പ്രഭവന്തു സനാരീകാ മഥുരായാം ച ഗോകുലേ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ദേവീ യോഗമായാ പരാത്മനഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സ്ത്രീകളോടൊപ്പം മഥുരയിലും ഗോകുലത്തിലും ജനിക്കട്ടെ; ഇതു പറഞ്ഞ് പരമാത്മാവിന്റെ യോഗമായാ ദേവി അപ്രത്യക്ഷയായി.
സധരാ വൈ സുരാഃ സര്വേ ജഗ്മുഃ സ്വാന്യാലയാനി ച । ധരാപി സുസ്ഥിരാ ജാതാ തസ്യാ വാക്യേന തോഷിതാ
ഭൂമിയോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി; ദേവിയുടെ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷംകൊണ്ട് ഭൂമി സ്ഥിരമായി.
ഓഷധീവീരുധോപേതാ ബഭൂവ ജനമേജയ । പ്രജാശ്ച സുഖിനോ ജാതാ ദ്വിജാശ്ചാപുര്മഹോദയമ് । സന്തുഷ്ടാ മുനയഃ സര്വേ ബഭൂബുര്ധര്മതത്പരാഃ
ജനമേജയ, ഭൂമി ഔഷധികളും ചെടികളും നിറഞ്ഞതായി; ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു, ദ്വിജന്മാർ വലിയ ഐശ്വര്യം നേടി, എല്ലാ മുനിമാരും സന്തുഷ്ടരായി ധർമ്മത്തിൽ ലയിച്ചു.
കൃഷ്ണാവതാരകഥോപക്രമവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ശൃണ ഭാരത വക്ഷ്യാമി ഭാരാവതരണം തഥാ । കുരുക്ഷേത്രേ പ്രഭാസേ ച ക്ഷപിതം യോഗമായയാ
കൃഷ്ണാവതാരകഥയുടെ ആരംഭം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതാ, ഞാൻ ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കൽ എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്നും, അത് യോഗമായയാൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിലും പ്രഭാസയിലും എങ്ങനെ നടന്നു എന്നും പറയാം, കേൾക്കൂ.
യദുവംശേ സമുത്പത്തിര്വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ । ഭൃഗുശാപപ്രതാപേന മഹാമായാബലേന ച
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ യദുവംശത്തിൽ ജനനം, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപശക്തിയാലും മഹാമായയുടെ ബലത്താലും സംഭവിച്ചു.
ക്ഷിതിഭാരസമുത്താരനിമിത്തമിതി മേ മതിഃ । മായയാ വിഹിതോ യോഗോ വിഷ്ണോര്ജന്മ ധരാതലേ
ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കാനാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ഭൂമിയിലെ ജനനം മായയാൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
കിം ചിത്രം നൃപ ദേവീ സാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുസുരാനപി । നര്തയത്യനിശം മായാ ത്രിഗുണാനപരാന്കിമു
രാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ദേവന്മാരെയും ത്രിഗുണാത്മികയായ ദേവി മായാ എപ്പോഴും നൃത്തം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
ഗര്ഭവാസോദ്ഭവം ദുഃഖം വിണ്മൂത്രസ്നായുസംയുതമ് । വിഷ്ണോരാപാദിതം സമ്യഗ്യയാ വിഗതലീലയാ
ഗർഭത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്നതിന്റെ വേദനയും, മലമൂത്രം, സ്നായു എന്നിവയാൽ കലർന്നതുമായ കഷ്ടതയും വിഷ്ണു പൂർണ്ണമായും അനുഭവിച്ചു, ഒരു ലീലയും കൂടാതെ.
പുരാ രാമാവതാരേഽപി നിര്ജരാ വാനരാഃ കൃതാഃ । വിദിതം തേ യഥാ വിഷ്ണുര്ദുഃഖപാശേന മോഹിതഃ
മുന്പ് രാമാവതാരത്തിൽ പോലും ദേവന്മാരെ വാനരന്മാരാക്കി; നീ അറിയുന്ന പോലെ വിഷ്ണു ദു:ഖത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരുന്നു.
അഹം മമേതി പാശേന സുദൃഢേന നരാധിപ । യോഗിനോ മുക്തസങ്ഗാശ്ച ഭുക്തികാമാ മുമുക്ഷവഃ
രാജാവേ, 'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്ന ബലമുള്ള ബന്ധനത്തിൽ പോലും, ആശക്തിയില്ലാത്ത യോഗികളും, ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും മോക്ഷം തേടുന്നവരും കുടുങ്ങുന്നു.
താമേവ സമുപാസന്തേ ദേവീം വിശ്വേശ്വരീം ശിവാമ് । യദ്ഭക്തിലേശലേശാംശലേശലേശലവാംശകമ്
ലോകത്തിന്റെ അമ്മയായ ദേവിയെ, ശിവയായ വിശ്വേശ്വരിയെ, ഏറ്റവും ചെറിയ ഭക്തിപ്രകാശം കൊണ്ടുപോലും ആരാധിക്കുന്നു.
ലബ്ധ്വാ മുക്തോ ഭവേജ്ജന്തുസ്താം ന സേവേത കോ ജനഃ । ഭുവനേശീത്യേവ വക്ത്രേ ദദാതി ഭുവനത്രയമ്
അവളോടു ചെറിയൊരു ഭക്തിയും ലഭിച്ചാൽ, ആ ജീവൻ മോക്ഷം നേടുന്നു; അങ്ങനെ, ആരാണ് അവളെ സേവിക്കാതിരിക്കുക? ഭൂവനേശ്വരിയായ അവൾ, തൻ്റെ വായിലൂടെ മൂന്നു ലോകവും നൽകുന്നു.
മാം പാഹീത്യസ്യ വചസോ ദേയാഭാവാദൃണാന്വിതാ । വിദ്യാവിദ്യേതി തസ്യാ ദ്വേ രൂപേ ജാനീഹി പാര്ഥിവ
മാമേ രക്ഷിക്കണമെന്നു പറയാൻ മറ്റാരുമില്ലാത്തതിനാൽ, അവൾ കടപ്പാടിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; രാജാവേ, അവൾക്ക് ജ്ഞാനം എന്നതും അജ്ഞാനം എന്നതും രണ്ടു രൂപങ്ങളുണ്ട് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
വിദ്യയാ മുച്യതേ ജന്തുര്ബധ്യതേഽവിദ്യയാ പുനഃ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച സര്വേ തസ്യാ വശാനുഗാഃ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു, അജ്ഞാനത്തിലൂടെ വീണ്ടും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും എല്ലാം അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
അവതാരാഃ സര്വ ഏവ യന്ത്രിതാ ഇവ ദാമഭിഃ । കദാചിച്ച സുഖം ഭുംക്തേ വൈകുണ്ഠേ ക്ഷീരസാഗരേ
എല്ലാ അവതാരങ്ങളും ഒരു കയറുപോലെ നിയന്ത്രിതരാണ്; ചിലപ്പോൾ അവർ വൈകുണ്ഠത്തിലും ക്ഷീരസാഗരത്തിലും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
കദാചിത്കുരുതേ യുദ്ധം ദാനവൈര്ബലവത്തരൈഃ । ഹരിഃ കദാചിദ്യജ്ഞാന്വൈ വിതതാന്പ്രകരോതി ച
ചിലപ്പോൾ ശക്തരായ ദാനവന്മാരോടു യുദ്ധം നടത്തുന്നു; ചിലപ്പോൾ ഹരി ക്രമീകരിച്ച യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
കദാചിച്ച തപസ്തീവ്രം തീര്ഥേ ചരതി സുവ്രത । കദാചിച്ഛയനേ ശേതേ യോഗനിദ്രാമുപാശ്രിതഃ
ചിലപ്പോൾ കഠിന വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് തീർത്ഥങ്ങളിൽ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്യുന്നു; ചിലപ്പോൾ തൻ്റെ കിടക്കയിൽ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി കിടക്കുന്നു.
ന സ്വതന്ത്രഃ കദാചിച്ച ഭഗവാന്മധുസൂദനഃ । തഥാ ബ്രഹ്മാ തഥാ രുദ്രസ്തഥേന്ദ്രോ വരുണോ യമഃ
ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ ഒരിക്കലും സ്വതന്ത്രനല്ല; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും, രുദ്രനും, ഇന്ദ്രനും, വരുണനും, യമനും.
കുബേരോഽഗ്നീ രവീന്ദൂ ച തഥാന്യേ സുരസത്തമാഃ । മുനയഃ സനകാദ്യാശ്ച വസിഷ്ഠാദ്യാസ്തഥാപരേ
കുബേരനും അഗ്നിയും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മറ്റുള്ള ദേവതകളും, സനകാദിമുനിമാരും വസിഷ്ഠാദിമാരും മറ്റുള്ളവരും.
സര്വേഽമ്ബാവശഗാ നിത്യം പാഞ്ചാലീവ നരസ്യ ച । നസി പ്രോതാ യഥാ ഗാവോ വിചരന്തി വശാനുഗാഃ
എല്ലാവരും അമ്മയുടെ അധികാരത്തിൽ എപ്പോഴും അടിയന്തരരാണ്; പാഞ്ചാലിയായ ദ്രൗപദി ഭർത്താക്കന്മാരോടു ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെയും, കയറിൽ കെട്ടിയ പശുക്കൾ പോലെ നിയന്ത്രിതരായിരിക്കുന്നു.
തഥൈവ ദേവതാഃ സര്വാഃ കാലപാശനിയന്ത്രിതാഃ । ഹര്ഷശോകാദയോ ഭാവാ നിദ്രാതന്ദ്രാലസാദയഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, എല്ലാ ദേവതകളും കാലത്തിന്റെ പാശത്തിൽ ബന്ധിതരാണ്; സന്തോഷം, ദു:ഖം, ഉറക്കം, മയക്കം, ആലസ്യം തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങൾ—
സര്വേഷാം സര്വദാ രാജന്ദേഹിനാം ദേഹസംശ്രിതാഃ । അമരാ നിര്ജരാഃ പ്രോക്താ ദേവാശ്ച ഗ്രന്ഥകാരകൈഃ
രാജാവേ, ഇവയെല്ലാം ശരീരമുള്ള എല്ലാവരിലും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു; ഗ്രന്ഥരചയിതാക്കൾ അമരന്മാർ, നിര്ജരന്മാർ, ദേവന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നവരും ഇവരിലേർപ്പെടുന്നു.
അഭിധാനതശ്ചാര്ഥതോ ന തേ നൂനം താദൃശാഃ ക്വചിത് । ഉത്പത്തിസ്ഥിതിനാശാഖ്യാ ഭാവാ യേഷാം നിരന്തരമ്
പേരിലും അർത്ഥത്തിലും, അവർക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയൊന്നുമില്ല; കാരണം, അവർക്കു എപ്പോഴും ജനനം, നിലനിൽപ്പ്, നാശം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു.
അമരാസ്തേ കഥം വാച്യാ നിര്ജരാശ്ച കഥം പുനഃ । കഥം ദുഃഖാഭിഭൂതാ വാ ജായന്തേ വിബുധോത്തമാഃ
അവരെ എങ്ങനെ അമരന്മാർ എന്ന് വിളിക്കാം? വീണ്ടും, നിര്ജരന്മാർ എന്ന് എങ്ങനെ പറയാം? ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമന്മാർ എങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു?
കഥം ദേവാശ്ച വക്തവ്യാ വ്യസനേ ക്രീഡനം കഥമ് । ക്ഷണാദുത്പത്തിനാശശ്ച ദൃശ്യതേഽസ്മിന്ന സംശയഃ
ദേവന്മാർ ദുരിതത്തിൽ എങ്ങനെ കളിക്കുന്നു എന്ന് പറയാം? അവർക്കു ജനനം നാശം എന്നിവ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് കാണാം—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ജലജാനാം ച കീടാനാം മശകാനാം തഥാ പുനഃ । ഉപമാ ന കഥം ചൈഷാമായുഷോഽന്തേ മരാഃ സ്മൃതാഃ
ജലജീവികൾക്കും കീടങ്ങൾക്കും കൊതുകുകൾക്കും പോലെ, ഇവരുടെ ആയുസ്സിനും ഉപമയുണ്ട്; ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം, അവർ മരണശീലികളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ വര്ഷായുഷശ്ചാപി ശതവര്ഷായുഷസ്തഥാ । മനുഷ്യാ ഹ്യമരാ ദേവാസ്തസ്മാദ് ബ്രഹ്മാപരഃ സ്മൃതഃ
അങ്ങനെ, ഒരു വർഷം ആയുസുള്ളവരും, നൂറു വർഷം ആയുസുള്ളവരും ഉണ്ട്; മനുഷ്യരെ മരണമടയുന്നവരെന്നും, ദേവന്മാരെ അമരന്മാരെന്നും, അതിനപ്പുറം ബ്രഹ്മാവെന്നും പറയുന്നു.
രുദ്രസ്തഥാ തഥാ വിഷ്ണുഃ ക്രമശശ്ച ഭവന്തി ഹി । നശ്യന്തി ക്രമശശ്ചൈവ വര്ധന്തി ചോത്തരോത്തരമ്
അതു പോലെ രുദ്രനും വിഷ്ണുവും തങ്ങളുടെ തരംതോറും ഉണ്ട്; അവർ ക്രമമായി നശിക്കുന്നു, പിന്നെ പിന്നെ വളരുകയും ചെയ്യുന്നു.
നൂനം ദേഹവതോ നാശോ മൃതസ്യോത്പത്തിരേവ ച । ചക്രവദ് ഭ്രമണം രാജന് സര്വേഷാം നാത്ര സംശയഃ
ദേഹമുള്ളവർക്കു നാശം ഉറപ്പാണ്, മരിച്ചവർക്കു ജനനവും പിന്നെ വരും. രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികളും ചക്രം പോലെ ഇങ്ങനെയൊരു ചുറ്റുപാടിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്—ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
മോഹജാലാവൃതോ ജന്തുര്മുച്യതേ ന കദാചന । മായായാം വിദ്യമാനായാം മോഹജാലം ന നശ്യതി
മോഹത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവിക്ക് ഒരിക്കലും മോചനം ലഭിക്കില്ല; മായ എന്നത് നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം മോഹവലയും അപ്രത്യക്ഷമാകില്ല.