സ്ഥിതേഷു സര്വദേവേഷു നിദ്രാസുപ്തേ ജഗത്പതൌ । ചിന്താമാപുഃ സുരാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മരുദ്രപുരോഗമാഃ
സകല ദേവന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു, ലോകനാഥൻ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിനെയും രുദ്രനെയും മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
താനുവാച തതഃ ശക്രഃ കിം കര്തവ്യം സുരോത്തമാഃ । നിദ്രാഭങ്ഗഃ കഥം കാര്യശ്ചിന്തയന്തു സുരോത്തമാഃ
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരേ, എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ ഉറക്കം എങ്ങനെ ഭഗ്നമാക്കാമെന്ന് ദേവന്മാർ ആലോചിക്കണം.'
തമുവാച തദാ ശമ്ഭുര്നിദ്രാഭങ്ഗേഽസ്തി ദൂഷണമ് । കാര്യം ചൈവ പ്രകര്തവ്യം യജ്ഞസ്യ സുരസത്തമാഃ
അപ്പോൾ ശംഭു അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഉറക്കം ഭഗ്നമാക്കുന്നതിൽ ദോഷം ഉണ്ട്, എങ്കിലും യജ്ഞത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്, ദേവന്മാരിൽ മികച്ചവരേ.'
ഉത്പാദിതാ തദാ വമ്രീ ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ । തയാ ഭക്ഷയിതും തത്ര ധനുഷോഽഗ്രം ധരാസ്ഥിതമ്
അപ്പോൾ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവ് ഒരു വംബിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിന്റെ സഹായത്തോടെ, ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന ധനുസിന്റെ അഗ്രം അവിടെ തിന്നേണ്ടതായിരുന്നു.
ഭക്ഷിതേഽഗ്രേ തദാ നിമ്നം ഗമിഷ്യതി ശരാസനമ് । തദാ നിദ്രാവിമുക്തോഽസൌ ദേവദേവോ ഭവിഷ്യതി
അഗ്രം തിന്നുകഴിഞ്ഞാൽ, ധനുസ് താഴേക്ക് പോകും; അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ ഉറക്കം വിട്ടു ഉണരും.
ദേവകാര്യം തദാ സര്വം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ । സ വമ്രീം സംദിദേശാഥ ദേവദേവഃ സനാതനഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും നിർവഹിക്കപ്പെടും, സംശയമില്ല; ശാശ്വതനായ ദേവദേവൻ വംബിയെ നിർദ്ദേശിച്ചു.
തമുവാച തദാ വമ്രീ ദേവദേവസ്യ മാപതേഃ । നിദ്രാഭങ്ഗഃ കഥം കാര്യോ ദേവസ്യ ജഗതാം ഗുരോഃ
അപ്പോൾ വംബി ദേവദേവനോട് ചോദിച്ചു: 'ലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവായ ദേവന്റെ ഉറക്കം എങ്ങനെ ഭഗ്നമാക്കണം?'
നിദ്രാഭങ്ഗഃ കഥാച്ഛേദോ ദമ്പത്യോഃ പ്രീതിഭേദനമ് । ശിശുമാതൃവിഭേദശ്ച ബ്രഹ്മഹത്യാസമം സ്മൃതമ്
ഉറക്കം ഭഗ്നമാക്കൽ, കഥ നടുവിൽ നിർത്തൽ, ദമ്പതികൾ തമ്മിലുള്ള പ്രേമം വേർപെടുത്തൽ, അമ്മയും കുഞ്ഞും തമ്മിലുള്ള വേർപാടും — ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപത്തിന് തുല്യമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തത്കഥം ദേവദേവസ്യ കരോമി സുഖനാശനമ് । കിം ഫലം ഭക്ഷണാദ്ദേവ യേന പാപം കരോമ്യഹമ്
അപ്പോൾ ഞാൻ എങ്ങനെ ദേവദേവന്റെ സുഖം നഷ്ടപ്പെടുത്തണം? തിന്നുന്നതിലൂടെ എനിക്ക് എന്ത് ഫലം ലഭിക്കും, അതിനായി ഞാൻ പാപം ചെയ്യണം?
സര്വഃ സ്വാര്ഥവശോ ലോകഃ കുരുതേ പാതകം കില । തസ്മാദഹം കരിഷ്യാമി സ്വാര്ഥമേവ പ്രഭക്ഷണമ്
ലോകം മുഴുവൻ സ്വാർത്ഥതയുടെ പിടിയിൽ പാപം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ, ഞാൻ എന്റെ കാര്യം ചെയ്യാൻ, തിന്നാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മോവാച തവ ഭാഗം കരിഷ്യാമോ മഖമധ്യേ യഥാ ശൃണു । തേന ത്വം കുരു കാര്യം നോ വിഷ്ണും ബോധയ മാചിരമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ഭാഗം യജ്ഞത്തിൽ നമുക്ക് നൽകാം — കേൾക്കു. അതിനാൽ, ഞങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുക, വിഷ്ണുവിനെ വേഗത്തിൽ ഉണർത്തുക.'
ഹോമകര്മണി പാര്ശ്വേ ച ഹവിര്ദാനാത്പതിഷ്യതി । തത്തേ ഭാഗം വിജാനീഹി കുരു കാര്യം ത്വരാന്വിതാ
ഹോമത്തിൽ, ഹവിസിന്റെ ദാനത്തിൽ നിന്നു, നിന്റെ ഭാഗം വശത്തേക്ക് വീഴും; അതാണ് നിന്റെ പങ്ക്, അതു മനസ്സിലാക്കി, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തനം ചെയ്യുക.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്താ ബ്രഹ്മണാ വമ്രീ ധനുഷോഽഗ്രം ത്വരാന്വിതാ । ചഖാദ സംസ്ഥിതം ഭൂമൌ വിമുക്താ ജ്യാ തദാഭവത്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, വംബി വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന ധനുസിന്റെ അഗ്രം തിന്നു; അപ്പോൾ ജ്യാ അഴിച്ചു പോയി.
പ്രത്യഞ്ജായാം വിമുക്തായാം മുക്താ കോടിസ്തഥോത്തരാ । ശബ്ദഃ സമഭവദ്ഘോരസ്തേന ത്രസ്താഃ സുരാസ്തദാ
ജ്യാ അഴിച്ചു പോയപ്പോൾ, അഗ്രം മുകളിലേക്ക് ചാടിയപ്പോൾ, ഭയാനകമായ ശബ്ദം ഉണ്ടായി; അതു കേട്ട് ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം ക്ഷുഭിതം സര്വം വസുധാ കമ്പിതാ തദാ । സമുദ്രാശ്ച സമുദ്വിഗ്നാസ്ത്രേസുശ്ച ജലജന്തവഃ
ആ കാലത്ത്, ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവൻ കുലുങ്ങി, ഭൂമി നടുങ്ങി, സമുദ്രങ്ങൾ ഉണർന്നു, ജലജീവികൾ ഭയപ്പെട്ടു.
വവുര്വാതാസ്തഥാ ചോഗ്രാഃ പര്വതാശ്ച ചകമ്പിരേ । ഉല്കാപാതാ മഹോത്പാതാ ബഭൂവുര്ദുഃഖശംസിനഃ
ഭയങ്കരമായ കാറ്റുകൾ വീശി, പർവതങ്ങൾ നടുങ്ങി, ജ്വാലകൾ വീണു, വലിയ ദുരന്തസൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദിശോ ഘോരതരാശ്ചാസന്സൂര്യോഽപ്യസ്തംഗതോഽഭവത് । ചിന്താമാപുഃ സുരാഃ സര്വേ കിം ഭവിഷ്യതി ദുര്ദിനേ
ദിശകൾ കൂടുതൽ ഭയാനകമായി, സൂര്യനും അസ്തമിച്ചുപോയി. ഈ ഭയങ്കര ദിനത്തിൽ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് ആശങ്കയോടെ എല്ലാ ദേവതകളും വിചാരിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതാം തേഷാം മൂര്ധാ വിഷ്ണോഃ സകുണ്ഡലഃ । ഗതഃ സമുകുടഃ ക്വാപി ദേവദേവസ്യ താപസാഃ
അങ്ങനെ അവർ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, കുണ്ഡലവും കിരീടവും ധരിച്ചിരുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ തല എവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷമായി, മഹർഷിമാരേ, ദേവദേവന്റെ തല അപ്രത്യക്ഷമായി.
അന്ധകാരേ തദാ ഘോരേ ശാന്തേ ബ്രഹ്മഹരൌ തദാ । ശിരോഹീനം ശരീരം തു ദദൃശാതേ വിലക്ഷണമ്
അന്ന് ആ ഭയങ്കരമായ ഇരുട്ടിൽ, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ശാന്തരായിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തലകെട്ട ശരീരം അത്യന്തം വിചിത്രമായി കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ കബന്ധം വിഷ്ണോസ്തേ വിസ്മിതാഃ സുരസത്തമാഃ । ചിന്താസാഗരമഗ്നാശ്ച രുരുദുഃ ശോകകര്ശിതാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരം മാത്രം കണ്ടപ്പോൾ, ഉത്തമദേവതകൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, ദു:ഖഭാരത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഹാ നാഥ കിം പ്രഭോ ജാതമത്യദ്ഭുതമമാനുഷമ് । വൈശസം സര്വദേവാനാം ദേവദേവ സനാതന
'അയ്യോ നാഥാ! എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, പ്രഭോ? ഇതെന്തൊരു അത്ഭുതവും മനുഷ്യർക്കു അതീതവുമായ ദുരന്തം! ദേവദേവനേ, ശാശ്വതനേ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഇതൊരു വലിയ ദുരിതമാണ്.'
മായേയം കസ്യ ദേവസ്യ യയാ തേഽദ്യ ശിരോ ഹൃതമ് । അച്ഛേദ്യസ്ത്വമഭേദ്യോഽസി അപ്രദാഹ്യോഽസി സര്വദാ
'ദേവനേ, ആരുടെ മായയാൽ ആണ് ഇന്നിതു പോലെ നിന്റെ തല അകറ്റപ്പെട്ടത്? നീ എപ്പോഴും മുറിക്കാനാവാത്തവനും, തകർക്കാനാവാത്തവനും, കത്തിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.'
ഏവം ഗതേ ത്വയി വിഭോ മരിഷ്യന്തി ച ദേവതാഃ । കീദൃശസ്ത്വയി നഃ സ്നേഹഃ സ്വാര്ഥേനൈവ രുദാമഹേ
'പ്രഭോ, ഇങ്ങനെ നിന്നെ കണ്ടാൽ ദേവന്മാർ നശിച്ചുപോകും. നമുക്ക് നിന്നോടുള്ള സ്നേഹം എങ്ങനെയാണ്, നമ്മുടേതായ കാര്യമല്ലാതെ ഞങ്ങൾ കരയുന്നതു?'
നായം വിഘ്നഃ കൃതോ ദൈത്യൈര്ന യക്ഷൈര്ന ച രാക്ഷസൈഃ । ദേവൈരേവ കൃതഃ കസ്യ ദൂഷണം ച രമാപതേ
'ഈ തടസ്സം ദാനവന്മാരോ, യക്ഷന്മാരോ, രാക്ഷസന്മാരോ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല; ദേവന്മാരാണ് ഇതുണ്ടാക്കിയതെന്ന് തോന്നുന്നു. ലക്ഷ്മീപതിയേ, ഇതിന് ഉത്തരവാദി ആരാണ്?'
പരാധീനാഃ സുരാഃ സര്വേ കിം കുര്മഃ ക്വ വ്രജാമ ച । ശരണം നൈവ ദേവേശ സുരാണാം മൂഢചേതസാമ്
'എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല—ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ദേവദേവനേ, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ള ദേവന്മാർക്ക് എവിടെയും ആശ്രയം ഇല്ല.'
ന ചൈഷാ സാത്ത്വികീ മായാ രാജസീ ന ച താമസീ । യയാ ഛിന്നം ശിരസ്തേഽദ്യ മായേശസ്യ ജഗദ്ഗുരോഃ
'ഇത് സാത്വികമായ മായയോ, രാജസികമായതോ, താമസികമായതോ അല്ല; മായേശ്വരനായ ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ തല ഇന്നിതു പോലെ മുറിക്കപ്പെട്ടത് ഈ മായയാൽ അല്ല.'
ക്രന്ദമാനാംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവാഞ്ഛിവപുരോഗമാന് । ബൃഹസ്പതിസ്തദോവാച ശമയന്വേദവിത്തമഃ
അപ്പോൾ ശിവനെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ കരയുന്നത് കണ്ടു, വേദങ്ങൾക്കു പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതി അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു സംസാരിച്ചു.
രുദിതേന മഹാഭാഗാഃ ക്രന്ദിതേന തഥാപി കിമ് । ഉപായശ്ചാത്ര കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ബുദ്ധിഗോചരഃ
'മഹാഭാഗന്മാരേ, കരയുന്നതിലും വിലപിക്കുന്നതിലും എന്ത് പ്രയോജനം? നമ്മുടെ ബുദ്ധിക്ക് കഴിയുന്ന വിധം എന്തെങ്കിലും മാർഗം കണ്ടെത്തണം.'
ദൈവം പുരുഷകാരശ്ച ദേവേശ സദൃശാവുഭൌ । ഉപായശ്ച വിധാതവ്യോ ദൈവാത്ഫലതി സര്വഥാ
'ദേവദേവനേ, ദൈവവും മനുഷ്യശ്രമവും സമാനമാണ്; മാർഗം കണ്ടെത്തണം, കാരണം ഫലം എപ്പോഴും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ലഭിക്കും.'
ഇന്ദ്ര ഉവാച ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വിഷ്ണോരപി ശിരശ്ഛിന്നം സുരാണാം ചൈവ പശ്യതാമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'ദൈവം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം വെറുതെ, അതിൽ ലജ്ജിക്കാം. ദേവന്മാർക്ക് മുന്നിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ തല മുറിക്കപ്പെട്ടു.'