ഗൌതമസ്യ തഥേന്ദ്രേണ ജാനതാ ധര്മനിശ്ചയമ് । ഗുരുണാനുജഭാര്യാ ച ഭുക്താ ഗര്ഭവതീ ബലാത്
അതുപോലെ തന്നെ, ഗൗതമന്റെ ഭാര്യയെ ഇന്ദ്രൻ, ധർമ്മം അറിയാവുന്നവൻ, ബലാൽ കൈവശമാക്കി. ഗുരുവിന്റെ സഹോദരന്റെ ഭാര്യയെയും ബലാൽ ഉപഭോഗിച്ചു, അവൾ ഗർഭിണിയായി.
ശപ്തോ ഗര്ഭഗതോ ബാലഃ കൃതശ്ചാന്ധസ്തഥാ പുനഃ । വിഷ്ണുനാ ച ശിരശ്ഛിന്നം രാഹോശ്ചക്രേണ വൈ ബലാത്
ഗർഭത്തിലുള്ള ബാലൻ ശപിക്കപ്പെട്ടു, അന്ധനായി. വിഷ്ണു തന്റെ ചക്രം കൊണ്ട് രാഹുവിന്റെ തല ബലാൽ വെട്ടി മാറ്റുകയും ചെയ്തു.
അപരാധം വിനാ കാമം തദാ സത്ത്വവതാമ്ബികേ । പൌത്രോ ധര്മവതാം ശൂരഃ സത്യവ്രതപരായണഃ
അമ്മേ, പാപം ഒന്നുമില്ലാതെ പോലും സത്പുരുഷന്മാർ ഇങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ധർമ്മശീലന്മാരുടെ മരുമകൻ, സത്യവ്രതനായി ജീവിച്ച വീരൻ—
യജ്വാ ദാനപതിഃ ശാന്തഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വപൂജകഃ । കൃത്വാഥ വാമനം രൂപം ഹരിണാ ഛലവേദിനാ
യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ, ദാനശീലൻ, ശാന്തസ്വഭാവൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലാവരെയും ആരാധിക്കുന്നവൻ—വാമനനെന്ന രൂപം ധരിച്ച് ഹരൻ, വഞ്ചനയിലൂടെ—
വഞ്ചിതോഽസൌ ബലിഃ സര്വം ഹൃതം രാജ്യം പുരാ കില । തഥാപി ദേവാന്ധര്മസ്ഥാന്പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
ബലിയെ വഞ്ചിച്ചു, അവന്റെ രാജ്യം മുഴുവൻ എടുത്തു. എന്നിരുന്നാലും, ജ്ഞാനികൾ ദേവന്മാരെ തന്നെ ധർമ്മസ്ഥാപകരെന്നു പറയുന്നു.
വദന്തി ചാടുവാദാംശ്ച ധര്മവാദാജ്ജയം ഗതാഃ । ഏവം ജ്ഞാത്വാ ജഗന്മാതര്യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
ചതുര് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ജയിച്ചവരെയും ധർമ്മവാദികളെന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ലോകമാതാവേ, ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യൂ.
ശരണാ ദാനവാഃ സര്വേ ജഹി വാ രക്ഷ വാ പുനഃ । ശ്രീദേവ്യുവാച സര്വേ ഗച്ഛത പാതാലം തത്ര വാസം യഥേപ്സിതമ്
എല്ലാ ദാനവരും അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു—നീ അവരെ കൊല്ലുകയോ രക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യൂ, നിന്റെ ഇഷ്ടം പോലെ. (ദേവി പറഞ്ഞു:) നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ താമസിക്കൂ.
കുരുധ്വം ദാനവാഃ സര്വേ നിര്ഭയാ ഗതമന്യവഃ । കാലഃ പ്രതീക്ഷ്യോ യുഷ്മാഭിഃ കാരണം സ ശുഭേഽശുഭേ
എല്ലാ ദാനവരും ഭയമോ കോപമോ ഇല്ലാതെ അവിടെ താമസിക്കൂ. നിങ്ങൾക്ക് കാത്തിരിക്കേണ്ടത് സമയമാണ്, അതാണ് നല്ലതും ചീത്തയുമാകാനുള്ള കാരണം.
സുനിര്വേദപരാണാം ഹി സുഖം സര്വത്ര സര്വദാ । ത്രൈലോക്യസ്യ ച രാജ്യേഽപി ന സുഖം ലോഭചേതസാമ്
എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചവർക്കു എപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം ലഭിക്കും. എന്നാൽ, ത്രിലോകാധിപത്യം കിട്ടിയാലും, ആസക്തിയുള്ളവർക്കു സന്തോഷം ഉണ്ടാവില്ല.
കൃതേഽപി ന സുഖം പൂര്ണം സസ്പൃഹാണാം ഫലൈരപി । തസ്മാത്ത്യക്ത്വാ മഹീമേതാം പ്രയാന്ത്വദ്യ മഹീതലമ്
ഫലങ്ങൾ കിട്ടിയാലും, ആഗ്രഹമുള്ളവർക്കു പൂർണ്ണമായ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ ഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച്, നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഭൂതലത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്കു പോവൂ.
മമാജ്ഞാം പുരതഃ കൃത്വാ സര്വേ വിഗതകല്മഷാഃ । വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ദേവ്യാസ്തഥേത്യുക്ത്വാ രസാതലമ്
എന്റെ ആജ്ഞ മുൻപിൽ വെച്ച്, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പാപരഹിതരായി... (വ്യാസൻ പറഞ്ഞു:) ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ രസാതലത്തിലേക്ക് പോയി.
പ്രണമ്യ ദാനവാഃ സര്വേ ഗതാഃ ശക്ത്യാഭിരക്ഷിതാഃ । അന്തര്ദധേ തതോ ദേവീ ദേവാഃ സ്വഭുവനം ഗതാഃ
വന്ദനം ചെയ്ത്, എല്ലാ ദാനവരും ദേവിയുടെ ശക്തിയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടെ പോയി. അതിനുശേഷം ദേവി അദൃശ്യയായി, ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ത്യക്ത്വാ വൈരം സ്ഥിതാഃ സര്വേ തേ തദാ ദേവദാനവാഃ । ഏതദാഖ്യാനമഖിലം യഃ ശൃണോതി വദത്യഥ
അന്നേരം, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പരസ്പര വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരുമിച്ച് നിന്നു. ഈ കഥ മുഴുവൻ ആരെങ്കിലും കേൾക്കുകയോ പറയുകയോ ചെയ്താൽ—
സര്വദുഃഖവിനിര്മുക്തഃ പ്രയാതി പദമുത്തമമ്
അവൻ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
ഹരേര്നാനാവതാരവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച ഭൃഗുശാപാന്മുനിശ്രേഷ്ഠ ഹരേരദ്ഭുതകര്മണഃ । അവതാരാഃ കഥം ജാതാഃ കസ്മിന്മന്വന്തരേ വിഭോ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം അത്ഭുതപ്രവൃത്തിയായ ഹരി എങ്ങനെ അവതരിച്ചുവെന്നും ഏത് മന്വന്തരത്തിലാണ് അങ്ങ് ജനിച്ചതെന്നും ദയവായി പറയൂ.
വിസ്തരാദ്വദ ധര്മജ്ഞ അവതാരകഥാ ഹരേഃ । പാപനാശകരീം ബ്രഹ്മഞ്ഛ്രുതാം സര്വസുഖാവഹാമ്
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഹരിയുടെ അവതാരകഥകൾ വിശദമായി പറയൂ. ഈ കഥകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ പാപം നശിക്കുകയും സർവ്വസൗഖ്യവും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന് പ്രവക്ഷ്യാമി അവതാരാന് ഹരേര്യഥാ । യസ്മിന്മന്വന്തരേ ജാതാ യുഗേ യസ്മിന്നരാധിപ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഹരിയുടെ അവതാരങ്ങൾ എപ്പോഴാണ്, ഏത് മന്വന്തരത്തിലും ഏത് യുഗത്തിലും മനുഷ്യരിൽ ജനിച്ചതെന്നതും ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറയും.
യേന രൂപേണ യത്കാര്യം കൃതം നാരായണേന വൈ । തത്സര്വം നൃപ വക്ഷ്യാമി സംക്ഷേപേണ തവാധുനാ
ഏത് രൂപത്തിൽ, എന്തിനായി, നാരായണൻ എന്തൊക്കെ ചെയ്തുവെന്നതും, രാജാവേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സങ്ക്ഷിപ്തമായി പറയാം.
ധര്മസ്യൈവാവതാരോഽഭൂച്ചാക്ഷുഷേ മനുസമ്ഭവേ । നരനാരായണൌ ധര്മപുത്രൌ ഖ്യാതൌ മഹീതലേ
ചാക്ഷുഷമന്വന്തരത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മത്തിന്റെ അവതാരം ഉണ്ടായി; നരനും നാരായണനും ധർമ്മപുത്രന്മാരായി ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായി ജനിച്ചു.
അഥ വൈവസ്വതാഖ്യേഽസ്മിന്ദ്വിതീയേ തു യുഗേ പുനഃ । ദത്താത്രേയാവതാരോഽത്രേഃ പുത്രത്വമഗമദ്ധരിഃ
ഇതിന്റെ ശേഷം, വൈവസ്വതമന്വന്തരത്തിലെ രണ്ടാം യുഗത്തിൽ, ഹരി അത്രിമഹർഷിയുടെ മകനായി ദത്താത്രേയനായി ജനിച്ചു.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രസ്ത്രയോഽമീ ദേവസത്തമാഃ । പുത്രത്വമഗമന്ദേവാസ്തസ്യാത്രേര്ഭാര്യയാ വൃതാഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും—ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരും അത്രിയുടെ ഭാര്യയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അവന്റെ മക്കളായി ജനിച്ചു.
അനസൂയാത്രിപത്നീ ച സതീനാമുത്തമാ സതീ । യയാ സമ്പ്രാര്ഥിതാ ദേവാഃ പുത്രത്വമഗമംസ്ത്രയഃ
അനസൂയ, അത്രിയുടെ ഭാര്യ, സതീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായിരുന്നു; അവളുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ മൂന്നു ദേവന്മാരും മക്കളായി ജനിച്ചു.
ബ്രഹ്മാഭൂത്സോമരൂപസ്തു ദത്താത്രേയോ ഹരിഃ സ്വയമ് । ദുര്വാസാ രുദ്രരൂപോഽസൌ പുത്രത്വം തേ പ്രപേദിരേ
ബ്രഹ്മാവ് സോമനായി, ദത്താത്രേയൻ സ്വയം ഹരിയായും, ദുർവാസു രുദ്രന്റെ രൂപമായും അത്രിക്ക് മക്കളായി ജനിച്ചു.
നൃസിംഹസ്യാവതാരസ്തു ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ । ചതുര്ഥേ തു യുഗേ ജാതോ ദ്വിധാരൂപോ മനോഹരഃ
ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി, നാലാം യുഗത്തിൽ മനോഹരമായ ഇരട്ടരൂപത്തിൽ നരസിംഹാവതാരം ഉണ്ടായി.
ഹിരണ്യകശിപോഃ സമ്യഗ്വധായ ഭഗവാന് ഹരിഃ । ചക്രേ രൂപം നാരസിംഹം ദേവാനാം വിസ്മയപ്രദമ്
ഹിരണ്യകശിപുവിനെ സംഹരിക്കാൻ, ഭഗവാൻ ഹരി ദേവന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന നരസിംഹരൂപം ധരിച്ചു.
ബലേര്നിയമനാര്ഥായ ശ്രേഷ്ഠേ ത്രേതായുഗേ തഥാ । ചകാര രൂപം ഭഗവാന് വാമനം കശ്യപാന്മുനേഃ
ബലിയെ കീഴടക്കാൻ, ഉത്തമമായ ത്രേതായുഗത്തിൽ, കശ്യപമഹർഷിയുടെ മകനായി ഭഗവാൻ വാമനരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
ഛലയിത്വാ മഖേ ഭൂപം രാജ്യം തസ്യ ജഹാര ഹ । പാതാലേ സ്ഥാപയാമാസ ബലിം വാമനരൂപധൃക്
യാഗത്തിൽ രാജാവിനെ വഞ്ചിച്ച്, അവന്റെ രാജ്യം എടുത്തു, വാമനരൂപത്തിൽ ബലിയെ പാതാളത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
യുഗേ ചൈകോനവിംശേഽഥ ത്രേതാഖ്യേ ഭഗവാന് ഹരിഃ । ജമദഗ്നിസുതോ ജാതോ രാമോ നാമ മഹാബലഃ
പിന്നീട്, ഒൻപതാം ത്രേതായുഗത്തിൽ, ഭഗവാൻ ഹരി ജമദഗ്നിയുടെ മകനായി മഹാബലശാലിയായ രാമനായി ജനിച്ചു.
ക്ഷത്രിയാന്തകരഃ ശ്രീമാന്സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । ദത്തവാന്മേദിനീം കൃത്സ്നാം കശ്യപായ മഹാത്മനേ
ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിച്ച മഹത്വമുള്ളവൻ, സത്യവാചകൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ, ഭൂമിയെ മുഴുവൻ മഹാത്മാവായ കശ്യപന് സമർപ്പിച്ചു.
യോ വൈ പരശുരാമാഖ്യോ ഹരേരദ്ഭുതകര്മണഃ । അവതാരസ്തു രാജേന്ദ്ര കഥിതഃ പാപനാശനഃ
ഹരിയുടെ അത്ഭുതപ്രവൃത്തിയുള്ള പരശുരാമനെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പാപനാശിനിയായ അവതാരം രാജാവേ, ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.