അഥ കാലേന കിയതാ പ്രസന്നഃ സവിതാഽഭവത് । സ്വലോകം ദര്ശയാമാസ തദ്ഭക്ത്യാ പ്രണയേന ച
അപ്പോൾ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സത്രാജിതിന്റെ ഭക്തിയിലും സ്നേഹത്തിലും സന്തോഷംകൊണ്ടു സൂര്യദേവൻ തന്റെ ലോകം അവനു കാണിച്ചു.
തസ്മൈ പ്രതീതസ്യ ഭഗവാന്സ്യമംതകമണിം ദദൌ । സ തം ബിഭ്രന്മണിം കണ്ഠേ ദ്വാരകാമാജഗാമ ഹ
അങ്ങനെ സന്തുഷ്ടനായ സത്രാജിതിന് ഭഗവാൻ സ്യാമന്തകമണി നൽകി; ആ മണി കഴുത്തിൽ ധരിച്ച് അവൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ തം തേജസാ ഭ്രാന്താ മത്വാദിത്യം പുരൌകസഃ । കൃഷ്ണമൂചൂഃ സമഭ്യേത്യ സുധര്മായാമവസ്ഥിതമ്
അവനെ കണ്ട നഗരവാസികൾ, അതിയായ പ്രകാശം കണ്ടു, അവനെ സൂര്യനെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു; അവർ സുധർമ്മാ സഭയിൽ ഇരുന്ന കൃഷ്ണനോടു സമീപിച്ചു.
ഏഷ ആയാതി സവിതാ ദിദൃക്ഷുസ്ത്വാം ജഗത്പതേ । ശ്രുത്വാ കൃഷ്ണസ്തു തദ്വാചം പ്രഹസ്യോവാച സംസദി
അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ സൂര്യദേവൻ വരുന്നു, നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ലോകനാഥാ.' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട കൃഷ്ണൻ പുഞ്ചിരിച്ച് സഭയിൽ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
സവിതാ നൈഷ ഭോ ബാലാഃ സത്രാജിന്മണിനാ ജ്വലന് । സ്യമന്തകേന ചായാതി ഭാസ്വദ്ദത്തേന ഭാസ്വതാ
മകനേ, ഇത് സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നതല്ല; ഭാസ്വത് നൽകിയ സ്യാമന്തകമണിയുമായി പ്രകാശം പകരുന്ന സത്രാജിത് വരികയാണു.
അഥ വിപ്രാന്സമാഹൂയ സ്വസ്തിവാചനപൂര്വകമ് । പ്രാവേശയത്സമഭ്യര്ച്യ സത്രാജിത്സ്വഗൃഹേ മണിമ്
ശുഭപ്രവചനങ്ങളോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു വരുത്തി, സത്രാജിത് അവരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, പിന്നെ ആ മണിയെ സ്വന്തം വീട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയി.
ന തത്ര മാരീ ദുര്ഭിക്ഷം നോപസര്ഗഭയം ക്വചിത് । യത്രാസ്തേ സ മണിര്നിത്യമഷ്ടഭാര സുവര്ണദഃ
ആ മണി എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ രോഗവും ദാരിദ്ര്യവും ഭയവും ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല; അതു എപ്പോഴും എട്ടു തൂക്കു പൊന്നുണ്ടാക്കും.
അഥ സത്രാജിതോ ഭ്രാതാ പ്രസേനോ നാമ കര്ഹിചിത് । കണ്ഠേ ബദ്ധ്വാ മണിം സദ്യോ ഹയമാരുഹ്യ സൈംധവമ്
ഒരു ദിവസം സത്രാജിതിന്റെ സഹോദരൻ പ്രസേനൻ ആ മണി കഴുത്തിൽ കെട്ടി, സൈന്ധവകുതിര കയറി ഉടനെ പുറപ്പെട്ടു.
മൃഗയാര്ഥം വനം യാതസ്തമദ്രാക്ഷീന്മൃഗാധിപഃ । പ്രസേനം സഹയം ഹത്വാ സിംഹോ ജഗ്രാഹ തം മണിമ്
അവൻ വേട്ടയ്ക്കായി കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, മൃഗരാജാവ് അവനെ കണ്ടു, പ്രസേനനെയും കുതിരയെയും കൊല്ലുകയും മണി പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
ജാമ്ബവാനൃക്ഷരാജോഽഥ ദൃഷ്ട്വാ മണിധരം ഹരിമ് । ഹത്വാ ച തം ബിലദ്വാരി മണിം ജഗ്രാഹ വീര്യവാന്
പിന്നീട് കരടികളുടെ രാജാവായ ജാംബവാൻ, മണി കയ്യിൽ പിടിച്ചിരുന്ന സിംഹത്തെ കണ്ടു, അതിനെ ഗുഹാവാതിൽക്കൽ കൊല്ലുകയും, ശക്തനായതുകൊണ്ട് മണി എടുക്കുകയും ചെയ്തു.
സ തം മണിം സ്വപുത്രായ ക്രീഡനാര്ഥമദാത്പ്രഭുഃ । അഥ ചിക്രീഡ ബാലോഽപി മണിം സംപ്രാപ്യ ഭാസ്വരമ്
അവൻ ആ മണി തന്റെ മകനു കളിക്കാൻ നൽകി; കുട്ടി ആ പ്രകാശമുള്ള മണി കിട്ടിയതോടെ അതുമായി കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.
പ്രസേനേഽനാഗതേ ചാഥ സത്രാജിത്പര്യതപ്യത । ന ജാനേ കേന നിഹതഃ പ്രസേനോ മണിമിച്ഛതാ
പ്രസേനൻ തിരികെ വരാതിരുന്നതിൽ സത്രാജിത് വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്നു: 'മണിയ്ക്ക് വേണ്ടി ആരോ പ്രസേനനെ കൊന്നു' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ മനസ്സിൽ.
അഥ ലോകമുഖോദ്ഗീര്ണാ കിംവദന്തീ പുരേഽഭവത് । കൃഷ്ണേന നിഹതോ നൂനം പ്രസേനോ മണിലിപ്സുനാ
അപ്പോൾ നഗരത്തിൽ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു പ്രചരണം പടർന്നു: 'മണിയ്ക്ക് വേണ്ടി കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് പ്രസേനനെ കൊന്നതെന്നു തീർച്ച.'
സ തം ശുശ്രാവ കൃഷ്ണോപി ദുര്യശോ ലിപ്തമാത്മനി । മാര്ഷ്ടും തത്തസ്യ പദവീം പുരൌകോഭിഃ സഹാഗമത്
കൃഷ്ണൻ ഈ അപകീർത്തി കേട്ടു; സ്വന്തം പേര് കളങ്കിതമായതുകൊണ്ട്, അതു അകറ്റാൻ നഗരവാസികളോടൊപ്പം വഴിതിരയാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഗത്വാ സ വിപിനേഽപശ്യത്പ്രസേനം ഹരിണാ ഹതമ് । യയൌ മൃഗേന്ദ്രമന്വിഷ്യന്നസൃഗ്ബിംദ്വംകിതാധ്വനാ
കാടിലേക്ക് പോയ കൃഷ്ണൻ, പ്രസേനൻ സിംഹംകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടതും കണ്ടു; രക്തത്തിന്റെ കറ പറ്റിയ വഴിപിടിച്ച് മൃഗരാജാവിനെ അന്വേഷിച്ചു.
അഥ കൃഷ്ണോ ഹതം സിംഹം ബിലദ്വാരി വിലോക്യ ച । ഉവാച ഭഗവാന്വാചം കൃപയാ പുരവാസിനഃ
പിന്നീട് കൃഷ്ണൻ ഗുഹാവാതിൽ സിംഹം കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടു; കരുണയോടെ നഗരവാസികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
തിഷ്ഠധ്വം യൂയമത്രൈവ യാവദാഗമനം മമ । പ്രവിശാമി ബിലം ത്വേതന്മണിഹാരകലബ്ധയേ
നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കുക, ഞാൻ തിരികെ വരുംവരെ; ഈ ഗുഹയിൽ കയറി, മണി മോഷ്ടിച്ചവനിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വാങ്ങാം.
തഥേത്യുക്ത്വാ തു തേ തസ്ഥുസ്തത്രൈവ ദ്വാരകൌകസഃ । ജഗാമാംതര്ബിലം കൃഷ്ണോ യത്ര ജാമ്ബവതോ ഗൃഹമ്
അങ്ങനെ സമ്മതം പറഞ്ഞ് നഗരവാസികൾ അവിടെ തന്നെ നിന്നു; കൃഷ്ണൻ ജാംബവാന്റെ വീട്ടുള്ള ഗുഹയിൽ കയറി.
ഋക്ഷരാജസുതം ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണോ മണിധരം തദാ । ഹര്തുമൈച്ഛന്മണിം താവദ്ധാത്രീ ചുക്രോശ ഭീതവത്
കരടിരാജാവിന്റെ മകൻ മണി പിടിച്ച് നിൽക്കുന്നത് കണ്ട കൃഷ്ണൻ അതു എടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ദായമമ്മ ഭയത്താൽ നിലവിളിച്ചു.
ശ്രുത്വാ ധാത്രീരവം സദ്യഃ സമാഗത്യര്ഥക്ഷരാട് തദാ । യുയുധേ സ്വാമിനാ സാകമവിശ്രാമമഹര്നിശമ്
ദായമമ്മയുടെ നിലവിളി കേട്ട കരടിരാജാവ് ഉടൻ എത്തി; അവൻ തന്റെ യജമാനനായ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം, രാത്രി പകലില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഏവം ത്രിനവരാത്രം തു മഹദ്യുദ്ധമഭൂത്തയോഃ । കൃഷ്ണാഗമപ്രതീക്ഷാസ്തേ തസ്ഥുര്ദ്വാരി പുരൌകസഃ
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും ഇരുപത്തൊന്നു ദിവസം വലിയ യുദ്ധം നടത്തി; നഗരവാസികൾ കൃഷ്ണൻ വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഗുഹാവാതിൽ കാത്തുനിന്നു.
ദ്വാദശാഹം തതോ ഭീത്യാ പ്രതിജഗ്മുര്നിജാലയമ് । തത്ര തേ കഥയാമാസുര്വൃത്താംതം സര്വമാദിതഃ
പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം ഭയത്താൽ അവർ ഓരോരുത്തരും വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ എല്ലാവരും തുടക്കംമുതൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
സത്രാജിതം ശപംതസ്തേ സര്വേ ശോകാകുലാ ഭൃശമ് । വാസുദേവോ മഹാഭാഗഃ ശ്രുത്വാ പുത്രസ്യ താം കഥാമ്
അവരൊക്കെയും അത്യന്തം ദുഃഖഭാരിതരായി സത്രാജിതിനെ ശപിച്ചു. മഹാനായ വാസുദേവന് തന്റെ മകനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ കഥ കേട്ടപ്പോള്,
മുമോഹ സപരീവാരസ്തദാ പരമയാ ശുചാ । ചിന്തയാമാസ ബഹുധാ കഥം ശ്രേയോ ഭവേന്മമ
അവനും കുടുംബവും അതിവിശാലമായ ദുഃഖത്തില് ആകുലരായി ബോധംകെട്ടുപോയി. എങ്ങനെയെങ്കിലും തനിക്കു നല്ലതു സംഭവിക്കാമെന്നു പലവിധം ആലോചിച്ചു.
അഥാജഗാമ ഭഗവാന്ദേവര്ഷിര്ബ്രഹ്മലോകതഃ । ഉത്ഥായ തം പ്രണമ്യാസൌ വസുദേവോഽഭ്യപൂജയത്
അപ്പോള് മഹാനായ ദേവര്ഷി നാരദന് ബ്രഹ്മലോകത്തില് നിന്ന് അവിടെ എത്തി. വാസുദേവന് എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.
നാരദോഽനാമയം പൃഷ്ട്വാ വാസുദേവം മഹാമതിമ് । പ്രപച്ഛ ച യദുശ്രേഷ്ഠം കിം ചിതയസി തദ്വദ
നാരദന് വാസുദേവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചശേഷം, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: "നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? അതു പറയൂ."
വസുദേവ ഉവാച। പുത്രോ മേഽതിപ്രിയഃ കൃഷ്ണഃ പ്രസേനാന്വേഷണായ തു । പൌരൈഃ സാകം വനം ഗത്വാ നിഹതം തം തദൈക്ഷത
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനായ മകനായ കൃഷ്ണന് പ്രസേനനെ അന്വേഷിക്കാന് പട്ടണക്കാരോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അവന് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു."
പ്രസേനഘാതകം ദൃഷ്ട്വാ ബിലദ്വാരേ മൃതം ഹരിമ് । ദ്വാരി പൌരാനധിഷ്ഠായ ബിലാംതര്ഗതവാന്സ്വയമ്
പ്രസേനനെ കൊന്ന ഹരിയെ ഗുഹാവാതില് മരിച്ചുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു. പട്ടണക്കാര് വാതിലില് നിന്നു, അവന് സ്വയം അകത്തേക്ക് കടന്നു.
ബഹവോ ദിവസാ യാതാ നായാത്യദ്യാപി മേ സുതഃ । അതഃ ശോചാമി തദ് ബ്രൂഹി യേന ലപ്സ്യേ സുതം മുനേ
അനവധി ദിവസങ്ങള് കഴിഞ്ഞിട്ടും എന്റെ മകന് ഇനിയും തിരിച്ചു വന്നിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാന് ദുഃഖിക്കുന്നു; മഹര്ഷേ, എങ്ങനെ മകനെ തിരിച്ചുപിടിക്കാമെന്നു പറയൂ.
നാരദ ഉവാച। പുത്രപ്രാപ്ത്യൈ യദുശ്രേഷ്ഠ ദേവീമാരാധയാംബികാമ് । തസ്യാ ആരാധനേനൈവ സദ്യഃ ശ്രേയോ ഹ്യവാപ്സ്യസി
നാരദന് പറഞ്ഞു: "യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠാ, മകനെ ലഭിക്കാനായി അംബികാ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കൂ. അവളെ ആരാധിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ നിനക്കു നല്ലത് ലഭിക്കും."