അഭിജഗ്മുര്ഗൃഹേ തസ്യ മുദിതാസ്തേ ദിദൃക്ഷവഃ । നാപശ്യന് രമമാണം തേ ജയന്ത്യാ സഹ സംയുതമ്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ അവന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ചെന്നു, കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; പക്ഷേ ജയന്തിയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്ന അവനെ അവർ കണ്ടില്ല.
തദാ വിമനസഃ സര്വേ ജാതാ ഭഗ്നോദ്യമാശ്ച തേ । ചിന്താപരാതിദീനാശ്ച വീക്ഷമാണാഃ പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ അവരൊക്കെയും നിരാശരായി, ശ്രമം ഫലിക്കാതെ, വലിയ ചിന്തയിലും ദു:ഖത്തിലും ആകി, വീണ്ടും വീണ്ടും അന്വേഷിച്ചു.
അദൃഷ്ട്വാ തം തു സംവൃത്തം പ്രതിജഗ്മുര്യഥാഗതമ് । സ്വഗൃഹാന്ദൈത്യവര്യാസ്തേ ചിന്താവിഷ്ടാ ഭയാതുരാഃ
അവനെ കാണാനാകാതെ, മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതറിഞ്ഞ്, അവർ വന്നപോലെയെല്ലാം തിരികെ പോയി; ആ ദാനവപ്രമുഖർ ഭയത്തിലും ചിന്തയിലും ആകി സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
രമമാണം തഥാ ജ്ഞാത്വാ ശക്രഃ പ്രോവാച തം ഗുരുമ് । ബൃഹസ്പതിം മഹാഭാഗ കിം കര്തവ്യമിതഃ പരമ്
അവൻ ഇങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നതറിഞ്ഞ്, ശക്രൻ തന്റെ ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ചു: മഹാഭാഗനേ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?
ഗച്ഛാദ്യ ദാനവാന്ബ്രഹ്മന്മായയാ ത്വം പ്രലോഭയ । അസ്മാകം കുരു കാര്യം ത്വം ബുദ്ധ്യാ സഞ്ചിന്ത്യ മാനദ
ഇപ്പോൾ നീ പോയി, ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ മായാവശേഷം ദാനവന്മാരെ വഞ്ചിച്ചു കൊണ്ടു വരിക. ഞങ്ങളുടെ കാര്യം എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കാമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം, മാനദായകനായവനേ.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം കാവ്യം രമമാണം സുസംവൃതമ് । ജ്ഞാത്വാ തദ്രൂപമാസ്ഥായ ദൈത്യാന്മതി യയൌ ഗുരുഃ
ആ രഹസ്യമായും ആനന്ദകരമായും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഗുരു അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി ആ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ദാനവന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ തത്രാതിഭക്ത്യാസൌ ദാനവാന്സമുപാഹ്വയത് । ആഗതാസ്തേഽസുരാഃ സര്വേ ദദൃശുഃ കാവ്യമഗ്രതഃ
അവിടെ വലിയ ഭക്തിയോടെ ചെന്നു, അവൻ ദാനവന്മാരെ വിളിച്ചു. അങ്ങനെ എല്ലാ അസുരന്മാരും വന്നു, അവർക്കു മുന്നിൽ കാവ്യനെ കണ്ടു.
പ്രണമ്യ സംസ്ഥിതാഃ സര്വേ കാവ്യം മത്വാതിമോഹിതാഃ । ന വിദുസ്തേ ഗുരോര്മായാം കാവ്യരൂപവിഭാവിനീമ്
അവർ എല്ലാവരും കാവ്യനെ വണങ്ങി, അതിനുശേഷം അതീവ മോഹിതരായി അവിടെ നിന്നു. ഗുരുവിന്റെ മായ കാവ്യന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായത് അവർക്ക് മനസ്സിലായില്ല.
താനുവാച ഗുരുഃ കാവ്യരൂപഃ പ്രച്ഛന്നമായയാ । സ്വാഗതം മമ യാജ്യാനാം പ്രാപ്തോഽഹം വോ ഹിതായ വൈ
കാവ്യന്റെ രൂപം ധരിച്ച ഗുരു, മായയിൽ മറഞ്ഞ്, അവരോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ, നിങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു; ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
അഹം വോ ബോധയിഷ്യാമി വിദ്യാം പ്രാപ്താമമായയാ । തപസാ തോഷിതഃ ശമ്ഭുര്യുഷ്മത്കല്യാണഹേതവേ
ഞാൻ വഞ്ചനയില്ലാതെ നേടിയ വിദ്യ നിങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കും; എന്റെ തപസ്സ് കൊണ്ടു സന്തുഷ്ടനായ ശംഭു, നിങ്ങളുടെ ഭലത്തിനായി അതു തന്നു.
തച്ഛ്രുത്വാ പ്രീതമനസോ ജാതാസ്തേ ദാനവോത്തമാഃ । കൃതകാര്യം ഗുരും മത്വാ ജഹൃഷുസ്തേ വിമോഹിതാഃ
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ, ആ ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ഹൃദയത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു; ഗുരുവിന്റെ വഴി അവരുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമായെന്ന് കരുതി, അവർ അതിയായി സന്തോഷിച്ചു, പക്ഷേ അവരെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് അവർക്കു മനസ്സിലായില്ല.
പ്രണേമുസ്തേ മുദാ യുക്താ നിരാതങ്കാ ഗതവ്യഥാഃ । ദേവേഭ്യശ്ച ഭയം ത്യക്ത്വാ തസ്ഥുഃ സര്വേ നിരാമയാഃ
സന്തോഷത്തോടെ അവർ വണങ്ങി, ഭയം ഇല്ലാതെ, ദു:ഖം ഇല്ലാതെ അവിടെ നിന്നു. ദേവന്മാരെ പേടി വിട്ട്, എല്ലാവരും രോഗമില്ലാതെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
ശുക്രരൂപേണ ഗുരുണാ ദൈത്യവഞ്ചനാവര്ണനമ് രാജോവാച കിം കൃതം ഗുരുണാ പശ്ചാദ്ഭൃഗുരൂപേണ വര്തതാ । ഛലേനൈവ ഹി ദൈത്യാനാം പൌരോഹിത്യേന ധീമതാ
ശുക്രന്റെ രൂപത്തിൽ ഗുരു ദാനവന്മാരെ വഞ്ചിച്ച കഥ. രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭൃഗുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ഗുരു പിന്നീടെന്ത് ചെയ്തു? ദാനവന്മാരുടെ പുരോഹിതനായ ധീരൻ, വഞ്ചന മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.
ഗുരുഃ സുരാണാമനിശം സര്വവിദ്യാനിധിസ്തഥാ । സുതോഽങ്ഗിരസ ഏവാസൌ സ കഥം ഛലകൃന്മുനിഃ
ദേവന്മാരുടെ ഗുരുവും, എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും നിധിയുമായവൻ, അങ്ങിരസിന്റെ മകനാണ്. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു മুনি എങ്ങനെ വഞ്ചന ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി?
ധര്മശാസ്ത്രേഷു സര്വേഷു സത്യം ധര്മസ്യ കാരണമ് । കഥിതം മുനിഭിര്യേന പരമാത്മാപി ലഭ്യതേ
എല്ലാ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും, സത്യമാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് മുനികൾ പറയുന്നു; അതിനാൽ തന്നെ പരമാത്മാവിനെ പോലും ലഭിക്കാം.
വാചസ്പതിസ്തഥാ മിഥ്യാവക്താ ചേദ്ദാനവാന്പ്രതി । കഃ സത്യവക്താ സംസാരേ ഭവിഷ്യതി ഗൃഹാശ്രമീ
വാചസ്പതി തന്നെയാണ് ദാനവന്മാരോട് അസത്യം പറയുന്നത് എങ്കിൽ, ഈ ലോകത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥന്മാരിൽ ആരാണ് സത്യം പറയുന്നത്?
ആഹാരാദധികം ഭോജ്യം ജ്രഹ്മാണ്ഡവിഭവേഽപി ന । തദര്ഥം മുനയോ മിഥ്യാ പ്രവര്തന്തേ കഥം മുനേ
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ എത്ര സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിലും, ഭക്ഷ്യത്തിന് അതിലധികം ഒന്നുമില്ല. അങ്ങനെ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, അതിനുവേണ്ടി മുനികൾ എങ്ങനെ അസത്യം ചെയ്യുന്നു, മുനിവരേ?
ശബ്ദപ്രമാണമുച്ഛേദം ശിഷ്ടാഭാവേ ഗതം ന കിമ് । ഛലകര്മപ്രവൃത്തേ വാവിഗീതത്വം ഗുരൌ കഥമ്
ശിഷ്ടന്മാർ ഇല്ലാതായാൽ വാക്കിന്റെ പ്രാമാണ്യം നശിക്കും അല്ലേ? അങ്ങനെ വഞ്ചനയിൽ ഏർപ്പെട്ട ഗുരുവിനെ എങ്ങനെ അപവാദം ബാധിക്കില്ല?
ദേവാഃ സത്ത്വസമുദ്ഭൂതാ രാജസാ മാനവാഃ സ്മൃതാഃ । തിര്യഞ്ചസ്താമസാഃ പ്രോക്താ ഉത്പത്തൌ മുനിഭിഃ കില
ദേവന്മാർ സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, മനുഷ്യർ രാജസിൽ നിന്നാണ്, മൃഗങ്ങൾ തമസിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നതെന്ന് മുനികൾ പറയുന്നു.
അമരാണാം ഗുരുഃ സാക്ഷാന്മിഥ്യാവാദീ സ്വയം യദി । തദാ കഃ സത്യവക്താ സ്യാദ്രാജസസ്താമസഃ പുനഃ
അമരന്മാരുടെ ഗുരു തന്നെ അസത്യം പറയുന്നു എങ്കിൽ, രാജസോ തമസോ ഉള്ളവർ ആരാണ് സത്യം പറയുന്നത്?
ക്വ സ്ഥിതിസ്തസ്യ ധര്മസ്യ സന്ദേഹോഽയം മമാത്മനഃ । കാ ഗതിഃ സര്വജന്തൂനാം മിഥ്യാഭൂതേ ജഗത്ത്രയേ
അങ്ങനെയെങ്കിൽ ധർമ്മം എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അസത്യം നിറയുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എവിടേക്ക് പോകും?
ഹരിര്ബ്രഹ്മാ ശചീകാന്തസ്തഥാന്യേ സുരസത്തമാഃ । സര്വേ ഛലവിധൌ ദക്ഷാ മനുഷ്യാണാഞ്ച കാ കഥാ
ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, ശചീയുടെ ഭർത്താവ്, മറ്റു ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ — എല്ലാവരും വഞ്ചനയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്; മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ പറയാനെന്തുണ്ട്?
കാമക്രോധാഭിസന്തപ്താ ലോഭോപഹതചേതസഃ । ഛലേ ദക്ഷാഃ സുരാഃ സര്വേ മുനയശ്ച തപോധനാഃ
കാമവും ക്രോധവും കൊണ്ട് പൊള്ളിപ്പോയി, ലാഭം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞ്, ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാം ചതിയിൽ നിപുണരാണ്.
വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ്ച വിശ്വാമിത്രോ ഗുരുസ്തഥാ । ഏതേ പാപരതാഃ കാത്ര ഗതിര്ധര്മസ്യ മാനദ
വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗുരു ഇവരും ഇവിടെ പാപത്തിൽ ആസ്വാദകരാണ്; മാന്യനായവനേ, നീ പറയൂ, ധർമ്മത്തിന് ഇനി വഴി എവിടെയാണ്?
ഇന്ദ്രോഽഗ്നിശ്ചന്ദ്രമാ വേധാഃ പരദാരാഭിലമ്പടാഃ । ആര്യത്വം ഭുവനേഷ്വേഷു സ്ഥിതം കുത്ര മുനേ വദ
ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ചന്ദ്രനും സൃഷ്ടാവും പരസ്ത്രീവഞ്ചനയിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവരാണ്; മഹർഷേ, ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആര്യത്വം എവിടെയുണ്ട് എന്ന് പറയൂ.
വചനം കസ്യ മന്തവ്യമുപദേശധിയാനഘ । സര്വേ ലോഭാഭിഭൂതാസ്തേ ദേവാശ്ച മുനയസ്തദാ
പാപരഹിതനേ, ഉപദേശമാഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരുടെ വാക്കാണ് വിശ്വസിക്കേണ്ടത്? ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും അപ്പോൾ ലാഭത്തിൽ അടിമകളാണ്.
വ്യാസ ഉവാച കിം വിഷ്ണുഃ കിം ശിവോ ബ്രഹ്മാ മഘവാ കിം ബൃഹസ്പതിഃ । ദേഹവാന് പ്രഭവത്യേവ വികാരൈഃ സംയുതസ്തദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന് എന്ത്, ശിവനും ബ്രഹ്മാവിനും, മഘവാനും ബൃഹസ്പതിക്കും എന്ത്? ശരീരമുള്ളവർക്കെല്ലാം മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.
രാഗീ വിഷ്ണുഃ ശിവോ രാഗീ ബ്രഹ്മാപി രാഗസംയുതഃ । (രാഗവാന്കിമകൃത്യം വൈ ന കരോതി നരാധിപ)
വിഷ്ണുവിന് ആസക്തിയുണ്ട്, ശിവനും ആസക്തിയുള്ളവനാണ്, ബ്രഹ്മാവും ആസക്തിയോടെയാണ്; ആസക്തനായ രാജാവിന് ചെയ്യാത്തത് എന്താണ്?
സമ്പ്രാപ്തേ സംകടേ സോഽപി ഗുണൈഃ സമ്ബാധ്യതേ കില । കാരണാദ്രഹിതം കാര്യം കഥം ഭവിതുമര്ഹതി
പ്രയാസം വന്നാൽ അവനു പോലും ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ബന്ധനം വരും; കാരണമില്ലാതെ ഒരു പ്രവൃത്തി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?
ബ്രഹ്മാദീനാം ച സര്വേഷാം ഗുണാ ഏവ ഹി കാരണമ് । പഞ്ചവിംശത്സമുദ്ഭൂതാ ദേഹാസ്തേഷാം ന ചാന്യഥാ
ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും ഗുണങ്ങളാണ് കാരണമാകുന്നത്; അവരുടേത് ഇരുപത്തഞ്ച് ഘടകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശരീരമാണ്, വേറൊന്നുമല്ല.