദിനേ രാമോ വനവാസം ന വേദ ച । തഥാ ന ജ്ഞാതവാന് രാമഃ സ്വശോകാന്മരണം പിതുഃ
അഭിഷേകദിനത്തില് രാമന് വനവാസം ഉണ്ടാകുമെന്ന് അറിഞ്ഞില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, സ്വന്തം ദുഃഖത്തില് ആഴ്ന്ന് പിതാവിന്റെ മരണവും രാമന് അറിയില്ലായിരുന്നു.
അജ്ഞവദ്വിചചാരാസൌ പശ്യമാനോ വനേ വനേ । ജാനകീം ന വിവേദാഥ രാവണേന ഹൃതാം ബലാത്
അവന് അജ്ഞാനിയായവനായി കാടുകളില് കാടുകള് തേടി അലഞ്ഞു, രാവണന് ബലമായി കൊണ്ടുപോയ ജനകിയെ തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല.
സഹായാന് വാനരാന്കൃത്വാ ഹത്വാ ശക്രസുതം ബലാത് । സാഗരേ സേതുബന്ധഞ്ച കൃത്വോത്തീര്യ സരിത്പതിമ്
വാനരരെ കൂട്ടുകാരാക്കി, ഇന്ദ്രന്റെ മകനെ ബലമായി കൊല്ലുകയും, സമുദ്രത്തില് പാലം പണിതു നദികളുടെ രാജാവിനെ കടക്കുകയും ചെയ്തു.
പ്രേഷയാമാസ സര്വാസു ദിക്ഷു താന്കപികുഞ്ജരാന് । സംഗ്രാമം കൃതവാന്ഘോരം ദുഃഖം പ്രാപ രണാജിരേ
അവന് ആ വാനരസൈന്യത്തെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും അയച്ചു, ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി, യുദ്ധഭൂമിയില് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ബന്ധനം നാഗപാശേന പ്രാപ രാമോ മഹാബലഃ । ഗരുഡാന്മോക്ഷണം പശ്ചാദന്വഭൂദ്രഘുനന്ദനഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള രാമന് നാഗപാശത്തില് കുടുങ്ങി; പിന്നീട് ഗരുഡന് അവനെ മോചിപ്പിച്ചു, രഘുനന്ദനനേ.
അഹനദ്രാവണം സംഖ്യേ കുമ്ഭകര്ണം മഹാബലമ് । മേഘനാദം നികുമ്ഭഞ്ച കുപിതോ രഘുനന്ദനഃ
രഘുനന്ദനന് കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തില് രാവണനെയും, മഹാശക്തിയുള്ള കുംഭകര്ണനെയും, മേഘനാദനെയും, നികുംബനെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
അദൂഷ്യത്വഞ്ച ജാനക്യാ ന വിവേദ ജനാര്ദനഃ । ദിവ്യഞ്ച കാരയാമാസ ജ്വലിതേഽഗ്നൌ പ്രവേശനമ്
ജനാര്ദനന് സീതയുടെ നിരപരാധിത്വം തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല; ദിവ്യമായ രീതിയില് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയില് പ്രവേശിപ്പിക്കാന് അവന് ക്രമീകരിച്ചു.