ക്വ സ്ഥിതിസ്തസ്യ ധര്മസ്യ സന്ദേഹോഽയം മമാത്മനഃ । കാ ഗതിഃ സര്വജന്തൂനാം മിഥ്യാഭൂതേ ജഗത്ത്രയേ
അങ്ങനെയെങ്കിൽ ധർമ്മം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അസത്യം നിറയുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എവിടേക്ക് പോകും?
ഹരിര്ബ്രഹ്മാ ശചീകാന്തസ്തഥാന്യേ സുരസത്തമാഃ । സര്വേ ഛലവിധൌ ദക്ഷാ മനുഷ്യാണാഞ്ച കാ കഥാ
ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, ശചീയുടെ ഭർത്താവ്, മറ്റു ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ — എല്ലാവരും വഞ്ചനയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്; മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ പറയാനെന്തുണ്ട്?
കാമക്രോധാഭിസന്തപ്താ ലോഭോപഹതചേതസഃ । ഛലേ ദക്ഷാഃ സുരാഃ സര്വേ മുനയശ്ച തപോധനാഃ
കാമവും ക്രോധവും കൊണ്ട് പൊള്ളിപ്പോയി, ലാഭം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ്, ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാം ചതിയിൽ നിപുണരാണ്.
വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ്ച വിശ്വാമിത്രോ ഗുരുസ്തഥാ । ഏതേ പാപരതാഃ കാത്ര ഗതിര്ധര്മസ്യ മാനദ
വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗുരു ഇവരും ഇവിടെ പാപത്തിൽ ആസ്വാദകരാണ്; മാന്യനായവനേ, നീ പറയൂ, ധർമ്മത്തിന് ഇനി വഴി എവിടെയാണ്?
ഇന്ദ്രോഽഗ്നിശ്ചന്ദ്രമാ വേധാഃ പരദാരാഭിലമ്പടാഃ । ആര്യത്വം ഭുവനേഷ്വേഷു സ്ഥിതം കുത്ര മുനേ വദ
ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ചന്ദ്രനും സൃഷ്ടാവും പരസ്ത്രീവഞ്ചനയിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവരാണ്; മഹർഷേ, ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആര്യത്വം എവിടെയുണ്ട് എന്ന് പറയൂ.
വചനം കസ്യ മന്തവ്യമുപദേശധിയാനഘ । സര്വേ ലോഭാഭിഭൂതാസ്തേ ദേവാശ്ച മുനയസ്തദാ
പാപരഹിതനേ, ഉപദേശമാഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരുടെ വാക്കാണ് വിശ്വസിക്കേണ്ടത്? ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും അപ്പോൾ ലാഭത്തിൽ അടിമകളാണ്.
വ്യാസ ഉവാച കിം വിഷ്ണുഃ കിം ശിവോ ബ്രഹ്മാ മഘവാ കിം ബൃഹസ്പതിഃ । ദേഹവാന് പ്രഭവത്യേവ വികാരൈഃ സംയുതസ്തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന് എന്ത്, ശിവനും ബ്രഹ്മാവിനും, മഘവാനും ബൃഹസ്പതിക്കും എന്ത്? ശരീരമുള്ളവർക്കെല്ലാം മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
രാഗീ വിഷ്ണുഃ ശിവോ രാഗീ ബ്രഹ്മാപി രാഗസംയുതഃ । (രാഗവാന്കിമകൃത്യം വൈ ന കരോതി നരാധിപ)
വിഷ്ണുവിന് ആസക്തിയുണ്ട്, ശിവനും ആസക്തിയുള്ളവനാണ്, ബ്രഹ്മാവും ആസക്തിയോടെയാണ്; ആസക്തനായ രാജാവിന് ചെയ്യാത്തത് എന്താണ്?
സമ്പ്രാപ്തേ സംകടേ സോഽപി ഗുണൈഃ സമ്ബാധ്യതേ കില । കാരണാദ്രഹിതം കാര്യം കഥം ഭവിതുമര്ഹതി
പ്രയാസം വന്നാൽ അവനു പോലും ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ബന്ധനം വരും; കാരണമില്ലാതെ ഒരു പ്രവൃത്തി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
ബ്രഹ്മാദീനാം ച സര്വേഷാം ഗുണാ ഏവ ഹി കാരണമ് । പഞ്ചവിംശത്സമുദ്ഭൂതാ ദേഹാസ്തേഷാം ന ചാന്യഥാ
ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും ഗുണങ്ങളാണ് കാരണമാകുന്നത്; അവരുടേത് ഇരുപത്തഞ്ച് ഘടകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശരീരമാണ്, വേറൊന്നുമല്ല.
കാലേ മരണധര്മാസ്തേ സന്ദേഹഃ കോഽത്ര തേ നൃപ । പരോപദേശേ വിസ്പഷ്ടം ശിഷ്ടാഃ സര്വേ ഭവന്തി ച
സമയമായാൽ മരണം ഇവർക്കുണ്ടാകും; ഇതിൽ എന്ത് സംശയമുണ്ട് രാജാവേ? മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം വ്യക്തമായിരിക്കും.
വിപ്ലുതിര്ഹ്യവിശേഷേണ സ്വകാര്യേ സമുപസ്ഥിതേ । കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭദ്രോഹാഹങ്കാരമത്സരാഃ
സ്വകാര്യപ്രവൃത്തി വന്നാൽ, ആശയക്കുഴപ്പം എല്ലായിടത്തും വരും; ആസക്തി, ക്രോധം, ലാഭം, വൈരം, അഹങ്കാരം, അസൂയ എന്നിവ.
ദേഹവാന്കഃ പരിത്യക്തുമീശോ ഭവതി താന്പുനഃ । സംസാരോഽയം മഹാരാജ സദൈവൈവംവിധഃ സ്മൃതഃ
ശരീരമുള്ളവൻ ഇവയെ വീണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയുമോ? മഹാരാജാവേ, ഈ ജനനമരണചക്രം എല്ലായ്പ്പോഴും ഇങ്ങനെയാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
നാന്യഥാ പ്രഭവത്യേവ ശുഭാശുഭമയഃ കില । കദാചിദ്ഭഗവാന്വിഷ്ണുസ്തപശ്ചരതി ദാരുണമ്
ഇത് വേറൊന്നാകില്ല, നല്ലതും ചീത്തയും നിറഞ്ഞതാണ്; ചിലപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.
കദാചിദ്വിവിധാന്യജ്ഞാന്വിതനോതി സുരാധിപഃ । കദാചിത്തു രമാരങ്ഗരഞ്ജിതഃ പരമേശ്വരഃ
ചിലപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ചിലപ്പോൾ ലക്ഷ്മിയുടെ കളിയിൽ ആനന്ദിച്ച പരമേശ്വരൻ ആസ്വദിക്കുന്നു.
രമതേ കില വൈകുണ്ഠേ തദ്വശസ്തരുണോ വിഭുഃ । കദാചിദ്ദാനവൈഃ സാര്ധം യുദ്ധം പരമദാരുണമ്
അവൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ സത്യത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു, അവളുടെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴിൽ യുവാവായി; ചിലപ്പോൾ ദാനവരോടൊപ്പം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
കരോതി കരുണാസിന്ധുസ്തദ്ബാണാപീഡിതോ ഭൃശമ് । കദാചിജ്ജയമാപ്നോതി ദൈവാത്സോഽപി പരാജയമ്
കാർുണ്യസാഗരം അവരുടെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വളരെ വേദനിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ജയവും, ചിലപ്പോൾ തോൽവിയും ലഭിക്കുന്നു.
സുഖദുഃഖാഭിഭൂതോഽസൌ ഭവത്യേവ ന സംശയഃ । ശേഷേ ശേതേ കദാചിദ്വൈ യോഗനിദ്രാസമാവൃതഃ
സുഖവും ദുഃഖവും അവനെ കീഴടക്കുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല; ചിലപ്പോൾ യോഗനിദ്രയിൽ ആവർതിച്ചവൻ വിശ്രമിക്കുന്നു.
കാലേ ജാഗര്തി വിശ്വാത്മാ സ്വഭാവപ്രതിബോധിതഃ । ശര്വോ ബ്രഹ്മാ ഹരിശ്ചേതി ഇന്ദ്രാദ്യാ യേ സുരാസ്തഥാ
സമയമെത്തുമ്പോൾ, സ്വഭാവം ഉണർത്തി, ലോകാത്മാവ് ഉണരുന്നു; ശർവൻ, ബ്രഹ്മാവ്, ഹരി, ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും അങ്ങനെ.
മുനയശ്ച വിനിര്മാണൈഃ സ്വായുഷോ വിചരന്തി ഹി । നിശാവസാനേ സഞ്ജാതേ ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
മുനിമാരും തങ്ങളുടെ സൃഷ്ടികളിലൂടെ തക്ക ആയുസ്സ് കഴിയുന്നു; രാത്രി അവസാനിച്ചാൽ, ചലനമുള്ളതും അചലമായതുമായ ലോകം ഉണരുന്നു.
മ്രിയതേ നാത്ര സന്ദേഹോ നൃപ കിഞ്ചിത്കദാപി ച । സ്വായുഷോഽന്തേ പദ്യജാദ്യാഃ ക്ഷയമൃച്ഛന്തി പാര്ഥിവ
രാജാവേ, ഒരു സംശയവും ഇല്ല, ഓരോരുത്തരുടെയും ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവരും മറ്റുള്ളവരും നശിച്ചു പോകുന്നു.
പ്രഭവന്തി പുനര്വിഷ്ണുഹരശക്രാദയഃ സുരാഃ । തസ്മാത്കാമാദികാന്ഭാവാന്ദേഹവാന്പ്രതിപദ്യതേ
വീണ്ടും വിഷ്ണുവും ഹരനും ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ജനിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ശരീരമുള്ളവൻ ആഗ്രഹം മുതലായ നിലകൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നത്.
നാത്ര തേ വിസ്മയഃ കാര്യഃ കദാചിദപി പാര്ഥിവ । സംസാരോഽയം തു സന്ദിഗ്ധഃ കാമക്രോധാദിഭിര്നൃപ
ഇതിൽ ഒരു അതിശയവും കാണേണ്ടതില്ല രാജാവേ; ഈ ജനനമരണചക്രം ആഗ്രഹം, കോപം തുടങ്ങിയവ കൊണ്ട് എപ്പോഴും അനിശ്ചിതമാണ്.
ദുര്ലഭസ്തദ്വിനിര്മുക്തഃ പുരുഷഃ പരമാര്ഥവിത് । യോ ബിഭേതീഹ സംസാരേ സ ദാരാന്ന കരോത്യപി
ഇവയെല്ലാം വിട്ട് പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ വളരെ അപൂർവനാണ്; ഈ സംസാരത്തെ ഭയപ്പെടുന്നവൻ ഭാര്യയെപ്പോലും സ്വീകരിക്കാറില്ല.
വിമുക്തഃ സര്വസങ്ഗേഭ്യോ വിചരത്യവിശങ്കിതഃ । തസ്മാദ്ബൃഹസ്പതേര്ഭാര്യാ ശശിനാ ലമ്ഭിതാ പുനഃ
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ടവൻ ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയെ വീണ്ടും ചന്ദ്രൻ പിടിച്ചത്.
ഗുരൂണാ ലമ്ഭിതാ ഭാര്യാ തഥാ ഭ്രാതുര്യവീയസഃ । ഏവം സംസാരചക്രേഽസ്മിന് രാഗലോഭാദിഭിര്വൃതഃ
ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയും, അങ്ങനെ തന്നെ ഇളയ സഹോദരന്റെ ഭാര്യയും പിടിക്കപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ രാഗം, ലോഭം മുതലായവയാൽ ഒരാൾ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഗാര്ഹസ്ഥ്യഞ്ച സമാസ്ഥായ കഥം മുക്തോ ഭവേന്നരഃ । തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ഹിത്വാ സംസാരസാരതാമ്
ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്വീകരിച്ചവൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും? അതിനാൽ എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി സംസാരത്തിന്റെ സാരം ഉപേക്ഷിക്കണം.
ആരാധയേന്മഹേശാനീം സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ് । തന്മായാഗുണതശ്ഛന്നം ജഗദേതച്ചരാചരമ്
അവൻ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപിയായ മഹേശ്വരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം; അവളുടെ മായയും ഗുണങ്ങളും കൊണ്ടാണ് ഈ സകല ജഗത്തും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
ഭ്രമത്യുന്മത്തവത്സര്വം മദിരാമത്തവന്നൃപ । തസ്യാ ആരാധനേനൈവ ഗുണാന്സര്വാന്വിമൃദ്യ ച
രാജാവേ, എല്ലാവരും മദ്യം കുടിച്ചവരെപ്പോലെ ഉന്മത്തരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവളെ ആരാധിച്ചാൽ മാത്രമേ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ജയിക്കാൻ കഴിയൂ.
മുക്തിം ഭജേത മതിമാന്നാന്യഃ പന്ഥാസ്ത്വിതഃ പരഃ । ആരാധിതാ മഹേശാനീ ന യാവത്കുരുതേ കൃപാമ്
ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും; ഇതിന് പുറമേ മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ച് അവൾ കൃപചെയ്യുന്നതുവരെ,