തത്ര ഗച്ഛ സുരശ്രേഷ്ഠ യത്ര ദേവോ ജനാര്ദനഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ വേദകര്താസൌ പുരസ്കൃത്യ സുരാംശ്ച ഗാമ്
അവിടെ പോകൂ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ജനാർദ്ദനൻ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വേദങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ബ്രഹ്മാവു ദേവന്മാരെയും മുൻനിർത്തി മുന്നോട്ട് നടന്നു.
ജഗാമ വിഷ്ണുസദനം ഹംസാരൂഢശ്ചതുര്മുഖഃ । തുഷ്ടാവ വേദവാക്യൈശ്ച ഭക്തിപ്രവണമാനസഃ
ഹംസം എന്ന ഹംസപ്പക്ഷിയിൽ കയറി, നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. ഭക്തിപൂർവ്വം മനസ്സോടെ, വേദവാക്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച സഹസ്രശീര്ഷാസ്ത്വമസി സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് । ത്വം വേദപുരുഷഃ പൂര്വം ദേവദേവഃ സനാതനഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: നീ ആയിരം തലകളും, ആയിരം കണ്ണുകളും, ആയിരം കാലുകളും ഉള്ളവൻ. നീ ആദികാലത്ത് തന്നെ വേദപുരുഷൻ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ശാശ്വതൻ.
ഭൂതപൂര്വം ഭവിഷ്യച്ച വര്തമാനം ച യദ്വിഭോ । അമരത്വം ത്വയാ ദത്തമസ്മാകം ച രമാപതേ
ഭൂതകാലവും ഭാവിയും ഇപ്പോഴത്തെ കാലവും നീ തന്നെയാണ്, മഹാശക്തനായവനേ. ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥാ, അമരത്വം ഞങ്ങൾക്കു നീ തന്നു.
ഏതാവാന്മഹിമാ തേഽസ്തി കോ ന വേത്തി ജഗത്ത്രയേ । ത്വം കര്താപ്യവിതാ ഹന്താ ത്വം സര്വഗതിരീശ്വരഃ
നിന്റെ മഹത്വം ഇത്രയാണെങ്കിൽ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരാണ് അതറിയാത്തത്? സൃഷ്ടാവും രക്ഷകനും സംഹാരകനും നീ തന്നെയാണ്; സർവവ്യാപിയായ ഈശ്വരൻ നീയാകുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച ഇതീഡിതഃ പ്രഭുര്വിഷ്ണുഃ പ്രസന്നോ ഗരുഡധ്വജഃ । ദര്ശനഞ്ച ദദൌ തേഭ്യോ ബ്രഹ്മാദിഭ്യോഽമലാശയഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ദർശനം നൽകി; അവന്റെ മനസ്സ് നിർമ്മലമായിരുന്നു.
പപ്രച്ഛ സ്വാഗതം ദേവാന്പ്രസന്നവദനോ ഹരിഃ । തതസ്ത്വാഗമനേ തേഷാം കാരണഞ്ച സവിസ്തരമ്
ഹരിഃ സന്തോഷഭാവത്തോടെ ദേവന്മാരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു, അവർ വന്നതിന്റെ കാരണം വിശദമായി ചോദിച്ചു.
തമുവാചാബ്ജജോ നത്വാ ധരാദുഃഖഞ്ച സംസ്മരന് । ഭാരാവതരണം വിഷ്ണോ കര്തവ്യം തേ ജനാര്ദന
പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് നമസ്കരിച്ചു, ഭൂമിയുടെ ദു:ഖം ഓർത്ത് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: ജനാർദ്ദനാ, ഭൂഭാരം നീ കുറയ്ക്കണം.
ഭുവി ധൃത്വാവതാരം ത്വം ദ്വാപരാന്തേ സമാഗതേ । ഹത്വാ ദുഷ്ടാന്നൃപാനുര്വ്യാ ഹര ഭാരം ദയാനിധേ
ദ്വാപരയുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, നീ ഭൂമിയിൽ അവതാരമെടുത്ത്, ദയാസാഗരാ, ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരെ സംഹരിച്ച് ഭൂഭാരം നീക്കം ചെയ്യണം.
വിഷ്ണുരുവാച നാഹം സ്വതന്ത്ര ഏവാത്ര ന ബ്രഹ്മാ ന ശിവസ്തഥാ । നേന്ദ്രോഽഗ്നിര്ന യമസ്ത്വഷ്ടാ ന സൂര്യോ വരുണസ്തഥാ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഇവിടെ ഞാൻ സ്വതന്ത്രനല്ല, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും അല്ല; ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും യമനും ത്വഷ്ടാവും സൂര്യനും വരുണനും അല്ല.
യോഗമായാവശേ സര്വമിദം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം ഗ്രഥിതം ഗുണസൂത്രതഃ
യോഗമായയുടെ അധികാരത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലാം, ചലനശീലിയും അചലവുമാകുന്ന സകലവും ഗുണങ്ങളുടെ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഥാ സാ സ്വേച്ഛയാ പൂര്വം കര്തുമിച്ഛതി സുവ്രത । തഥാ കരോതി സുഹിതാ വയം സര്വേഽപി തദ്വശാഃ
അവൾക്ക് എങ്ങനെ ചെയ്യാൻ മനസ്സുണ്ടോ, അതുപോലെ അവൾ ചെയ്യുന്നു, സദ്ഭാവനയുള്ളവനേ; ഞങ്ങൾ എല്ലാം അവളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
യദ്യഹം സ്യാം സ്വതന്ത്രോ വൈ ചിന്തയന്തു ധിയാ കില । കുതോഽഭവം മത്സ്യവപുഃ കച്ഛപോ വാ മഹാര്ണവേ
ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രനാണെങ്കിൽ, അവർ മനസ്സിൽ ആലോചിക്കട്ടെ: എങ്ങനെ ഞാൻ മീനായി, അല്ലെങ്കിൽ വലിയ സമുദ്രത്തിൽ ആമയായി ജനിച്ചു?
തിര്യഗ്യോനിഷു കോ ഭോഗഃ കാ കീര്തിഃ കിം സുഖം പുനഃ । കിം പുണ്യം കിം ഫലം തത്ര ക്ഷുദ്രയോനിഗതസ്യ മേ
മൃഗജന്മങ്ങളിൽ എനിക്ക് എന്താണ് ആനന്ദം, എന്താണ് കീർത്തി, എന്താണ് സുഖം? അവിടെ എനിക്ക് എന്ത് പുണ്യവും ഫലവും ഉണ്ടാവും?
കോലോ വാഥ നൃസിംഹോ വാ വാമനോ വാഭവം കുതഃ । ജമദഗ്നിസുതഃ കസ്മാത്സമ്ഭവേയം പിതാമഹ
എങ്ങനെ ഞാൻ വരാഹൻ, നരസിംഹൻ, വാമനൻ എന്നിവയായി ജനിച്ചു? പിതാമഹാ, എങ്ങനെ ഞാൻ ജമദഗ്നിയുടെ മകനായി ജനിച്ചു?
നൃശംസം വാ കഥം കര്മ കൃതവാനസ്മി ഭൂതലേ । ക്ഷതജൈസ്തു ഹ്രദാന്സര്വാന്പൂരയേയം കഥം പുനഃ
ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ ഞാൻ ഇങ്ങനെ ക്രൂരമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു? വീണ്ടും എങ്ങനെ ഞാൻ രക്തം കൊണ്ട് എല്ലാ തടാകങ്ങളും നിറച്ചു?
തത്കഥം ജമദഗ്നേശ്ച പുത്രോ ഭൂത്വാ ദ്വിജോത്തമഃ । ക്ഷത്രിയാന്ഹതവാനാജൌ നിര്ദയോ ഗര്ഭഗാനപി
അപ്പോൾ, ജമദഗ്നിയുടെ മകനായി ജനിച്ച്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, എങ്ങനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയരെ, ഗർഭത്തിൽ പോലും, കരുണയില്ലാതെ കൊല്ലുവാൻ സാധിച്ചു?
രാമോ ഭൂത്വാഥ ദേവേന്ദ്ര പ്രാവിശദ്ദണ്ഡകം വനമ് । പദാതിശ്ചീരവാസാശ്ച ജടാവല്കലവാന്പുനഃ
ദേവേന്ദ്രാ, ഞാൻ രാമനായി ദണ്ഡകവനം pěാലായി, കാലിൽ നടന്ന്, ചീരയും ജടയും ധരിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.
അസഹായോ ഹ്യപാഥേയോ ഭീഷണേ നിര്ജനേ വനേ । കുര്വന്നാഖേടകം തത്ര വ്യചരം വിഗതത്രപഃ
ഒറ്റയ്ക്കും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളൊന്നുമില്ലാതെ, ഭയാനകവും ശൂന്യവുമായ കാടിൽ ഞാൻ ലജ്ജയില്ലാതെ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ട് അലയുകയായിരുന്നു.
ന ജ്ഞാതവാന്മൃഗം ഹൈമം മായയാ പിഹിതസ്തദാ । ഉടജേ ജാനകീം ത്യക്ത്വാ നിര്ഗതസ്തത്പദാനുഗഃ
അപ്പോൾ ആ മായാമയമായ പൊൻമാൻ എന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഞാൻ അതിന്റെ അടയാളം പിന്തുടർന്ന്, ഉറ്റവളായ ജനകിയെ കുടിലിൽ വിട്ട് പുറത്ത് പോയി.
ലക്ഷ്മണോഽപി ച താം ത്യക്ത്വാ നിര്ഗതോ മത്പദാനുഗഃ । വാരിതോഽപി മയാത്യര്ഥം മോഹിതഃ പ്രാകൃതൈര്ഗുണൈഃ
ലക്ഷ്മണനും അവളെ വിട്ട് എന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ഞാൻ എത്രയും പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും, സാധാരണഗുണങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനായി അവൻ മോഹിതനായി.
ഭിക്ഷുരൂപം തതഃ കൃത്വാ രാവണഃ കപടാകൃതിഃ । ജഹാര തരസാ രക്ഷോ ജാനകീം ശോകകര്ശിതാമ്
അപ്പോൾ രാവണൻ ഭിക്ഷുക്കളുടെ രൂപം ധരിച്ച് കപടമായി വന്ന്, ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്ന ജനകിയെ ബലമായി അപഹരിച്ചു.
ദുഃഖാര്തേന മയാ തത്ര രുദിതഞ്ച വനേ വനേ । സുഗ്രീവേണ ച മിത്രത്വം കൃതം കാര്യവശാന്മയാ
വ്യസനത്തിൽ ഞാൻ കാടുകളിൽ കാടുകളിൽ കരഞ്ഞു; അത്യാവശ്യത്തിൽ സുഗ്രീവനുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു.
അന്യായേന ഹതോ വാലീ ശാപാച്ചൈവ നിവാരിതഃ । സഹായാന്വാനരാന് കൃത്വാ ലങ്കായാം ചലിതഃ പുനഃ
വാലി അന്യായമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു, ശാപം മൂലം തടയപ്പെട്ടു; വാനരന്മാരെ കൂട്ടുകാരാക്കി ഞാൻ വീണ്ടും ലങ്കയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ബദ്ധോഽഹം നാഗപാശൈശ്ച ലക്ഷ്മണശ്ച മമാനുജഃ । വിസംജ്ഞൌ പതിതൌ ദൃഷ്ട്വാ വാനരാ വിസ്മയം ഗതാഃ
ഞാനും എന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനും പാമ്പിന്റെ കെട്ടിൽ കുടുങ്ങി, അവബോധംകെട്ട് വീണു; ഇത് കണ്ട വാനരന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ഗരുഡേന തദാഽഽഗത്യ മോചിതൌ ഭ്രാതരൌ കില । ചിന്താ മേ മഹതീ ജാതാ ദൈവം കിം വാ കരിഷ്യതി
പിന്നീട് ഗരുഡൻ വന്ന് ഞങ്ങളിറുവരെയും മോചിപ്പിച്ചു; അതിനുശേഷം എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശങ്കയുണ്ടായി, ദൈവം ഇനി എന്ത് ചെയ്യും എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
ഹൃതം രാജ്യം വനേ വാസോ മൃതസ്താതഃ പ്രിയാ ഹൃതാ । യുദ്ധം കഷ്ടം ദദാത്യേവമഗ്രേ കിം വാ കരിഷ്യതി
രാജ്യം നഷ്ടമായി, കാട്ടിൽ താമസിച്ചു, അച്ഛൻ മരിച്ചു, പ്രിയപ്പെട്ടവൾ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ കഠിനമായ യുദ്ധം നേരിട്ടു—ഇനി ദൈവം എന്ത് ചെയ്യും എന്നു അറിയില്ല.
പ്രഥമം തു മഹദ്ദുഃഖമരാജ്യസ്യ വനാശ്രയമ് । രാജപുത്ര്യാന്വിതസ്യൈവ ധനഹീനസ്യ മേ സുരാഃ
ആദ്യമായി വലിയ ദുഃഖം രാജ്യം നഷ്ടമായതും, ധനം ഇല്ലാതെ രാജകുമാരിയോടൊപ്പം കാട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വന്നതുമാണ്, ദേവന്മാരേ.
വരാടികാപി പിത്രാ മേ ന ദത്താ വനനിര്ഗമേ । പദാതിരസഹായോഽഹം ധനഹീനശ്ച നിര്ഗതഃ
കാട്ടിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ അച്ഛൻ എനിക്ക് ഒരു പൈസ പോലും കൊടുത്തില്ല; ഞാൻ കാലിൽ നടന്നു, ഒറ്റയ്ക്കും ധനം ഇല്ലാതെ പുറപ്പെട്ടു.
ചതുര്ദശൈവ വര്ഷാണി നീതാനി ച തദാ മയാ । ക്ഷാത്രം ധര്മം പരിത്യജ്യ വ്യാധവൃത്ത്യാ മഹാവനേ
അപ്പോൾ ഞാൻ പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ, ക്ഷത്രധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, വേട്ടക്കാരനായി ജീവിച്ചു.