ലക്ഷ്മണോഽപി ച താം ത്യക്ത്വാ നിര്ഗതോ മത്പദാനുഗഃ । വാരിതോഽപി മയാത്യര്ഥം മോഹിതഃ പ്രാകൃതൈര്ഗുണൈഃ
ലക്ഷ്മണനും അവളെ വിട്ട് എന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ഞാൻ എത്രയും പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും, സാധാരണഗുണങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനായി അവൻ മോഹിതനായി.
ഭിക്ഷുരൂപം തതഃ കൃത്വാ രാവണഃ കപടാകൃതിഃ । ജഹാര തരസാ രക്ഷോ ജാനകീം ശോകകര്ശിതാമ്
അപ്പോൾ രാവണൻ ഭിക്ഷുക്കളുടെ രൂപം ധരിച്ച് കപടമായി വന്ന്, ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്ന ജനകിയെ ബലമായി അപഹരിച്ചു.
ദുഃഖാര്തേന മയാ തത്ര രുദിതഞ്ച വനേ വനേ । സുഗ്രീവേണ ച മിത്രത്വം കൃതം കാര്യവശാന്മയാ
വ്യസനത്തിൽ ഞാൻ കാടുകളിൽ കാടുകളിൽ കരഞ്ഞു; അത്യാവശ്യത്തിൽ സുഗ്രീവനുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു.
അന്യായേന ഹതോ വാലീ ശാപാച്ചൈവ നിവാരിതഃ । സഹായാന്വാനരാന് കൃത്വാ ലങ്കായാം ചലിതഃ പുനഃ
വാലി അന്യായമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു, ശാപം മൂലം തടയപ്പെട്ടു; വാനരന്മാരെ കൂട്ടുകാരാക്കി ഞാൻ വീണ്ടും ലങ്കയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ബദ്ധോഽഹം നാഗപാശൈശ്ച ലക്ഷ്മണശ്ച മമാനുജഃ । വിസംജ്ഞൌ പതിതൌ ദൃഷ്ട്വാ വാനരാ വിസ്മയം ഗതാഃ
ഞാനും എന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനും പാമ്പിന്റെ കെട്ടിൽ കുടുങ്ങി, അവബോധംകെട്ട് വീണു; ഇത് കണ്ട വാനരന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ഗരുഡേന തദാഽഽഗത്യ മോചിതൌ ഭ്രാതരൌ കില । ചിന്താ മേ മഹതീ ജാതാ ദൈവം കിം വാ കരിഷ്യതി
പിന്നീട് ഗരുഡൻ വന്ന് ഞങ്ങളിറുവരെയും മോചിപ്പിച്ചു; അതിനുശേഷം എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി, ദൈവം ഇനി എന്ത് ചെയ്യും എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഹൃതം രാജ്യം വനേ വാസോ മൃതസ്താതഃ പ്രിയാ ഹൃതാ । യുദ്ധം കഷ്ടം ദദാത്യേവമഗ്രേ കിം വാ കരിഷ്യതി
രാജ്യം നഷ്ടമായി, കാട്ടിൽ താമസിച്ചു, അച്ഛൻ മരിച്ചു, പ്രിയപ്പെട്ടവൾ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ കഠിനമായ യുദ്ധം നേരിട്ടു—ഇനി ദൈവം എന്ത് ചെയ്യും എന്നു അറിയില്ല.
പ്രഥമം തു മഹദ്ദുഃഖമരാജ്യസ്യ വനാശ്രയമ് । രാജപുത്ര്യാന്വിതസ്യൈവ ധനഹീനസ്യ മേ സുരാഃ
ആദ്യമായി വലിയ ദുഃഖം രാജ്യം നഷ്ടമായതും, ധനം ഇല്ലാതെ രാജകുമാരിയോടൊപ്പം കാട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വന്നതുമാണ്, ദേവന്മാരേ.
വരാടികാപി പിത്രാ മേ ന ദത്താ വനനിര്ഗമേ । പദാതിരസഹായോഽഹം ധനഹീനശ്ച നിര്ഗതഃ
കാട്ടിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ അച്ഛൻ എനിക്ക് ഒരു പൈസ പോലും കൊടുത്തില്ല; ഞാൻ കാലിൽ നടന്നു, ഒറ്റയ്ക്കും ധനം ഇല്ലാതെ പുറപ്പെട്ടു.
ചതുര്ദശൈവ വര്ഷാണി നീതാനി ച തദാ മയാ । ക്ഷാത്രം ധര്മം പരിത്യജ്യ വ്യാധവൃത്ത്യാ മഹാവനേ
അപ്പോൾ ഞാൻ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ, ക്ഷത്രധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, വേട്ടക്കാരനായി ജീവിച്ചു.
ദൈവാദ്യുദ്ധേ ജയഃ പ്രാപ്തോ നിഹതോഽസൌ മഹാസുരഃ । ആനീതാ ച പുനഃ സീതാ പ്രാപ്തായോധ്യാ മയാ തഥാ
ദൈവം കൊണ്ടു യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചു, ആ മഹാസുരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; സീതയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു, അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി.
വര്ഷാണി കതിചിത്തത്ര സുഖം സംസാരസമ്ഭവമ് । പ്രാപ്തം രാജ്യഞ്ച സമ്പൂര്ണം കോസലാനധിതിഷ്ഠതാ
അവിടെ കുറേ വർഷം ലോകസുഖം അനുഭവിച്ചു, കോസലരാജ്യത്ത് പൂർണ്ണമായി ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു.
പുരൈവം വര്തമാനേന പ്രാപ്തരാജ്യേന വൈ തദാ । ലോകാപവാദഭീതേന ത്യക്താ സീതാ വനേ മയാ
അപ്പോൾ പോലും രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ അപവാദം ഭയന്ന് ഞാൻ സീതയെ കാട്ടിൽ വിട്ടു.
കാന്താവിരഹജം ദുഃഖം പുനഃ പ്രാപ്തം ദുരാസദമ് । പാതാലം സാ ഗതാ പശ്ചാദ്ധരാം ഭിത്ത്വാ ധരാത്മജാ
പ്രിയവളെ വിട്ടു ദുഃഖം വീണ്ടും അനുഭവിച്ചു; പിന്നീട് ഭൂമിയുടെ മകളായ അവൾ ഭൂമി ചിരുത്തി പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി.
ഏവം രാമാവതാരേഽപി ദുഃഖം പ്രാപ്തം നിരന്തരമ് । പരതന്ത്രേണ മേ നൂനം സ്വതന്ത്രഃ കോ ഭവേത്തദാ
ഇങ്ങനെ രാമാവതാരത്തിലും എനിക്ക് ദുഃഖം തുടർച്ചയായി അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു; മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ ആരാണ് സ്വതന്ത്രനാകുക?
പശ്ചാത്കാലവശാത്പ്രാപ്തഃ സ്വര്ഗോ മേ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ । പരതന്ത്രസ്യ കാ വാര്താ വക്തവ്യാ വിബുധേന വൈ
പിന്നീട് കാലത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗം ലഭിച്ചു; ആശ്രിതന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ജ്ഞാനികൾക്ക് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
പരതന്ത്രോഽത്മ്യഹം നൂനം പദ്മയോനേ നിശാമയ । തഥാ ത്വമപി രുദ്രശ്ച സര്വേ ചാന്യേ സുരോത്തമാഃ
കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവേ, ഞാൻ മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു നീ കാണുക. അതുപോലെ തന്നെയാണ് നീയും, രുദ്രനും, മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലാവരും മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദേവാന് പ്രതി ദേവീവാക്യവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ പുനരാഹ പ്രജാപതിമ് । യന്മായാമോഹിതഃ സര്വസ്തത്ത്വം ജാനാതി നോ ജനഃ
വ്യാസൻ പറയുന്നു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വീണ്ടും പ്രജാപതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: അവളുടെ മായയിൽ എല്ലാവരും മയങ്ങുന്നു; യഥാർത്ഥ സത്യം ആരും അറിയുന്നില്ല.
വയം മായാവൃതാഃ കാമം ന സ്മരാമോ ജഗദ്ഗുരുമ് । പരമം പുരുഷം ശാന്തം സച്ചിദാനന്ദമവ്യയമ്
മായയിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, ലോകഗുരുവായ പരമപുരുഷനെ, ശാന്തനും, സത്യം-ചൈതന്യം-ആനന്ദം നിറഞ്ഞവനെയും, അനശ്വരനെയും, നാം ഓർക്കുന്നില്ല.
അഹം വിഷ്ണുരഹം ബ്രഹ്മാ ശിവോഽഹമിതി മോഹിതാഃ । ന ജാനീമോ വയം ധാതഃ പരം വസ്തു സനാതനമ്
ഞാൻ വിഷ്ണുവാണ്, ഞാൻ ബ്രഹ്മാവാണ്, ഞാൻ ശിവനാണ് എന്ന് ഞങ്ങൾ തെറ്റിദ്ധരിച്ച് കരുതുന്നു; എന്നാൽ, സൃഷ്ടാവേ, ആ പരമമായ ശാശ്വതത്വം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.
യന്മായാമോഹിതശ്ചാഹം സദാ വര്തേ പരാത്മനഃ । പരവാന്ദാരുപാഞ്ചാലീ മായികസ്യ യഥാ വശേ
അവളുടെ മായയിൽ മയങ്ങി ഞാൻ എപ്പോഴും പരാത്മാവിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ദ്രൗപദി മായാജാലത്തിൽ പെട്ടതുപോലെ.
ഭവതാപി തഥാ ദൃഷ്ടാ വിഭൂതിസ്തസ്യ ചാദ്ഭുതാ । കല്പാദൌ ഭവയുക്തേന മയാപി ച സുധാര്ണവേ
അവളുടെ അത്ഭുതമായ ശക്തി നീയും കണ്ടിട്ടുണ്ട്; ഒരു കല്പയുടെ ആരംഭത്തിൽ സൃഷ്ടിശക്തിയോടെ ഞാൻ പോലും അമൃതസമുദ്രത്തിൽ അവളെ കണ്ടു.
മണിദ്വീപേഽഥ മന്ദാരവിടപേ രാസമണ്ഡലേ । സമാജേ തത്ര സാ ദൃഷ്ടാ ശ്രുതാ ന വചസാപി ച
പിന്നീട് മണിദ്വീപിൽ, മന്ദാരവൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ, രാസമണ്ഡലത്തിൽ, ആ സഭയിൽ അവളെ നേരിൽ കണ്ടു; അവളെ കേട്ടറിയാമെങ്കിലും വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാത്താം പരമാം ശക്തിം സ്മരന്ത്വദ്യ സുരാഃ ശിവാമ് । സര്വകാമപ്രദാം മായാമാദ്യാം ശക്തിം പരാത്മനഃ
അതിനാൽ, ദേവന്മാരേ, ഇന്ന് ആ പരമമായ, മംഗളമായ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്ന, മായയുടെ ആദിശക്തിയായ പരാത്മാവിന്റെ ശക്തിയെ ഓർക്കുക.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ ഹരിണാ ദേവാ ബ്രഹ്മാദ്യാ ഭുവനേശ്വരീമ് । സസ്മരുര്മനസാ ദേവീം യോഗമായാം സനാതനീമ്
വ്യാസൻ പറയുന്നു: ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവന്മാരും ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ദേവിയെ, ശാശ്വതമായ യോഗമായയെ മനസ്സിൽ ഓർത്തു.
സ്മൃതമാത്രാ തദാ ദേവീ പ്രത്യക്ഷം ദര്ശനം ദദൌ । പാശാങ്കുശവരാഭീതിധരാ ദേവീ ജപാരുണാ । ദൃഷ്ട്വാ പ്രമുദിതാ ദേവാസ്തുഷ്ടുവുസ്താം സുദര്ശനാമ്
അവളെ ഓർത്തതുമാത്രത്തിൽ ദേവി നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായി; പാശം, അങ്കുശം, വരം, അഭയം എന്നിവ കൈവശം വച്ച, ചുവന്ന നിറമുള്ള ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവളെ കണ്ട ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ആ പ്രകാശമുള്ള ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.
ദേവാ ഊചുഃ ഊര്ണനാഭാദ്യഥാ തന്തുര്വിസ്ഫുലിങ്ഗാ വിഭാവസോഃ । തഥാ ജഗദ്യദേതസ്യാ നിര്ഗതം താം നതാ വയമ്
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: എങ്ങനെ ഉണ്ണാനാബി എന്ന പുഴുവിൽ നിന്ന് തന്തു പുറപ്പെടുന്നു, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിങ്ങകൾ ഉയരുന്നു, അതുപോലെ ഈ ലോകം അവളിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്നു; അവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
യന്മായാശക്തിസംകൢപ്തം ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । താം ചിതം ഭുവനാധീശാം സ്മരാമഃ കരുണാര്ണവാമ്
അവളുടെ മായയും ശക്തിയും കൊണ്ടാണ് ഈ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായ സൃഷ്ടി മുഴുവൻ ഉണ്ടായത്; ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ, കരുണാസാഗരിയായ അവളെ നാം ഓർക്കുന്നു.
യദജ്ഞാനാദ്ഭവോത്പത്തിര്യജ്ജ്ഞാനാദ്ഭവനാശനമ് । സംവിദ്രൂപാം ച താം ദേവീം സ്മരാമഃ സാ പ്രചോദയാത്
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജനനം, ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ലയനം ഉണ്ടാകുന്ന, ചൈതന്യസ്വരൂപിയായ ദേവിയെ നാം ഓർക്കുന്നു; അവൾ ഞങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിക്കട്ടെ.
മഹാലക്ഷ്യൈ ച വിദ്മഹേ സര്വശക്ത്യൈ ച ധീമഹി । തന്നോ ദേവീ പ്രചോദയാത്
നാം മഹാലക്ഷ്മിയെ അറിയുന്നു, സർവ്വശക്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു; ആ ദേവി ഞങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിക്കട്ടെ.