അഹങ്കാരഭവാത്പാപാത്പാതിതഃ പൃഥിവീതലേ । യജ്ഞകൃദ്ദാനകര്താ ച ധാര്മികഃ പൃഥിവീപതിഃ
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള പാപം മൂലം, യജ്ഞങ്ങളും ദാനങ്ങളും ചെയ്തും ധാർമ്മികനായിരുന്ന രാജാവ് ഭൂമിയിൽ വീണുപോയി.
ശബ്ദോച്ചാരണമാത്രേണ പാതിതോ വജ്രപാണിനാ । അഹങ്കാരമൃതേ യുദ്ധം ന ഭവത്യേവ നിശ്ചയഃ
വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചതിനോടൊപ്പം തന്നെ വജ്രധാരിയായവൻ അവനെ വീഴ്ത്തി; അഹങ്കാരം ഇല്ലാതെ യുദ്ധം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
കിം ഫലം തസ്യ യുദ്ധസ്യ മുനേഃ പുണ്യവിനാശനമ് । വ്യാസ ഉവാച രാജന് സംസാരമൂലം ഹി ത്രിവിധഃ പരികീര്തിതഃ
അത്തരം യുദ്ധത്തിൽ എന്താണ് ഫലം, മഹർഷേ? അതു പുണ്യം നശിപ്പിക്കുകയാണ്.
അഹങ്കാരസ്തു സര്വജ്ഞൈര്മുനിഭിര്ധര്മനിശ്ചയേ । സ കഥം മുനിനാ ത്യക്തും യോഗ്യോ ദേഹഭൃതാ കില
അഹങ്കാരം ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്ന മഹർഷിമാർക്കും സകലജ്ഞന്മാർക്കും അനുസരിച്ച്, ശരീരമുള്ളവൻ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ എളുപ്പമല്ല.
കാരണേന വിനാ കാര്യം ന ഭവത്യേവ നിശ്ചയഃ । തപോ ദാനം തഥാ യജ്ഞാഃ സാത്ത്വികാത്പ്രഭവന്തി തേ
കാരണം ഇല്ലാതെ ഫലം ഉണ്ടാകില്ലെന്നത് ഉറപ്പാണ്; തപസ്സും ദാനവും യജ്ഞങ്ങളും എല്ലാം സത്ത്വത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
രാജസാദ്വാ മഹാഭാഗ താമസാത്കലഹസ്തഥാ । ക്രിയാ സ്വല്പാപി രാജേന്ദ്ര നാഹങ്കാരം വിനാ ക്വചിത്
രാജസത്തിൽ നിന്ന്, മഹാഭാഗനേ, താമസത്തിൽ നിന്ന് കലഹവും ഉണ്ടാകുന്നു; ചെറിയ ഒരു പ്രവർത്തിയും അഹങ്കാരം ഇല്ലാതെ ഒരിടത്തും ഉണ്ടാകില്ല, രാജേന്ദ്ര.
ശുഭാ വാപ്യശുഭാ വാപി പ്രഭവത്യപി നിശ്ചയഃ । അഹങ്കാരാദ് ബന്ധകാരീ നാന്യോഽസ്തി ജഗതീതലേ
ശുഭമോ അശുഭമോ ആയാലും, എല്ലാം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; ഈ ഭൂമിയിൽ ബന്ധനം ഉണ്ടാക്കുന്നത് അഹങ്കാരമേ, വേറൊന്നുമില്ല.
യേനേദം രചിതം വിശ്വം കഥം തദ്രഹിതം ഭവേത് । ബ്രഹ്മാ രുദ്രസ്തഥാ വിഷ്ണുരഹങ്കാരയുതാസ്ത്വമീ
ഈ ലോകം ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്, അതില്ലാതെ അതു എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ബ്രഹ്മാവും രുദ്രനും വിഷ്ണുവും അഹങ്കാരത്തോടെ തന്നെയാണ്.
അന്യേഷാം ചൈവ കാ വാര്താ മുനീനാം വസുധാധിപ । അഹങ്കാരാവൃതം വിശ്വം ഭ്രമതീദം ചരാചരമ്
മറ്റുള്ളവരെ കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ? ഈ ലോകം മുഴുവൻ അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട് ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഭ്രമിച്ചു നടക്കുന്നു.
പുനര്ജന്മ പുനര്മൃത്യുഃ സര്വം കര്മവശാനുഗമ് । ദേവതിര്യങ്മനുഷ്യാണാം സംസാരേഽസ്മിന്മഹീപതേ
പുനർജന്മവും പുനർമരണവും, ദേവന്മാർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും മനുഷ്യർക്കും, എല്ലാം ഈ ലോകത്തിൽ കർമ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, മഹീപതേ.
രഥാങ്ഗവദസര്വാര്ഥം ഭ്രമണം സര്വദാ സ്മൃതമ് । വിഷ്ണോരപ്യവതാരാണാം സംഖ്യാം ജാനാതി കഃ പുമാന്
രഥചക്രം പോലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും എല്ലായ്പ്പോഴും ഭ്രമണത്തിലാണ് എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങളുടെ എണ്ണം ആരറിയുന്നു?
വിതതേഽസ്മിംസ്തു സംസാരേ ഉത്തമാധമയോനിഷു । നാരായണോ ഹരിഃ സാക്ഷാന്മാത്സ്യം വപുരുപാശ്രിതഃ
ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ, ഉത്തമമായും അധമമായും ജന്മങ്ങളിൽ, നാരായണൻ, ഹരിഃ സ്വയം, മീനത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
കാമഠം സൌകരം ചൈവ നാരസിംഹഞ്ച വാമനമ് । യുഗേ യുഗേ ജഗന്നാഥോ വാസുദേവോ ജനാര്ദനഃ
കമഠം, വരാഹം, നരസിംഹം, വാമനൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ അദ്ദേഹം എടുത്തു; ഓരോ യുഗത്തിലും ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ വാസുദേവനും ജനാർദ്ദനനും അവതരിക്കുന്നു.
അവതാരാനസംഖ്യാതാന്കരോതി വിധിയന്ത്രിതഃ । വൈവസ്വതേ മഹാരാജ സപ്തമേ ഭഗവാന്ഹരിഃ
അവൻ അനവധി അവതാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, വിധിയുടെ നിർബന്ധത്തിൽ; വൈവസ്വതന്റെ ഏഴാമത്തെ മന്വന്തരത്തിൽ, മഹാരാജാവേ, ഭഗവാൻ ഹരിഃ.
മന്വന്തരേഽവതാരാന്വൈ ചക്രേ താഞ്ഛ്രുണു തത്ത്വതഃ । ഭൃഗുശാപാന്മഹാരാജ വിഷ്ണുര്ദേവവരഃ പ്രഭുഃ
മന്വന്തരത്തിൽ അവൻ അവതാരങ്ങൾ ചെയ്തു; അവയെ വിശദമായി കേൾക്കൂ, മഹാരാജാവേ. ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവായ വിഷ്ണു.
അവതാരാനനേകാംസ്തു കൃതവാനഖിലേശ്വരഃ । രാജോവാച സന്ദേഹോഽയം മഹാഭാഗ ഹൃദയേ മമ ജായതേ
സകലത്തിന്റെയും ഈശ്വരൻ അനേകം അവതാരങ്ങൾ ചെയ്തു; രാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സംശയം ഉരുത്തിരിയുന്നു.
ഭൃഗുണാ ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ കഥം ശപ്തഃ പിതാമഹ । ഹരിണാ ച മുനേസ്തസ്യ വിപ്രിയം കിം കൃതം മുനേ
ഭൃഗു മഹർഷി എങ്ങനെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ശപിച്ചു, പിതാമഹനേ? ഹരിയാൽ ആ മഹർഷിക്കു എങ്ങനെയുള്ള അപരാധം സംഭവിച്ചു, മഹർഷേ?
യദ്രോഷാദ് ഭൃഗുണാ ശപ്തോ വിഷ്ണുര്ദേവനമസ്കൃതഃ । വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൃഗോഃ ശാപസ്യ കാരണമ്
ഭൃഗുവിന്റെ കോപത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് വന്ദ്യനായ വിഷ്ണു എങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ടു? വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഭൃഗുവിന്റെ ശാപത്തിന് കാരണമെന്തെന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
പുരാ കശ്യപദായാദോ ഹിരണ്യകശിപുര്നൃപഃ । യദാ തദാ സുരൈഃ സാര്ധം കൃതം സംഖ്യം പരസ്പരമ്
പണ്ടു കശ്യപന്റെ വംശജനായ ഹിരണ്യകശിപു ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, അവനും ദേവന്മാരും തമ്മിൽ ഒരു വലിയ യുദ്ധം നടന്നു.
കൃതേ സംഖ്യേ ജഗത്സര്വം വ്യാകുലം സമജായത । ഹതേ തസ്മിന്നൃപേ രാജാ പ്രഹ്ലാദഃ സമജായത
ആ യുദ്ധം നടന്നപ്പോൾ മുഴുവൻ ലോകവും വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു. ആ രാജാവിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനു ശേഷം പ്രഹ്ലാദൻ രാജാവായി.
ദേവാന്സ പീഡയാമാസ പ്രഹ്ലാദഃ ശത്രുകര്ഷണഃ । സംഗ്രാമോ ഹ്യഭവദ് ഘോരഃ ശക്രപ്രഹ്ലാദയോസ്തദാ
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ ദേവന്മാരെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ശക്രനും പ്രഹ്ലാദനും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി.
പൂര്ണം വര്ഷശതം രാജഁല്ലോകവിസ്മയകാരകമ് । ദേവൈര്യുദ്ധം കൃതം ചോഗ്രം പ്രഹ്രാദസ്തു പരാജിതഃ
നൂറ് വർഷം മുഴുവൻ ദേവന്മാർ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി, അതു ലോകങ്ങളെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും അവസാനം പ്രഹ്ലാദൻ തോറ്റുപോകുകയും ചെയ്തു.
നിര്വേദം പരമം പ്രാപ്തോ ജ്ഞാത്വാ ധര്മം സനാതനമ് । വിരോചനസുതം രാജ്യേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ബലിം നൃപ
പരമമായ വിരക്തി പ്രാപിച്ച പ്രഹ്ലാദൻ, സനാതനധർമ്മം മനസ്സിലാക്കി, വിരോചനന്റെ മകനായ ബലിയെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
ജഗാമ സ തപസ്തപ്തും പര്വതേ ഗന്ധമാദനേ । പ്രാപ്യ രാജ്യം ബലിഃ ശ്രീമാന്സുരൈര്വൈരം ചകാര ഹ
അവൻ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്യാൻ പോയി. രാജ്യം ലഭിച്ച ബലി, ദേവന്മാരോട് വൈരമുണ്ടാക്കി.
യതഃ പരസ്പരം യുദ്ധം ജാതം പരമദാരുണമ് । തതഃ സുരൈര്ജിതാ ദൈത്യാ ഇന്ദ്രേണാമിതതേജസാ
അതിനാൽ അവർക്കിടയിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. പിന്നീട്, അപ്രമിതമായ തേജസ്സുള്ള ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് ദൈത്യരെ തോല്പിച്ചു.
വിഷ്ണുനാ ച സഹായേന രാജ്യഭ്രഷ്ടാഃ കൃതാ നൃപ । തതഃ പരാജിതാ ദൈത്യാഃ കാവ്യസ്യ ശരണം ഗതാഃ
വിഷ്ണുവിനെ കൂട്ടുകാരനാക്കി ദേവന്മാർ ദൈത്യരെ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തിച്ചു. അങ്ങനെ തോറ്റ ദൈത്യർ കാവ്യന്റെ ശരണം തേടി.
കിം ത്വം ന കുരുഷേ ബ്രഹ്മന് സാഹായ്യം നഃ പ്രതാപവാന് । സ്ഥാതും ന ശക്നുമോ ഹ്യത്ര പ്രവിശാമോ രസാതലമ്
"പ്രഭാവശാലിയായ ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ഞങ്ങളെ സഹായിക്കാതെ എന്തുകൊണ്ടാണ് നിൽക്കുന്നത്? ഇവിടെ നമുക്ക് തുടരാൻ കഴിയുന്നില്ല; നാം പാതാളത്തിലേക്ക് പോകാം."
യദി ത്വം ന സഹായോഽസി ത്രാതും മന്ത്രവിദുത്തമ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്തഃ സോഽബ്രവീദ്ദൈത്യാന്കാവ്യഃ കാരുണികോ മുനിഃ
"മന്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, നീ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നില്ലെങ്കിൽ..." വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ദൈത്യർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, കരുണയുള്ള കാവ്യൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
മാ ഭൈഷ്ട ധാരയിഷ്യാമി തേജസാ സ്വേന ഭോഽസുരാഃ । മന്ത്രൈസ്തഥൌഷധീഭിശ്ച സാഹായ്യം വഃ സദൈവ ഹി
"ഭയപ്പെടേണ്ട, അസുരന്മാരേ; എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കും. മന്ത്രങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് എപ്പോഴും സഹായം ചെയ്യും."
കരിഷ്യാമി കൃതോത്സാഹാ ഭവന്തു വിഗതജ്വരാഃ । വ്യാസ ഉവാച തതസ്തേ നിര്ഭയാ ജാതാ ദൈത്യാഃ കാവ്യസ്യ സംശ്രയാത്
"ഞാൻ മുഴുവൻ ഉത്സാഹത്തോടെ സഹായം ചെയ്യും; നിങ്ങൾക്കുള്ള ദുഃഖം മാറട്ടെ." വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ കാവ്യന്റെ ആശ്രയം കൊണ്ടു ദൈത്യർ ഭയമില്ലാത്തവരായി.