രക്ഷണീയാ മയാ ദേവാ ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ശങ്കരഃ । ദുഷ്കരം വ്രതമത്യുഗ്രം തമുവാച മഹേശ്വരഃ
ദേവന്മാരെ സംരക്ഷിക്കണം എന്ന് ചിന്തിച്ച്, മഹേശ്വരന് അവനോട് വളരെ കഠിനവും ദുഷ്കരവുമായ ഒരു വ്രതം പറഞ്ഞു.
പൂര്ണം വര്ഷസഹസ്രം തു കണധൂമമവാക്ഛിരാഃ । യദി പാസ്യസി ഭദ്രം തേ തതോ മന്ത്രാനവാപ്സ്യസി
നല്ലതു സംഭവിക്കട്ടെ, നീ ഒരു ആയിരം വര്ഷം മുഴുവന് തലകീഴായി നിന്ന്, വെറും പുക മാത്രം കുടിച്ചാല് മാത്രമേ ആ മന്ത്രങ്ങള് ലഭിക്കൂ.
ഇത്യുക്തോഽസൌ പ്രണമ്യേശം ബാഢമിത്യബ്രവീദ്വചഃ । വ്രതം ചരാമ്യഹം ദേവ ത്വയാജ്ഞപ്തഃ സുരേശ്വര
അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവന് ഈശ്വരനോട് നമസ്കരിച്ചു: 'ശരി, ദേവനേ, നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാന് ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കും' എന്നു പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ ശങ്കരം കാവ്യശ്ചകാര വ്രതമുത്തമമ് । ധൂമപാനരതഃ ശാന്തോ മന്ത്രാര്ഥം കൃതനിശ്ചയഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞ്, കാവ്യന് ഉത്തമമായ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു; പുക മാത്രം കുടിച്ച്, മനസ്സില് ശാന്തനായി, മന്ത്രങ്ങള് നേടാന് দৃഢനിശ്ചയത്തോടെ തുടരന്നു.
തതോ ദേവാഃ പരിജ്ഞായ കാവ്യം വ്രതരതം തദാ । ദൈത്യാന്ദമ്ഭരതാംശ്ചൈവ ബഭൂവുര്മന്ത്രതത്പരാഃ
അതിനുശേഷം, ദേവന്മാര് കാവ്യന് വ്രതത്തില് ഏര്പ്പെട്ടതും, ദാനവന്മാര് കപടതയില് മുഴുകിയതും മനസ്സിലാക്കി, മന്ത്രങ്ങളില് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.
വിചാര്യ മനസാ സര്വേ സംഗ്രാമായോദ്യതാ നൃപ । യയുര്ധൃതായുധാസ്തത്ര യത്ര തേ ദാനവോത്തമാഃ
എല്ലാവരും മനസ്സില് ആലോചിച്ച്, യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറായി, ആയുധങ്ങള് എടുത്ത്, ആ ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
താനാഗതാന്സമീക്ഷ്യാഥ സായുധാന്ദംശിതാംസ്തഥാ । ആസംസ്തേ ഭയസംവിഗ്നാ ദൈത്യാ ദേവാന്സമന്തതഃ
അവരെ ആയുധധാരികളായി, ക്രൂരമായി വരുന്നത് കണ്ടു, ദേവന്മാര് ചുറ്റും നില്ക്കുമ്പോള് ദാനവന്മാര് ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും ആകി.
ഉത്പേതുഃ സഹസാ തേ വൈ സന്നദ്ധാന്ഭയകര്ശിതാഃ । അബ്രുവന്വചനം തഥ്യം തേ ദേവാന്വലദര്പിതാന്
അപ്രതീക്ഷിതമായി ഭയത്താല് പിടിച്ചുലഞ്ഞ്, അവര് ആയുധം ധരിച്ച് എഴുന്നേറ്റു, ശക്തിയില് അഹങ്കരിച്ച ദേവന്മാരോട് സത്യമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ന്യസ്തശസ്ത്രേ ഭയവതി ആചാര്യേ വ്രതമാസ്ഥിതേ । ദത്ത്വാഭയം പുരാ ദേവാഃ സമ്പ്രാപ്താ നോ ജിഘാംസയാ
നമ്മുടെ ആയുധങ്ങള് വച്ച് വെച്ചിരിക്കുന്നു, ഗുരു വ്രതത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ദേവന്മാര് മുമ്പ് ഞങ്ങള്ക്ക് അഭയം നല്കിയിട്ടും, ഇപ്പോള് കൊല്ലാന് വന്നിരിക്കുന്നു.
സത്യം വഃ ക്വ ഗതം ദേവാ ധര്മശ്ച ശ്രുതിനോദിതഃ । ന്യസ്തശസ്ത്രാ ന ഹന്തവ്യാ ഭീതാശ്ച ശരണം ഗതാഃ
ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ സത്യവും ശാസ്ത്രങ്ങളില് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധര്മ്മവും എവിടേക്ക് പോയി? ആയുധം വച്ചവരെയും ഭയത്തോടെ അഭയം തേടിയവരെയും കൊല്ലരുത്.
ദേവാ ഊചുഃ ഭവദ്ഭിഃ പ്രേഷിതഃ കാവ്യോ മന്ത്രാര്ഥം കുഹകേന ച । തപോ ജ്ഞാതം ഹി യുഷ്മാകം തേന യുധ്യാമ ഏവ ഹി
ദേവന്മാര് പറഞ്ഞു: കാവ്യന് മന്ത്രങ്ങള് നേടാന് കപടതയോടെ നിങ്ങളാല് അയക്കപ്പെട്ടു; നിങ്ങളുടെ തപസ്സും ഞങ്ങള് അറിയുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങള് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്.
സജ്ജാ ഭവന്തു യുദ്ധായ സംരബ്ധാഃ ശസ്ത്രപാണയഃ । ശത്രുശ്ഛിദ്രേണ ഹന്തവ്യ ഏഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറാവട്ടെ, ഉത്സാഹത്തോടെ ആയുധം കൈവശം വെക്കട്ടെ; ശത്രുവിന്റെ ദുർബലത കാണുമ്പോള് അവനെ സംഹരിക്കണം—ഇതാണ് ശാശ്വതധര്മ്മം.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ദൈത്യാ വിചാര്യ ച പരസ്പരമ് । പലായനപരാഃ സര്വേ നിര്ഗതാ ഭയവിഹ്വലാഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ദാനവന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു. ഭയത്തിൽ വിറെച്ച്, അവരൊക്കെയും രക്ഷപ്പെടാൻ ഓടി.
ശരണം ദാനവാ ജഗ്മുര്ഭീതാസ്തേ കാവ്യമാതരമ് । ദൃഷ്ട്വാ താനതിസന്തപ്താനഭയം ച ദദാവഥ
ഭയപ്പെട്ട ദാനവന്മാർ കാവ്യയുടെ അമ്മയോടാണ് അഭയം തേടിയത്. അവർ അത്രയും ദുഃഖിതരായിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, അവൾ അവർക്കു സംരക്ഷണം നൽകി.
കാവ്യമാതോവാച ന ഭേതവ്യം ന ഭേതവ്യം ഭയം ത്യജത ദാനവാഃ । മത്സന്നിധൌ വര്തമാനാന്ന ഭീര്ഭവിതുമര്ഹതി
കാവ്യയുടെ അമ്മ പറഞ്ഞു: ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭയപ്പെടേണ്ട; ഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ ദാനവരേ. എന്റെ സന്നിധിയിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ദൈത്യാഃ സ്ഥിതാസ്തത്ര ഗതവ്യഥാഃ । നിരായുധാ ഹ്യസംഭ്രാന്താസ്തത്രാശ്രമവരേഽസുരാഃ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദാനവന്മാർ അവിടെ തന്നെ ഭയമില്ലാതെ നിന്നു. ആയുധങ്ങളില്ലാതെ, മനസ്സിൽ ആശങ്കയില്ലാതെ, ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ആശ്രമത്തിൽ അവർ താമസിച്ചു.
ദേവാസ്താന്വിദ്രുതാന്വീക്ഷ്യ ദാനവാസ്തേ പദാനുഗാഃ । അഭിജഗ്മുഃ പ്രസഹ്യൈതാനവിചാര്യ ബലാബലമ്
ദേവന്മാർ ദാനവന്മാർ ഓടിപ്പോകുന്നതും അവരുടെ പാത പിന്തുടരുന്നതും കണ്ടു. അവരുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും ആലോചിച്ച്, അവരെ പിന്തുടർന്നു.
തത്രാഗതാഃ സുരാഃ സര്വേ ഹന്തും ദൈത്യാന്സമുദ്യതാഃ । വാരിതാഃ കാവ്യമാത്രാപി ജഘ്നുസ്താനാശ്രമസ്ഥിതാന്
അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും എത്തിയപ്പോൾ, ദാനവന്മാരെ കൊല്ലാൻ തയ്യാറായി. കാവ്യയുടെ അമ്മ തടഞ്ഞിട്ടും, അവർ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചവരെ ആക്രമിച്ചു.
ഹന്യമാനാന്സുരൈര്ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യമാതാതിവേപിതാ । ഉവാച സര്വാന്സനിദ്രാംസ്തപസാ വൈ കരോമ്യഹമ്
ദേവന്മാർ ദാനവന്മാരെ കൊല്ലുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, കാവ്യയുടെ അമ്മ അതിയായി വിറച്ചു. അവൾ എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു: 'എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഉറക്കത്തിലാക്കാം.'
ഇത്യുക്ത്വാ പ്രേരിതാ നിദ്രാ താനാഗത്യ പപാത ച । സേന്ദ്രാ നിദ്രാവശം യാതാ ദേവാ മൂകവദാസ്ഥിതാഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൾ ഉറക്കം അയച്ചു; അതു അവരിൽ വീണു. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ ഉറക്കത്തിന്റെ അധീനരായി, വാക്കില്ലാതെ നിന്നു.
ഇന്ദ്രം നിദ്രാജിതം ദൃഷ്ട്വാ ദീനം വിഷ്ണുരഭാഷത । മാം ത്വം പ്രവിശ ഭദ്രം തേ നയേ ത്വാം ച സുരോത്തമ
ഇന്ദ്രൻ ഉറക്കത്തിൽ കീഴ്പ്പെട്ടതും ദുഃഖിതനുമായിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'നീ എന്നിൽ പ്രവേശിക്കൂ, നിനക്ക് മംഗളം. ഞാൻ നിന്നെ നയിക്കും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.'
ഏവമുക്തസ്തതോ വിഷ്ണും പ്രവിവേശ പുരന്ദരഃ । നിര്ഭയോ ഗതനിദ്രശ്ച ബഭൂവ ഹരിരക്ഷിതഃ
അങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, പുരന്ദരൻ വിഷ്ണുവിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഹരിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, അവൻ ഭയമില്ലാതെയും ഉറക്കം വിട്ടുമാറിയവനായി.
രക്ഷിതം ഹരിണാ ദൃഷ്ട്വാ ശക്രം തത്ര ഗതവ്യഥമ് । കാവ്യമാതാ തതഃ ക്രുദ്ധാ വചനം ചേദമബ്രവീത്
ഹരിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ അവിടെ വീണ്ടും ഉണർന്നതും കണ്ട്, കാവ്യയുടെ അമ്മ കോപത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മഘവംസ്ത്വാം ഭക്ഷയാമി സവിഷ്ണും വൈ തപോബലാത് । പശ്യതാം സര്വദേവാനാമീദൃശം മേ തപോബലമ്
'മഘവൻ, എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിന്നെയും വിഷ്ണുവിനെയും ഒരുമിച്ച് വിഴുങ്ങും; എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണട്ടെ.'
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്തൌ തു തയാ ദേവൌ വിഷ്ണ്വിന്ദ്രൌ യോഗവിദ്യയാ । അഭിഭൂതൌ മഹാത്മാനൌ സ്തബ്ധൌ തൌ സമ്ബഭൂവതുഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും അവളുടെ യോഗശക്തിയിൽ കീഴ്പ്പെട്ടു; ആ മഹാത്മാക്കൾ അചഞ്ചലരായി നിന്നു.
വിസ്മിതാസ്തു തദാ ദേവാ ദൃഷ്ട്വാ താവതിബാധിതൌ । ചക്രുഃ കിലകിലാശബ്ദം തതസ്തേ ദീനമാനസാഃ
അവരെ അത്രയും ദുരിതത്തിൽ കണ്ട ദേവന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ മുറുമുറുക്കി ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, മനസ്സിൽ ദു:ഖിതരായി.
ക്രോശമാനാന്സുരാന്ദൃഷ്ട്വാ വിഷ്ണും പ്രാഹ ശചീപതിഃ । വിശേഷേണാഭിഭൂതോഽസ്മി ത്വത്തോഽഹം മധുസൂദന
ദേവന്മാർ നിലവിളിക്കുന്നതും കണ്ടു, ശചിയുടെ ഭർത്താവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മധുസൂദനാ, ഞാൻ പ്രത്യേകിച്ച് നിന്നാൽ കീഴ്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
ജഹ്യേനാം തരസാ വിഷ്ണോ യാവന്നൌ ന ദഹേത്പ്രഭോ । തപസാ ദര്പിതാം ദുഷ്ടാം മാ വിചാരയ മാധവ
'വിഷ്ണുവേ, അവൾ നമ്മെ ചുട്ടുകളയുന്നതിന് മുമ്പ് നീ വേഗത്തിൽ അവളെ നശിപ്പിക്കണം; അവൾ ദുഷ്ടയും തപസ്സിൽ മദിച്ചവളുമാണ്—മാധവാ, നീ സംശയിക്കരുത്.'
ഇത്യുക്തോ ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ ശക്രേണ പ്രഥിതേന ച । ചക്രം സസ്മാര തരസാ ഘൃണാം ത്യക്ത്വാഥ മാധവഃ
ശ്രേഷ്ഠനായ ശക്രൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കരുണ ഉപേക്ഷിച്ച് ശക്തിയോടെ തന്റെ ചക്രം ഓർമ്മിച്ചു.
സ്മൃതമാത്രം തു സമ്പ്രാപ്തം ചക്രം വിഷ്ണുവശാനുഗമ് । ദധാര ച കരേ ക്രുദ്ധോ വധാര്ഥം ശക്രനോദിതഃ
ഓർമ്മിച്ചയുടൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് ചക്രം അവിടെ എത്തി. ശക്രൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ, കോപത്തോടെ വിഷ്ണു അതു കൈയിൽ എടുത്തു, കൊല്ലാൻ തയ്യാറായി.