ഹാ നാഥ കിം പ്രഭോ ജാതമത്യദ്ഭുതമമാനുഷമ് । വൈശസം സര്വദേവാനാം ദേവദേവ സനാതന
'അയ്യോ നാഥാ! എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, പ്രഭോ? ഇതെന്തൊരു അത്ഭുതവും മനുഷ്യർക്കു അതീതവുമായ ദുരന്തം! ദേവദേവനേ, ശാശ്വതനേ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഇതൊരു വലിയ ദുരിതമാണ്.'
മായേയം കസ്യ ദേവസ്യ യയാ തേഽദ്യ ശിരോ ഹൃതമ് । അച്ഛേദ്യസ്ത്വമഭേദ്യോഽസി അപ്രദാഹ്യോഽസി സര്വദാ
'ദേവനേ, ആരുടെ മായയാൽ ആണ് ഇന്നിതു പോലെ നിന്റെ തല അകറ്റപ്പെട്ടത്? നീ എപ്പോഴും മുറിക്കാനാവാത്തവനും, തകർക്കാനാവാത്തവനും, കത്തിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.'
ഏവം ഗതേ ത്വയി വിഭോ മരിഷ്യന്തി ച ദേവതാഃ । കീദൃശസ്ത്വയി നഃ സ്നേഹഃ സ്വാര്ഥേനൈവ രുദാമഹേ
'പ്രഭോ, ഇങ്ങനെ നിന്നെ കണ്ടാൽ ദേവന്മാർ നശിച്ചുപോകും. നമുക്ക് നിന്നോടുള്ള സ്നേഹം എങ്ങനെയാണ്, നമ്മുടേതായ കാര്യമല്ലാതെ ഞങ്ങൾ കരയുന്നതു?'
നായം വിഘ്നഃ കൃതോ ദൈത്യൈര്ന യക്ഷൈര്ന ച രാക്ഷസൈഃ । ദേവൈരേവ കൃതഃ കസ്യ ദൂഷണം ച രമാപതേ
'ഈ തടസ്സം ദാനവന്മാരോ, യക്ഷന്മാരോ, രാക്ഷസന്മാരോ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല; ദേവന്മാരാണ് ഇതുണ്ടാക്കിയതെന്ന് തോന്നുന്നു. ലക്ഷ്മീപതിയേ, ഇതിന് ഉത്തരവാദി ആരാണ്?'
പരാധീനാഃ സുരാഃ സര്വേ കിം കുര്മഃ ക്വ വ്രജാമ ച । ശരണം നൈവ ദേവേശ സുരാണാം മൂഢചേതസാമ്
'എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല—ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ദേവദേവനേ, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ള ദേവന്മാർക്ക് എവിടെയും ആശ്രയം ഇല്ല.'
ന ചൈഷാ സാത്ത്വികീ മായാ രാജസീ ന ച താമസീ । യയാ ഛിന്നം ശിരസ്തേഽദ്യ മായേശസ്യ ജഗദ്ഗുരോഃ
'ഇത് സാത്വികമായ മായയോ, രാജസികമായതോ, താമസികമായതോ അല്ല; മായേശ്വരനായ ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ തല ഇന്നിതു പോലെ മുറിക്കപ്പെട്ടത് ഈ മായയാൽ അല്ല.'
ക്രന്ദമാനാംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവാഞ്ഛിവപുരോഗമാന് । ബൃഹസ്പതിസ്തദോവാച ശമയന്വേദവിത്തമഃ
അപ്പോൾ ശിവനെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ കരയുന്നത് കണ്ടു, വേദങ്ങൾക്കു പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതി അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു സംസാരിച്ചു.
രുദിതേന മഹാഭാഗാഃ ക്രന്ദിതേന തഥാപി കിമ് । ഉപായശ്ചാത്ര കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ബുദ്ധിഗോചരഃ
'മഹാഭാഗന്മാരേ, കരയുന്നതിലും വിലപിക്കുന്നതിലും എന്ത് പ്രയോജനം? നമ്മുടെ ബുദ്ധിക്ക് കഴിയുന്ന വിധം എന്തെങ്കിലും മാർഗം കണ്ടെത്തണം.'
ദൈവം പുരുഷകാരശ്ച ദേവേശ സദൃശാവുഭൌ । ഉപായശ്ച വിധാതവ്യോ ദൈവാത്ഫലതി സര്വഥാ
'ദേവദേവനേ, ദൈവവും മനുഷ്യശ്രമവും സമാനമാണ്; മാർഗം കണ്ടെത്തണം, കാരണം ഫലം എപ്പോഴും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ലഭിക്കും.'
ഇന്ദ്ര ഉവാച ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വിഷ്ണോരപി ശിരശ്ഛിന്നം സുരാണാം ചൈവ പശ്യതാമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'ദൈവം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം വെറുതെ, അതിൽ ലജ്ജിക്കാം. ദേവന്മാർക്ക് മുന്നിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ തല മുറിക്കപ്പെട്ടു.'
ബ്രഹ്മോവാച അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കാലേനാപാദിതം ച യത് । ശുഭം വാപ്യശുഭം വാപി ദൈവം കോഽതിക്രമേത്പുനഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'കാലം കൊണ്ടുവരുന്നതെന്തും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും, അതു നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും; ദൈവത്തെ മറികടക്കാൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ല.'
ദേഹവാന്സുഖദുഃഖാനാം ഭോക്താ നൈവാത്ര സംശയഃ । യഥാ കാലവശാത്കൃത്തം ശിരോ മേ ശമ്ഭുനാ പുരാ
'ശരീരമുള്ളവൻ സുഖവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മുമ്പ് ശിവൻ എന്റെ തല മുറിച്ചുവെന്നതും സത്യമാണ്.'
തഥൈവ ലിങ്ഗപാതശ്ച മഹാദേവസ്യ ശാപതഃ । തഥൈവാദ്യ ഹരേര്മൂര്ധാ പതിതോ ലവണാമ്ഭസി
'അതു പോലെ തന്നെ, മഹാദേവന്റെ ശാപത്താൽ ലിംഗം വീണതും, ഇന്നിവിടെ ഹരിയുടെ തല ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിൽ വീണതും സംഭവിച്ചു.'
സഹസ്രഭഗസംപ്രാപ്തിര്ദുഃഖം ചൈവ ശചീപതേഃ । സ്വര്ഗാദ്ഭ്രംശസ്തഥാ വാസഃ കമലേ മാനസേ സരേ
'സഹസ്രഭാഗമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും, ശചീപതിയുടെ ദു:ഖവും, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണതും, കമലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മാനസസരസ്സിൽ താമസിച്ചതും എല്ലാം സംഭവിച്ചു.'
ഏതേ ദുഃഖസ്യ ഭോക്താരഃ കേന ദുഃഖം ന ഭുജ്യതേ । സംസാരേഽസ്മിന്മഹാഭാഗാസ്തസ്മാച്ഛോകം ത്യജന്തു വൈ
ഇവരാണ് ഈ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർ. ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കാത്തത്? അതുകൊണ്ട്, ഭാഗ്യശാലികളേ, ദു:ഖം വിട്ടൊഴിയണം.
ചിന്തയന്തു മഹാമായാം വിദ്യാദേവീം സനാതനീമ് । സാ വിധാസ്യതി നഃ കാര്യം നിര്ഗുണാ പ്രകൃതിഃ പരാ
അവരൊക്കെയും മഹാമായയായും, ശാശ്വതമായ ജ്ഞാനദേവിയായും ഉള്ള അമ്മയെ ചിന്തിക്കട്ടെ. അവൾ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത പരമപ്രകൃതിയായ അമ്മ, നമ്മുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കും.
ബ്രഹ്മവിദ്യാം ജഗദ്ധാത്രീം സര്വേഷാം ജനനീം തഥാ । യയാ സര്വമിദം വ്യാപ്തം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
അവൾ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമാണ്, ലോകത്തെ താങ്ങുന്നവളാണ്, എല്ലാ ജീവികളുടെ അമ്മയാണ്. അവളാൽ ഈ മുഴുവൻ ലോകവും, ചലനവും അചലതയും ഉള്ള ത്രിലോകവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ വൈ സുരാന്വേധാ നിഗമാനാദിദേശ ഹ । ദേഹയുക്താന്സ്ഥിതാനഗ്രേ സുരകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞശേഷം, സ്രഷ്ടാവ് അവന്റെ മുമ്പിൽ ശരീരധാരികളായി നില്ക്കുന്ന വേദങ്ങളെ ദേവകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഉപദേശിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച സ്തുവന്തു പരമാം ദേവീം ബ്രഹ്മവിദ്യാം സനാതനീമ് । ഗൂഢാങ്ഗീം ച മഹാമായാം സര്വകാര്യാര്ഥസാധനീമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പരമമായ ദേവിയെ, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമായ അമ്മയെ, ഗൂഢമായ അംഗങ്ങളുള്ള മഹാമായയെ, എല്ലാകാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നവളെ, അവളെ സ്തുതിക്കട്ടെ.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ വേദാഃ സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഃ । തുഷ്ടുവുര്ജ്ഞാനഗമ്യാം താം മഹാമായാം ജഗത്സ്ഥിതാമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, എല്ലാ ഭാഗത്തും സുന്ദരമായ വേദങ്ങൾ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗ്രഹിക്കാവുന്ന ലോകത്തെ നിലനിറുത്തുന്ന മഹാമായയെ സ്തുതിച്ചു.
വേദാ ഊചുഃ നമോ ദേവി മഹാമായേ വിശ്വോത്പത്തികരേ ശിവേ । നിര്ഗുണേ സര്വഭൂതേശി മാതഃ ശങ്കരകാമദേ
വേദങ്ങൾ പറഞ്ഞു: മഹാമായയായ ദേവിയെ, വിശ്വസൃഷ്ടിക്കാരിയായ ശിവയെ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവളെ, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെ ഇശ്വരിയായ അമ്മയെ, ശങ്കരന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുന്നവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വം ഭൂമിഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രാണാഃ പ്രാണവതാം തഥാ । ധീഃ ശ്രീഃ കാന്തിഃ ക്ഷമാ ശാന്തിഃ ശ്രദ്ധാ മേധാ ധൃതിഃ സ്മൃതിഃ
നീ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭൂമിയാണ്, ജീവന്മാരുടെ പ്രാണനാണ്. നീ ബുദ്ധിയാണ്, ഐശ്വര്യമാണ്, സൗന്ദര്യമാണ്, ക്ഷമയാണ്, ശാന്തിയാണ്, വിശ്വാസമാണ്, മേധയാണ്, ധൈര്യമാണ്, സ്മരണയാണ്.
ത്വമുദ്ഗീഥേഽര്ധമാത്രാസി ഗായത്രീ വ്യാഹൃതിസ്തഥാ । ജയാ ച വിജയാ ധാത്രീ ലജ്ജാ കീര്തിഃ സ്പൃഹാ ദയാ
നീ ഉദ്ഗീതത്തിലെ അർദ്ധമാത്രയാണ്, ഗായത്രീയും വിശുദ്ധ ഉച്ചാരണങ്ങളുമാണ്. ജയവും വിജയവും, താങ്ങുന്നവളും, ലജ്ജയും, കീർത്തിയും, ആഗ്രഹവും, കരുണയും നീ തന്നെയാണ്.
ത്വാം സംസ്തുമോഽമ്ബ ഭുവനത്രയസംവിധാന- ദക്ഷാം ദയാരസയുതാം ജനനീം ജനാനാമ് । വിദ്യാം ശിവാം സകലലോകഹിതാം വരേണ്യാം വാഗ്ബീജവാസനിപുണാം ഭവനാശകര്ത്രീമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ക്രമത്തിലാക്കുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, കരുണയുടെ സാരമുള്ള, എല്ലാ ജനങ്ങളുടെ അമ്മയായ, ജ്ഞാനമായ, ശുഭമായ, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും ഹിതം ചെയ്യുന്ന, ശ്രേഷ്ഠയായ, വാക്കിന്റെ വിത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, ഭയത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന അമ്മയെ ഞങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ ഹരഃ ശൌരിസഹസ്രനേത്ര- വാഗ്വഹ്നിസൂര്യാ ഭുവനാധിനാഥാഃ । തേ ത്വത്കൃതാഃ സന്തി തതോ ന മുഖ്യാ മാതാ യതസ്ത്വം സ്ഥിരജങ്ഗമാനാമ്
ബ്രഹ്മാവും ഹരനും ശൗരിയും ആയിരം കണ്ണുള്ളവനും വാഗ്ദേവിയും അഗ്നിയും സൂര്യനും ലോകങ്ങളുടെ അധിപന്മാരും ഇവർ എല്ലാം നിന്നാൽ ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇവർ പ്രധാനമല്ല, നീയാണ് എല്ലാ ചലനവും അചലതയും ഉള്ളവരുടെ അമ്മ.
സകലഭുവനമേതത്കര്തുകാമാ യദാ ത്വം സൃജസി ജനനി ദേവാന്വിഷ്ണുരുദ്രാജമുഖ്യാന് । സ്ഥിതിലയജനനം തൈഃ കാരയസ്യേകരൂപാ ന ഖലു തവ കഥംചിദ്ദേവി സംസാരലേശഃ
സകലഭൂവനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അമ്മേ, നീ ദേവന്മാരെ, വിഷ്ണുവിനെയും രുദ്രനെയും പ്രധാനമാക്കി സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവരിലൂടെ സൃഷ്ടി, നില, ലയം നടത്തുന്നു. നീ ഒരാളായിട്ടാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. ദേവി, നിനക്കു ലോകബന്ധത്തിന്റെ ചെറിയൊരു അംശവും ഇല്ല.
ന തേ രൂപം വേത്തും സകലഭുവനേ കോഽപി നിപുണോ ന നാമ്നാം സംഖ്യാം തേ കഥിതുമിഹ യോഗ്യോഽസ്തി പുരുഷഃ । യദല്പം കീലാലം കലയിതുമശക്തഃ സ തു നരഃ കഥം പാരാവാരാകലനചതുരഃ സ്യാദൃതമതിഃ
സകലഭൂവനങ്ങളിലും ആരാണ് നിന്റെ രൂപം അറിയാൻ കഴിവുള്ളത്? നിന്റെ പേരുകളുടെ എണ്ണം പറയാൻ യോഗ്യനായവൻ ആരാണ്? ഒരു ചെറിയ ഭാഗം പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, സമുദ്രം മനസ്സുകൊണ്ട് അളക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ന ദേവാനാം മധ്യേ ഭഗവതി തവാനന്തവിഭവം വിജാനാത്യേകോഽപി ത്വമിഹ ഭുവനൈകാസി ജനനീ । കഥം മിഥ്യാ വിശ്വം സകലമപി ചൈകാ രചയസി പ്രമാണം ത്വേതസ്മിന്നിഗമവചനം ദേവി വിഹിതമ്
ദേവന്മാരിൽ ഒരാളും, ഭഗവതി, നിന്റെ അനന്തമായ ശക്തികളെ അറിയുന്നില്ല. നീയാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ ഏക അമ്മ. നീ ഒരാളായിട്ടാണ് ഈ മുഴുവൻ മായാലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഇതിന് തെളിവായി വേദവാക്യങ്ങൾ ഉണ്ട്, ദേവി.
നിരീഹൈവാസി ത്വം നിഖിലജഗതാം കാരണമഹോ ചരിത്രം തേ ചിത്രം ഭഗവതി മനോ നോ വ്യഥയതി । കഥംകാരം വാച്യഃ സകലനിഗമാഗോചരഗുണ- പ്രഭാവഃ സ്വം യസ്മാത്സ്വയമപി ന ജാനാസി പരമമ്
നീ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവളാണ്, എന്നിരുന്നാലും എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ കാരണമാണ്. ഭഗവതി, നിന്റെ പ്രവർത്തനം അത്ഭുതകരമാണ്, ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് അതുകൊണ്ട് വിഷമിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ വേദങ്ങൾക്കും അതീതമായ നിന്റെ ഗുണശക്തികളെ എങ്ങനെ വിവരണം ചെയ്യാം? കാരണം, നീയോ നിന്റെ പരമസ്വഭാവം പോലും അറിയുന്നില്ല.
ന കിം ജാനാസി ത്വം ജനനി മധുജിന്മൌലിപതനം ॥ ശിവേ കിം വാ ജ്ഞാത്വാ വിവിദിഷസി ശക്തിം മധുജിതഃ । ഹരേഃ കിം വാ മാതര്ദുരിതതതിരേഷാ ബലവതീ
അമ്മേ, നീ മധുവിനെ സംഹരിച്ചവന്റെ കിരീടം വീണത് അറിയുന്നില്ലേ? ശിവേ, അതറിയുമ്പോഴും നീ മധു സംഹാരിയുടെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടോ? അല്ലെങ്കിൽ, അമ്മേ, ഹരിയുടെ മേൽ വീണ ഈ ദുർഭാഗ്യം വളരെ ശക്തമാണോ?