ഏവം ചിന്താതുരാന്വീക്ഷ്യ പ്രഹ്ലാദസ്താനുവാച ഹ । യോദ്ധവ്യം നാഥ ഗന്തവ്യം പലായ്യ ദാനവോത്തമാഃ
അങ്ങനെ ഭയത്തിൽ ആലോചിച്ചവരെ കണ്ടു പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: 'ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നമുക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടണം.'
നമുചിസ്താനുവാചാഥ പലായനപരാനിഹ । ഹനിഷ്യതി ജഗന്മാതാ രുഷിതാ കില ഹേതിഭിഃ
പലായനം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവരോടു നമുചി പറഞ്ഞു: 'ലോകത്തിന്റെ അമ്മ കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് നമ്മെ തീർച്ചയായും സംഹരിക്കും.'
തഥാ കുരു മഹാഭാഗ യഥാ ദുഃഖം ന ജായതേ । വ്രജാമോഽദ്യൈവ പാതാലം താം സ്തുത്വാ തദനുജ്ഞയാ
'നിങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ ദുഃഖം വരാതിരിക്കും എന്നതുപോലെ ചെയ്യൂ. നമുക്ക് ഇന്ന് തന്നെ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകാം, അവളെ സ്തുതിച്ച് അവളുടെ അനുമതിയോടെ.'
പ്രഹ്ലാദ ഉവാച സ്തൌമി ദേവീം മഹാമായാം സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരിണീമ് । സര്വേഷാം ജനനീം ശക്തിം ഭക്താനാമഭയങ്കരീമ്
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: 'സൃഷ്ടി, നില, സംഹാരം നടത്തുന്ന മഹാമായയായ ദേവിയെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു; എല്ലാവർക്കും അമ്മയായ ശക്തിയെ, ഭക്തന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവളെ.'
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്യാ വിഷ്ണുഭക്തസ്തു പ്രഹ്ലാദഃ പരമാര്ഥവിത് । തുഷ്ടാവ ജഗതാം ധാത്രീം കൃതാഞ്ജലിപുടസ്തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വിഷ്ണുഭക്തനും പരമാർത്ഥം അറിഞ്ഞവനും ആയ പ്രഹ്ലാദൻ, കൈകൾ കൂട്ടി ലോകങ്ങളുടെ അമ്മയെ സ്തുതിച്ചു.
മാലാസര്പവദാഭാതി യസ്യാം സര്വം ചരാചരമ് । സര്വാധിഷ്ഠാനരൂപായൈ തസ്യൈ ഹ്രീംമൂര്തയേ നമഃ
എല്ലാ ചലനങ്ങളുമില്ലാത്തതും ചലിക്കുന്നതും പുഷ്പമാലപോലെ അവളിൽ ഭാസിക്കുന്നു. എല്ലാ അധിഷ്ഠാനങ്ങളുടെയും രൂപമായ, ഹ്രീം എന്ന ദൈവീകമൂർത്തിയ്ക്ക് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
ത്വത്തഃ സര്വമിദം വിശ്വം സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം തഥാ । അന്യേ നിമിത്തമാത്രാസ്തേ കര്താരസ്തവ നിര്മിതാഃ
ഈ സകല ജഗത്തും, ചലനമില്ലാത്തതും ചലിക്കുന്നതും, എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്. മറ്റുള്ളവർ നിന്റെ സൃഷ്ടികളായ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്, സൃഷ്ടാവായ അമ്മേ.
നമോ ദേവി മഹാമായേ സര്വേഷാം ജനനീ സ്മൃതാ । കോ ഭേദസ്തവ ദേവേഷു ദൈത്യേഷു സ്വകൃതേഷു ച
നമസ്കാരം, മഹാമായയായ ദേവി, എല്ലാവർക്കും അമ്മയായവളേ. ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും നിന്റെ സൃഷ്ടികളിലുമെന്താണ് വ്യത്യാസം?
മാതുഃ പുത്രേഷു കോ ഭേദോഽപ്യശുഭേഷു ശുഭേഷു ച । തഥൈവ ദേവേഷ്വസ്മാസു ന കര്തവ്യസ്ത്വയാധുനാ
അമ്മയ്ക്ക് തന്റെ മക്കളിൽ, നല്ലവരായാലും ചീത്തവരായാലും, എന്താണ് വ്യത്യാസം? അതുപോലെ, ദേവന്മാരിലും ഞങ്ങളിലുമിപ്പോൾ നീ വേർതിരിവ് കാണിക്കേണ്ടതില്ല ദേവി.
യാദൃശാസ്താദൃശാ മാതഃ സുതാസ്തേ ദാനവാഃ കില । യതസ്ത്വം വിശ്വജനനീ പുരാണേഷു പ്രകീര്തിതാ
അമ്മേ, അവർ എങ്ങനെയാണോ, അങ്ങനെയാണ് നിന്റെ മക്കളായ ദാനവരും. പുരാണങ്ങളിൽ നീ ലോകജനനിയായെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.
തേഽപി സ്വാര്ഥപരാ നൂനം യഥൈവ വയമപ്യുത । നാന്തരം ദൈത്യസുരയോര്ഭേദോഽയം മോഹസമ്ഭവഃ
അവർ തങ്ങളുടേതായ കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവരാണ്, ഞങ്ങളെയും പോലെ. ദൈവത്തിലും അസുരനിലും യാതൊരു യഥാർത്ഥ വ്യത്യാസവുമില്ല; ഈ വേർതിരിവ് മോഹത്തിൽ നിന്നാണ്.
ധനദാരാദിഭോഗേഷു വയം സക്താ ദിവാനിശമ് । തഥൈവ ദേവാ ദേവേശി കോ ഭേദോഽസുരദേവയോഃ
ധനം, ഭാര്യ, ആസ്വാദനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഞങ്ങൾ പകലും രാത്രിയും ആകൃഷ്ടരാണ്. ദേവന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, ദേവദേവിയായ ദേവി. ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും എന്താണ് വ്യത്യാസം?
തേഽപി കശ്യപദായാദാ വയം തത്സമ്ഭവാഃ കില । കുതോ വിരോധസമ്ഭൂതിര്ജാതാ മാതസ്തവാധുനാ
അവർ കശ്യപന്റെ സന്തതികളാണ്, ഞാനും അവിടുത്തെ മക്കളാണ്. അമ്മേ, നിന്റെ മക്കളിൽ ഇപ്പോൾ ഈ വൈരാഗ്യം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടായത്?
ന തഥാ വിഹിതം മാതസ്ത്വയി സര്വസമുദ്ഭവേ । സാമ്യതൈവ ത്വയാ സ്ഥാപ്യാ ദേവേഷ്വസ്മാസു ചൈവ ഹി
ലോകത്തിലെ എല്ലാം ഉലവാക്കിയ അമ്മേ, ഇങ്ങനെ വേർതിരിവ് നീ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല. ദേവന്മാരിലും ഞങ്ങളിലുമൊക്കെ നീ സമത്വം സ്ഥാപിക്കണം.
ഗുണവ്യതികരാത്സര്വേ സമുത്പന്നാഃ സുരാസുരാഃ । ഗുണാന്വിതാ ഭവേയുസ്തേ കഥം ദേഹഭൃതോഽമരാഃ
ഗുണങ്ങൾ കലർന്നാണ് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ജനിക്കുന്നത്. ശരീരമുള്ളവരായിട്ടു, അമരന്മാരായാലും, എങ്ങനെയാണ് ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കാൻ കഴിയുക?
കാമഃ ക്രോധശ്ച ലോഭശ്ച സര്വദേഹേഷു സംസ്ഥിതാഃ । വര്തന്തേ സര്വദാ തസ്മാത് കോഽവിരോധീ ഭവേഞ്ചനഃ
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം എന്നിവ എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. അവ എപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആരും പൂർണ്ണമായും വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞിരിക്കാനാവില്ല.
ത്വയാ മിഥോ വിരോധോഽയം കല്പിതഃ കില കൌതുകാത് । മന്യാമഹേ വിഭേദേന നൂനം യുദ്ധദിദൃക്ഷയാ
ഇവിടെ ഈ പരസ്പര വൈരാഗ്യം നീ കളിയായി സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. നീ വേർതിരിവ് ഉണ്ടാക്കി, യുദ്ധം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കരുതുന്നു.
അന്യഥാ ഖലു ഭ്രാതൄണാം വിരോധഃ കീദൃശോഽനഘേ । ത്വം ചേന്നേച്ഛസി ചാമുണ്ഡേ വീക്ഷിതും കലഹം കില
അല്ലെങ്കിൽ, സഹോദരന്മാര്ക്കിടയിൽ ഇങ്ങനെ വലിയ വൈരാഗ്യം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുക, പാപരഹിതയായവളേ? നീ, ചാമുണ്ഡേ, ഈ കലഹം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ഇതൊന്നും സംഭവിക്കില്ലായിരുന്നു.
ജാനാമി ധര്മം ധര്മജ്ഞേ വേദ്മി ചാഹം ശതക്രതുമ് । തഥാപി കലഹോഽസ്മാകം ഭോഗാര്ഥം ദേവി സര്വദാ
ന്യായം എനിക്ക് അറിയാം, നീയും അതറിയുന്നവളാണ്. ഇന്ദ്രനെയും ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്നാലും, ദേവി, ആസ്വാദനത്തിനായി ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ എപ്പോഴും കലഹം ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏകഃ കോഽപി ന ശാസ്താസ്തി സംസാരേ ത്വാം വിനാമ്ബികേ । സ്പൃഹാവതസ്തു കഃ കര്തും ക്ഷമതേ വചനം ബുധഃ
ഈ ലോകത്തിൽ, അംബികേ, നിന്നെ കൂടാതെ യാതൊരു ഭരണാധികാരിയും ഇല്ല. ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞവൻ മറ്റൊരാളുടെ വാക്ക് അനുസരിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ദേവാസുരൈരയം സിന്ധുര്മഥിതഃ സമയേ ക്വചിത് । വിഷ്ണുനാ വിഹിതോ ഭേദഃ സുധാരത്നച്ഛലേന വൈ
ഒരിക്കൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് സമുദ്രം കുലുക്കി. വിഷ്ണു അമൃതവും രത്നങ്ങളും ഒരു തന്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിവ് ഉണ്ടാക്കി.
ത്വയാസൌ കല്പിതഃ ശൌരിഃ പാലകത്വേ ജഗദ്ഗുരുഃ । തേന ലക്ഷ്മീഃ സ്വയം ലോഭാദ് ഗൃഹീതാമരസുന്ദരീ
ദേവി, ലോകഗുരുവേ, നീയാണു വിഷ്ണുവിനെ രക്ഷകൻ ആക്കി നിയോഗിച്ചത്. അവൻ തന്നെ, ആ മോഹത്തിൽ, അമൃതസുന്ദരിയായ ലക്ഷ്മിയെ സ്വന്തമാക്കി.
ഐരാവതസ്തഥേന്ദ്രേണ പാരിജാതോഽഥ കാമധുക് । ഉച്ചൈഃശ്രവാഃ സുരൈഃ സര്വം ഗൃഹീതം വൈഷ്ണവേച്ഛയാ
എയർാവതം ഇന്ദ്രൻ എടുത്തു, പാർിജാതമരവും കാമധേനുവും. ഉച്ചൈശ്രവസും മറ്റു എല്ലാം ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സ്വന്തമാക്കി.
അനയം താദൃശം കൃത്വാ ജാതാ ദേവാസ്തു സാധവഃ । (അന്യായിനഃ സുരാ നൂനം പശ്യ ത്വം ധര്മലക്ഷണമ് ।)
ഇങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടും ദേവന്മാർ സദാചാരികൾ ആയി. (ദേവി, ദേവന്മാർ എങ്ങനെ അന്യായം ചെയ്തു എന്നത് നീ കാണുക; ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ അടയാളം.)
നൂനം ദൈത്യാഃ പരാഭൂവന്പശ്യ ത്വം ധര്മലക്ഷണമ് । ക്വ ധര്മഃ കീദൃശോ ധര്മഃ ക്വ കാര്യം ക്വ ച സാധുതാ
ദൈവങ്ങൾ തോറ്റു പോയിരിക്കുന്നു എന്നത് വ്യക്തമാണ്. നീ തന്നെ നോക്കൂ, ധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണം എവിടെയാണ്? ധർമ്മം എവിടെ, എങ്ങനെയാണ് ആ ധർമ്മം, കര്ത്തവ്യം എവിടെ, നല്ലവഴി എവിടെ?
കഥയാമി ച കസ്യാഗ്രേ സിദ്ധം മൈമാംസികം മതമ് । താര്കികാ യുക്തിവാദജ്ഞാ വിധിജ്ഞാ വേദവാദകാഃ
ഞാൻ ഈ മിമാംസകരുടെ സിദ്ധാന്തം ആരുടെ മുമ്പിൽ അവതരിപ്പിക്കണം? തർക്കശാസ്ത്രജ്ഞർ, വാദത്തിൽ നിപുണർ, കർമ്മകാണികൾ, വേദം പഠിച്ചവർ—
ഉക്താഃ സകര്തൃകം വിശ്വം വിവദന്തേ ജഡാത്മകാഃ । കര്താ ഭവതി ചേദസ്മിന്സംസാരേ വിതതേ കില
ഇവരെല്ലാവരും ഈ ലോകം ഒരു കര്ത്താവിനോടൊപ്പം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. പക്ഷേ, അവരൊക്കെ ജഡസ്വഭാവമുള്ളവർ തന്നെ തമ്മിൽ തർക്കിക്കുന്നു. ഈ വിശാലമായ ലോകത്ത് ഒരു കര്ത്താവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ—
വിരോധഃ കീദൃശസ്തത്ര ചൈകകര്മണി വൈ മിഥഃ । വേദേ നൈകമതിഃ കസ്മാച്ഛാസ്ത്രേഷ്വപി തഥാ പുനഃ
ഒരു കാര്യത്തിൽ തമ്മിൽ എങ്ങനെയാണ് ഈ വിധത്തിലുള്ള വിരോധം ഉണ്ടാകുന്നത്? വേദത്തിലും ഒരേ അഭിപ്രായം ഇല്ല, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളിലും അതുപോലെ തന്നെ.
നൈകവാക്യം വചസ്തേഷാമപി വേദവിദാം പുനഃ । യതഃ സ്വാര്ഥപരം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
വേദം അറിയുന്നവർക്കിടയിലും അവരുടെ വാക്കുകൾ ഒരുപോലെയല്ല. കാരണം, ഈ ജഗത്ത്—ചലിക്കുന്നതും അചലവും—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥം മാത്രമാണ് നോക്കുന്നത്.
നിഃസ്പൃഹഃ കോഽപി സംസാരേ ന ഭവേന്ന ഭവിഷ്യതി । ശശിനാഥ ഗുരോര്ഭാര്യാ ഹൃതാ ജ്ഞാത്വാ ബലാദപി
ഈ ലോകത്ത് ആരും ഇച്ഛകൾ ഇല്ലാത്തവനായി ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. ചന്ദ്രന്റെ ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെയും, അതറിയാവുന്നവരും ബലാൽ കൊണ്ടുപോയിട്ടുണ്ട്.