ആശ്രുത്യ മഘവാംസ്താഭ്യോ വൃത്താന്തം തസ്യ വിസ്തരാത് । തുഷ്ടാവ തം മഹാത്മാനം നാരീര്ദൃഷ്ട്വാ തഥോര്വശീഃ
അവരിൽ നിന്ന് ആ സംഭവങ്ങൾ മുഴുവനും കേട്ട മഘവാൻ, ആ മഹാത്മാവിനെ, ആ സ്ത്രീകളെയും ഊർവശിയെയും കണ്ടു, സ്തുതിച്ചു.
ഇന്ദ്ര ഉവാച അഹോ ധൈര്യം മുനേഃ കാമം തഥൈവ ച തപോബലമ് । യേനോര്വശ്യഃ സ്വതപസാ താദൃഗ്രൂപാഃ പ്രകല്പിതാഃ
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'അയ്യോ, ഈ മഹർഷിയുടെ ധൈര്യവും തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും എത്ര വലിയതാണ്! അവന്റെ തപസ്സുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ സുന്ദരമായ ഊർവശികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
ഇതി സ്തുത്വാ പ്രസന്നാത്മാ ബഭൂവ സുരരാട് തതഃ । നാരായണോഽപി ധര്മാത്മാ തപസ്യഭിരതോഽഭവത്
ഇങ്ങനെ സ്തുതി പറഞ്ഞ്, ദേവരാജാവ് സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; നാരായണനും ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതനായി തപസ്സിൽ തുടരുകയും ചെയ്തു.
ഇത്യേതത്സര്വമാഖ്യാതം മുനേര്വൃത്താന്തമദ്ഭുതമ് । നാരായണസ്യ സകലം നരസ്യ ച മഹാമുനേഃ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷിയായ നാരായണന്റെയും നരന്റെയും അത്ഭുതകരമായ കഥ മുഴുവനും ഇവിടെ പറഞ്ഞുതീർന്നു.
തൌ ഹി കൃഷ്ണാര്ജുനൌ വീരൌ ഭൂഭാരഹരണായ ച । ജാതൌ തൌ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ഭൃഗോഃ ശാപവശാദിഹ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ഭൃഗുവിന്റെ ശാപഫലമായി കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച വീരന്മാരാണ്.
രാജോവാച കൃഷ്ണാവതാരചരിതം വിസ്തരേണ വദസ്വ മേ । സന്ദേഹോ മമ ചിത്തേഽസ്തി തം നിവാരയ മാനദ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണാവതാരത്തിന്റെ കഥ മുഴുവനായും എന്നോട് പറയൂ; എന്റെ മനസ്സിൽ സംശയമുണ്ട്—അതെ നീ നീക്കണം, മാനദാ.'
യയോഃ പുത്രത്വമാപന്നൌ ഹര്യനന്തൌ മഹാബലൌ । ദേവകീവസുദേവൌ തൌ ദുഃഖഭാജൌ കഥം മുനേ
മഹാബലശാലികളായ ഹരിയും അനന്തനും പുത്രന്മാരായിരുന്ന ദേവകിയും വസുദേവനും എങ്ങനെ ഈ ദുരിതങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു എന്നു പറയൂ, മഹർഷേ?
കംസേന നിഗഡേ ബദ്ധൌ പീഡിതൌ ബഹുവത്സരാന് । യയോഃ പുത്രോ ഹരിഃ സാക്ഷാത്തപസാ തോഷിതോഽഭവത്
കംസൻ ഇരുവരെയും ചങ്ങലിൽ കെട്ടി വർഷങ്ങളോളം പീഡിപ്പിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ തപസ്സിൽ സന്തോഷിച്ച ഹരി നേരിട്ട് അവർക്കു പുത്രനായി ജനിച്ചു.
ജാതോഽസൌ മഥുരായാം തു ഗോകുലേ സ കഥം ഗതഃ । കംസം ഹത്വാ ദ്വാരവത്യാം നിവാസം കൃതവാന്കഥമ്
അവൻ മഥുരയിൽ ജനിച്ചു, പിന്നെ എങ്ങനെ ഗോക്കുലിലേക്ക് പോയി? കംസനെ കൊല്ലുകയും ദ്വാരകയിൽ വന്നു താമസിക്കുകയും ചെയ്തത് എങ്ങനെ?
പിത്രാദിസേവിതം ദേശം സമൃദ്ധം പാവനം കില । ത്യക്ത്വാ ദേശാന്തരേഽനാര്യേ ഗതവാന്സ കഥം ഹരിഃ
തന്റെ അച്ഛനും മറ്റുള്ളവരും സേവിച്ചിരുന്ന സമൃദ്ധിയും വിശുദ്ധിയുമുള്ള ദേശം ഹരി എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിച്ചു, അങ്ങനെയുള്ള ദേശം വിട്ട് മറ്റൊരു അനാര്യദേശത്തേക്ക് പോയത് എങ്ങനെ?
കുലഞ്ച ദ്വിജശാപേന കഥമുത്സാദിതം ഹരേഃ । ഭാരാവതാരണം കൃത്വാ വാസുദേവഃ സനാതനഃ
ഭൂഭാരമിറക്കി ശാശ്വതനായ വാസുദേവൻ ശേഷിച്ചിട്ടും, ഹരിയുടെ വംശം ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം കൊണ്ട് എങ്ങനെ നശിച്ചു?
ദേഹം മുമോച തരസാ ജഗാമ ച ദിവം ഹരിഃ । പാപിഷ്ഠാനാഞ്ച ഭാരേണ വ്യാകുലാഭൂച്ച മേദിനീ
ഹരി അതിവേഗം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; അതിനുശേഷം പാപികളാൽ ഭൂമി ഭാരംകൂടി വിഷമമായി.
തേ ഹതാ വാസുദേവേന പാര്ഥേനാമിതകര്മണാ । ലുണ്ഠിതാ യൈര്ഹരേഃ പത്ന്യസ്തേ കഥം ന നിപാതിതാഃ
വാസുദേവനും അനവധി വീര്യങ്ങൾ പുലർത്തിയ അർജ്ജുനനും പാപികളെ സംഹരിച്ചു; എന്നാൽ ഹരിയുടെ ഭാര്യമാരെ കൊള്ളയടിച്ചവരെ എങ്ങനെ സംഹരിക്കപ്പെടാതെ വിട്ടു?
ഭീഷ്മോ ദ്രോണസ്തഥാ കര്ണോ ബാഹ്ലികോഽപ്യഥ പാര്ഥിവഃ । വൈരാടോഽഥ വികര്ണശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഥിവഃ
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കർണ്ണൻ, രാജാവായ ബാഹ്ലികൻ, വിരാട്, വികർണ്ണൻ, രാജാവായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ—
സോമദത്താദയഃ സര്വേ നിഹതാഃ സമരേ നൃപാഃ । തേഷാമുത്താരിതോ ഭാരശ്ചൌരാണാം ന ഹൃതഃ കഥമ്
സോമദത്തനും മറ്റു രാജാക്കളും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; എന്നിട്ടും കള്ളന്മാരുടെ ഭാരം എങ്ങനെ നീങ്ങിയില്ല?
കൃഷ്ണപത്ന്യഃ കഥം ദുഃഖം പ്രാപ്താഃ പ്രാന്തേ പതിവ്രതാഃ । സന്ദേഹോഽയം മുനിശ്രേഷ്ഠ ചിത്തേ മേ പരിവര്തതേ
പതിവ്രതയായ കൃഷ്ണപത്നിമാർ എങ്ങനെ അവസാനം ഇങ്ങനെ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു? മഹർഷികളിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ സംശയം എന്റെ മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണരുന്നു.
വസുദേവസ്തു ധര്മാത്മാ പുത്രദുഃഖേന താപിതഃ । ത്യക്തവാന്സ കഥം പ്രാണാനപമൃത്യും ജഗാമ ഹ
ധാർമ്മികനായ വസുദേവൻ പുത്രശോകത്തിൽ കഠിനമായി പീഡിക്കപ്പെട്ടു; അവൻ എങ്ങനെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് അകാലമൃത്യുവിന് കീഴടങ്ങി?
പാണ്ഡവാ ധര്മസംയുക്താഃ കൃഷ്ണേ ച നിരതാഃ സദാ । തേ കഥം ദുഃഖഭോക്താരോ ഹ്യഭവന്മുനിസത്തമ
പാണ്ഡവർ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരും എപ്പോഴും കൃഷ്ണനിൽ ലീനരുമായിരുന്നുവല്ലോ; അങ്ങനെ ഉണ്ടായിട്ടും അവർ എങ്ങനെ ഈ ദുരിതം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു, മഹർഷികളിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ?
ദ്രൌപദീ ച മഹാഭാഗാ കഥം ദുഃഖസ്യ ഭാഗിനീ । വേദീമധ്യാച്ച സഞ്ജാതാ ലക്ഷ്മ്യംശസമ്ഭവാ കില
മഹാഭാഗ്യശാലിയായ ദ്രൗപദി, യാഗവേദിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചും ലക്ഷ്മിയുടെ അംശമായും ഉണ്ടായവൾ, എങ്ങനെ ഈ ദുഃഖത്തിൽ പങ്കാളിയായി?
സഭായാം സാ സമാനീതാ രജോദോഷസമന്വിതാ । ബാലാ ദുഃശാസനേനാഥ കേശഗ്രഹണകര്ശിതാ
അവളെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവന്നു, രജസ്സ് ബാധയുണ്ടായിരുന്ന ബാലികയെ ദുഃശാസനൻ കേശം പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ചു.
പീഡിതാ സിന്ധുരാജ്ഞാഥ വനമധ്യഗതാ സതീ । തഥൈവ കീചകേനാപി പീഡിതാ രുദതീ ഭൃശമ്
സിന്ദുരാജാവിനാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ട ദ്രൗപദി, സതിയായവൾ, കാടിലേക്ക് പോയി; അതുപോലെ തന്നെ കീചകനാൽ കഠിനമായി പീഡിക്കപ്പെട്ട് വല്ലാതെ കരഞ്ഞു.
പുത്രാഃ പഞ്ചൈവ തസ്യാസ്തു നിഹതാ ദ്രൌണിനാ ഗൃഹേ । സുഭദ്രായാഃ സുതോ യുദ്ധേ ബാല ഏവ നിപാതിതഃ
അവളുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരെയും ദ്രൗണി വീട്ടിൽ കൊല്ലുകയും, സുഭദ്രയുടെ പുത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ബാലനായി തന്നെ വീഴുകയും ചെയ്തു.
തഥാ ച ദേവകീപുത്രാ ഷട് കംസേന നിഷൂദിതാഃ । സമര്ഥേനാപി ഹരിണാ ദൈവം ന കൃതമന്യഥാ
അങ്ങനെ തന്നെ ദേവകിയുടെ ആറു പുത്രന്മാരെയും കംസൻ കൊല്ലുകയും, ഹരി ശക്തനായിരുന്നിട്ടും വിധി മറ്റൊന്നായി സംഭവിച്ചില്ല.
യാദവാനാം തഥാ ശാപഃ പ്രഭാസേ നിധനം പുനഃ । കുലക്ഷയസ്തഥാ തീവ്രസ്തത്പത്നീനാഞ്ച ലുണ്ഠനമ്
അങ്ങനെ തന്നെ യാദവന്മാരുടെ ശാപം പ്രഭാസയിൽ അവരുടെ നാശം വരുത്തി; വംശം ഭയങ്കരമായി നശിക്കുകയും സ്ത്രീകളെ കൊള്ളയടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
വിഷ്ണുനാ ചേശ്വരേണാപി സാക്ഷാന്നാരായണേന ച । ഉഗ്രസേനസ്യ സേവാ വൈ ദാസവത്സതതം കൃതാ
വിഷ്ണുവും, പരമേശ്വരനുമായ നാരായണനും ഉഗ്രസേനനെ ദാസനായി എപ്പോഴും സേവിച്ചു.
സന്ദേഹോഽയം മഹാഭാഗ തത്ര നാരായണേ മുനൌ । സര്വജന്തുസമാനത്വം വ്യവഹാരേ നിരന്തരമ്
മഹാഭാഗനേ, നാരായണനിൽ ഈ സംശയം ഉണ്ട്; അവൻ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഹര്ഷശോകാദയോ ഭാവാഃ സര്വേഷാം സദൃശാഃ കഥമ് । ഈശ്വരസ്യ ഹരേര്ജാതാ കഥമപ്യന്യഥാ ഗതിഃ
സന്തോഷം, ദുഃഖം തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഹരിയായ ഈശ്വരനു വേറൊരു വിധി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
തസ്മാദ്വിസ്തരതോ ബ്രൂഹി കൃഷ്ണസ്യ ചരിതം മഹത് । അലൌകികേന ഹരിണാ കൃതം കര്മ മഹീതലേ
അതിനാൽ, കൃഷ്ണന്റെ മഹത്തായ പ്രവർത്തികളും, ഹരിയെന്ന ദൈവം ഭൂമിയിൽ ചെയ്ത അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങളും വിശദമായി പറയൂ.
ഹതാ ആയുഃക്ഷയേ ദൈത്യാഃ ക്ലേശേന മഹതാ പുനഃ । ക്വൈശ്വര്യശക്തിഃ പ്രഥിതാ ഹരിണാ മുനിസത്തമ
അസുരന്മാർ ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം വലിപ്പം അനുഭവിച്ച് കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഹരിയുടെ പ്രശസ്തമായ ഐശ്വര്യവും ശക്തിയും എവിടെയായിരുന്നു, മഹാമുനിനേ?
രുക്മിണീഹരണേ നൂനം ഗൃഹീത്വാഥ പലായനമ് । കൃതം ഹി വാസുദേവേന ചൌരവച്ചരിതം തദാ
റുക്മിണിയെ അപഹരിച്ചപ്പോൾ വാസുദേവൻ അവളെ പിടിച്ചു ഓടിയത് ഒരു കള്ളനെപ്പോലെയായിരുന്നു.