അംശേന ഭവിതാ തത്ര വസുദേവസുതോ ഹരിഃ । തദാഹം പ്രഭവിഷ്യാമി യശോദായാം ച ഗോകുലേ
വസുദേവന്റെ മകനായി ഹരിയ് അംശമായി അവിടെ ജനിക്കും. അപ്പോൾ ഞാൻ ഗോകുലത്തിൽ യശോദയുടെ വീട്ടിൽ പ്രത്യക്ഷമാകും.
കാര്യം സര്വം കരിഷ്യാമി സുരാണാം സുരസത്തമാഃ । കാരാഗാരേ ഗതം വിഷ്ണും പ്രാപയിഷ്യാമി ഗോകുലേ
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ നിർവഹിക്കും. കയാരാഗാരത്തിൽ കഴിയുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ ഗോകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
ശേഷം ച ദേവകീഗര്ഭാത്പ്രാപയിഷ്യാമി രോഹിണീമ് । മച്ഛക്ത്യോപചിതൌ തൌ ച കര്താരൌ ദുഷ്ടസംക്ഷയമ്
ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷം ഞാൻ രോഹിണിക്ക് മാറ്റി നൽകും; എന്റെ ശക്തിയാൽ ആ രണ്ടുപേരും ദുഷ്ടന്മാരുടെ സംഹാരം നടത്തും.
ദുഷ്ടാനാം ഭൂഭുജാം കാമം ദ്വാപരാന്തേ സുനിശ്ചിതമ് । ഇന്ദ്രാംശോഽപ്യര്ജുനഃ സാക്ഷാത്കരിഷ്യതി ബലക്ഷയമ്
ദ്വാപരയുഗത്തിന്റെ അവസാനം, ദുഷ്ടഭൂഭൃത്യന്മാരെ അർജുനൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഭാഗമായവൻ, നേരിട്ട് സംഹരിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ധര്മാംശോഽപി മഹാരാജോ ഭവിഷ്യതി യുധിഷ്ഠിരഃ । വായ്വംശോ ഭീമസേനശ്ചാശ്വിന്യംശൌ ച യമാവപി
യുധിഷ്ഠിരൻ ധർമ്മന്റെ ഭാഗമായവനാകും; ഭീമസേനൻ വായുവിന്റെ ഭാഗമായവനും, ഇരട്ടന്മാരായ യമന്മാർ അശ്വിനികളുടെ ഭാഗമായവരും ആയിരിക്കും.
വസോരംശോഽഥ ഗാങ്ഗേയഃ കരിഷ്യതി ബലക്ഷയമ് । വ്രജന്തു ച ഭവന്തോഽദ്യ ധരാ ഭവതു സുസ്ഥിരാ
വസുവിന്റെ ഭാഗമായ ഗാംഗേയനും ശക്തിയെ സംഹരിക്കും; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇപ്പോൾ തിരിച്ചു പോകട്ടെ, ഭൂമി സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ.
ഭാരാവതരണം നൂനം കരിഷ്യാമി സുരോത്തമാഃ । കൃത്വാ നിമിത്തമാത്രാംസ്താന്സ്വശക്ത്യാഹം ന സംശയഃ
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കൽ നിർബന്ധമായും നടത്തും; അവരെ വെറും ഉപാധികളാക്കി, എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
കുരുക്ഷേത്രേ കരിഷ്യാമി ക്ഷത്ത്രിയാണാം ച സംക്ഷയമ് । അസൂയേര്ഷ്യാ മതിസ്തൃഷ്ണാ മമതാഭിമതാ സ്പൃഹാ
കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ സംഹാരം നടത്തും; അസൂയ, ഈർഷ്യ, മോഹം, ആഗ്രഹം, അഭിമാനം, ആസക്തി എന്നിവയും,
ജിഗീഷാ മദനോ മോഹോ ദോഷൈര്നക്ഷ്യന്തി യാദവാഃ । ബ്രാഹ്മണസ്യ ച ശാപേന വംശനാശോ ഭവിഷ്യതി
വിജയാഗ്രഹം, കാമം, മായ, ഈ ദോഷങ്ങൾകൊണ്ട് യാദവന്മാർ നശിക്കും; ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം മൂലം അവരുടെ വംശം ഇല്ലാതാകും.
ഭഗവാനപി ശാപേന ത്യക്ഷ്യത്യേതത്കലേവരമ് । ഭവന്തോഽപി നിജാങ്ഗൈശ്ച സഹായാഃ ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ
ഭഗവാൻ പോലും ഒരു ശാപം മൂലം ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളോടെ ശാരംഗധനുവിന്റെ കൂട്ടുകാരാകും.
പ്രഭവന്തു സനാരീകാ മഥുരായാം ച ഗോകുലേ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ദേവീ യോഗമായാ പരാത്മനഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സ്ത്രീകളോടൊപ്പം മഥുരയിലും ഗോകുലത്തിലും ജനിക്കട്ടെ; ഇതു പറഞ്ഞ് പരമാത്മാവിന്റെ യോഗമായാ ദേവി അപ്രത്യക്ഷയായി.
സധരാ വൈ സുരാഃ സര്വേ ജഗ്മുഃ സ്വാന്യാലയാനി ച । ധരാപി സുസ്ഥിരാ ജാതാ തസ്യാ വാക്യേന തോഷിതാ
ഭൂമിയോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി; ദേവിയുടെ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷംകൊണ്ട് ഭൂമി സ്ഥിരമായി.
ഓഷധീവീരുധോപേതാ ബഭൂവ ജനമേജയ । പ്രജാശ്ച സുഖിനോ ജാതാ ദ്വിജാശ്ചാപുര്മഹോദയമ് । സന്തുഷ്ടാ മുനയഃ സര്വേ ബഭൂബുര്ധര്മതത്പരാഃ
ജനമേജയ, ഭൂമി ഔഷധികളും ചെടികളും നിറഞ്ഞതായി; ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു, ദ്വിജന്മാർ വലിയ ഐശ്വര്യം നേടി, എല്ലാ മുനിമാരും സന്തുഷ്ടരായി ധർമ്മത്തിൽ ലയിച്ചു.
കൃഷ്ണാവതാരകഥോപക്രമവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ശൃണ ഭാരത വക്ഷ്യാമി ഭാരാവതരണം തഥാ । കുരുക്ഷേത്രേ പ്രഭാസേ ച ക്ഷപിതം യോഗമായയാ
കൃഷ്ണാവതാരകഥയുടെ ആരംഭം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതാ, ഞാൻ ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കൽ എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്നും, അത് യോഗമായയാൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിലും പ്രഭാസയിലും എങ്ങനെ നടന്നു എന്നും പറയാം, കേൾക്കൂ.
യദുവംശേ സമുത്പത്തിര്വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ । ഭൃഗുശാപപ്രതാപേന മഹാമായാബലേന ച
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ യദുവംശത്തിൽ ജനനം, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപശക്തിയാലും മഹാമായയുടെ ബലത്താലും സംഭവിച്ചു.
ക്ഷിതിഭാരസമുത്താരനിമിത്തമിതി മേ മതിഃ । മായയാ വിഹിതോ യോഗോ വിഷ്ണോര്ജന്മ ധരാതലേ
ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കാനാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ഭൂമിയിലെ ജനനം മായയാൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
കിം ചിത്രം നൃപ ദേവീ സാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുസുരാനപി । നര്തയത്യനിശം മായാ ത്രിഗുണാനപരാന്കിമു
രാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ദേവന്മാരെയും ത്രിഗുണാത്മികയായ ദേവി മായാ എപ്പോഴും നൃത്തം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
ഗര്ഭവാസോദ്ഭവം ദുഃഖം വിണ്മൂത്രസ്നായുസംയുതമ് । വിഷ്ണോരാപാദിതം സമ്യഗ്യയാ വിഗതലീലയാ
ഗർഭത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്നതിന്റെ വേദനയും, മലമൂത്രം, സ്നായു എന്നിവയാൽ കലർന്നതുമായ കഷ്ടതയും വിഷ്ണു പൂർണ്ണമായും അനുഭവിച്ചു, ഒരു ലീലയും കൂടാതെ.
പുരാ രാമാവതാരേഽപി നിര്ജരാ വാനരാഃ കൃതാഃ । വിദിതം തേ യഥാ വിഷ്ണുര്ദുഃഖപാശേന മോഹിതഃ
മുന്പ് രാമാവതാരത്തിൽ പോലും ദേവന്മാരെ വാനരന്മാരാക്കി; നീ അറിയുന്ന പോലെ വിഷ്ണു ദു:ഖത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരുന്നു.
അഹം മമേതി പാശേന സുദൃഢേന നരാധിപ । യോഗിനോ മുക്തസങ്ഗാശ്ച ഭുക്തികാമാ മുമുക്ഷവഃ
രാജാവേ, 'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്ന ബലമുള്ള ബന്ധനത്തിൽ പോലും, ആശക്തിയില്ലാത്ത യോഗികളും, ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും മോക്ഷം തേടുന്നവരും കുടുങ്ങുന്നു.
താമേവ സമുപാസന്തേ ദേവീം വിശ്വേശ്വരീം ശിവാമ് । യദ്ഭക്തിലേശലേശാംശലേശലേശലവാംശകമ്
ലോകത്തിന്റെ അമ്മയായ ദേവിയെ, ശിവയായ വിശ്വേശ്വരിയെ, ഏറ്റവും ചെറിയ ഭക്തിപ്രകാശം കൊണ്ടുപോലും ആരാധിക്കുന്നു.
ലബ്ധ്വാ മുക്തോ ഭവേജ്ജന്തുസ്താം ന സേവേത കോ ജനഃ । ഭുവനേശീത്യേവ വക്ത്രേ ദദാതി ഭുവനത്രയമ്
അവളോടു ചെറിയൊരു ഭക്തിയും ലഭിച്ചാൽ, ആ ജീവൻ മോക്ഷം നേടുന്നു; അങ്ങനെ, ആരാണ് അവളെ സേവിക്കാതിരിക്കുക? ഭൂവനേശ്വരിയായ അവൾ, തൻ്റെ വായിലൂടെ മൂന്നു ലോകവും നൽകുന്നു.
മാം പാഹീത്യസ്യ വചസോ ദേയാഭാവാദൃണാന്വിതാ । വിദ്യാവിദ്യേതി തസ്യാ ദ്വേ രൂപേ ജാനീഹി പാര്ഥിവ
മാമേ രക്ഷിക്കണമെന്നു പറയാൻ മറ്റാരുമില്ലാത്തതിനാൽ, അവൾ കടപ്പാടിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; രാജാവേ, അവൾക്ക് ജ്ഞാനം എന്നതും അജ്ഞാനം എന്നതും രണ്ടു രൂപങ്ങളുണ്ട് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
വിദ്യയാ മുച്യതേ ജന്തുര്ബധ്യതേഽവിദ്യയാ പുനഃ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച സര്വേ തസ്യാ വശാനുഗാഃ
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു, അജ്ഞാനത്തിലൂടെ വീണ്ടും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും എല്ലാം അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
അവതാരാഃ സര്വ ഏവ യന്ത്രിതാ ഇവ ദാമഭിഃ । കദാചിച്ച സുഖം ഭുംക്തേ വൈകുണ്ഠേ ക്ഷീരസാഗരേ
എല്ലാ അവതാരങ്ങളും ഒരു കയറുപോലെ നിയന്ത്രിതരാണ്; ചിലപ്പോൾ അവർ വൈകുണ്ഠത്തിലും ക്ഷീരസാഗരത്തിലും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
കദാചിത്കുരുതേ യുദ്ധം ദാനവൈര്ബലവത്തരൈഃ । ഹരിഃ കദാചിദ്യജ്ഞാന്വൈ വിതതാന്പ്രകരോതി ച
ചിലപ്പോൾ ശക്തരായ ദാനവന്മാരോടു യുദ്ധം നടത്തുന്നു; ചിലപ്പോൾ ഹരി ക്രമീകരിച്ച യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
കദാചിച്ച തപസ്തീവ്രം തീര്ഥേ ചരതി സുവ്രത । കദാചിച്ഛയനേ ശേതേ യോഗനിദ്രാമുപാശ്രിതഃ
ചിലപ്പോൾ കഠിന വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് തീർത്ഥങ്ങളിൽ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്യുന്നു; ചിലപ്പോൾ തൻ്റെ കിടക്കയിൽ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി കിടക്കുന്നു.
ന സ്വതന്ത്രഃ കദാചിച്ച ഭഗവാന്മധുസൂദനഃ । തഥാ ബ്രഹ്മാ തഥാ രുദ്രസ്തഥേന്ദ്രോ വരുണോ യമഃ
ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ ഒരിക്കലും സ്വതന്ത്രനല്ല; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും, രുദ്രനും, ഇന്ദ്രനും, വരുണനും, യമനും.
കുബേരോഽഗ്നീ രവീന്ദൂ ച തഥാന്യേ സുരസത്തമാഃ । മുനയഃ സനകാദ്യാശ്ച വസിഷ്ഠാദ്യാസ്തഥാപരേ
കുബേരനും അഗ്നിയും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മറ്റുള്ള ദേവതകളും, സനകാദിമുനിമാരും വസിഷ്ഠാദിമാരും മറ്റുള്ളവരും.
സര്വേഽമ്ബാവശഗാ നിത്യം പാഞ്ചാലീവ നരസ്യ ച । നസി പ്രോതാ യഥാ ഗാവോ വിചരന്തി വശാനുഗാഃ
എല്ലാവരും അമ്മയുടെ അധികാരത്തിൽ എപ്പോഴും അടിയന്തരരാണ്; പാഞ്ചാലിയായ ദ്രൗപദി ഭർത്താക്കന്മാരോടു ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെയും, കയറിൽ കെട്ടിയ പശുക്കൾ പോലെ നിയന്ത്രിതരായിരിക്കുന്നു.