(ഹീനവര്ണസ്യ സംസര്ഗം തീര്ഥേ ഗത്വാ സദാ ത്യജേത് ।) ॥ ഭൂതാനുകമ്പനം ചൈവ കര്തവ്യം കര്മണാ ധിയാ । യദി പൃച്ഛസി രാജേന്ദ്ര തീര്ഥം വക്ഷ്യാമ്യനുത്തമമ്
തീർത്ഥത്തിൽ ദുഷ്ടവൃത്തിയുള്ളവരുമായി ഇടപഴകുന്നത് എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം. ജീവികൾക്ക് കരുണ കാണിക്കണം, പ്രവർത്തിയിലും ചിന്തയിലും. രാജാധിരാജാ, നീ ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തീർത്ഥം പറയാം.
പ്രഥമം നൈമിഷം പുണ്യം ചക്രതീര്ഥം ച പുഷ്കരമ് । അന്യേഷാം ചൈവ തീര്ഥാനാം സംഖ്യാ നാസ്തി മഹീതലേ
ആദ്യം പുണ്യമായ നൈമിഷം, പിന്നെ ചക്രതീർത്ഥം, പിന്നെ പുഷ്കരം; ഭൂമിയിൽ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കാനാവില്ല.
പാവനാനി ച സ്ഥാനാനി ബഹൂനി നൃപസത്തമ । വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജാ നൈമിഷം ഗന്തുമുദ്യതഃ
ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ അനേകം ഉണ്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠാ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇത് കേട്ട രാജാവ് നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി.
നോദയാമാസ ദൈത്യാന്വൈ ഹര്ഷനിര്ഭരമാനസഃ । പ്രഹ്ലാദ ഉവാച ഉത്തിഷ്ഠന്തു മഹാഭാഗാ ഗമിഷ്യാമോഽദ്യ നൈമിഷമ്
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, അവൻ ദൈത്യന്മാരെ ഉണർത്തി. പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗന്മാരേ, എഴുന്നേൽക്കൂ, ഇന്ന് നാം നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാം.
ദ്രക്ഷ്യാമഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷം പീതവാസസമച്യുതമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ വിഷ്ണുഭക്തേന സര്വേ തേ ദാനവാസ്തദാ
നാം കമലനയനനായും പീതാംബരധാരിയായും അച്യുതനായും ഉള്ളവനെ കാണും. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുഭക്തൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അന്നത്തെ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും—
തേനൈവ സഹ പാതാലാന്നിര്യയുഃ പരയാ മുദാ । തേ സമേത്യ ച ദൈതേയാ ദാനവാശ്ച മഹാബലാഃ
അവനോടൊപ്പം വലിയ സന്തോഷത്തോടെ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; ആ ദൈത്യരും മഹാബലശാലിയായ ദാനവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
നൈമിഷാരണ്യമാസാദ്യ സ്നാനം ചക്രുര്മുദാന്വിതാഃ । പ്രഹ്ലാദസ്തത്ര തീര്ഥേഷു ചരന്ദൈത്യൈഃ സമന്വിതഃ
അവർ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ എത്തി സന്തോഷത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തു; പ്രഹ്ലാദൻ ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടത്തെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സരസ്വതീം മഹാപുണ്യാം ദദര്ശ വിമലോദകാമ് । തീര്ഥേ തത്ര നൃപശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദസ്യ മഹാത്മനഃ
അവിടെ, മഹാപുണ്യമുള്ള ശുദ്ധജലമുള്ള സരസ്വതിയെ പ്രഹ്ലാദൻ കണ്ടു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
മനഃ പ്രസന്നം സഞ്ജാതം സ്നാത്വാ സാരസ്വതേ ജലേ । വിധിവത്തത്ര ദൈത്യേന്ദ്രഃ സ്നാനദാനാദികം ശുഭേ
സാരസ്വതീ നദിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ചതിന് ശേഷം അവന്റെ മനസ്സ് സമാധാനമായി. അവിടെ, ദൈത്യാധിപൻ നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ ശുഭകരമായ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
ചകാരാതിപ്രസന്നാത്മാ തീര്ഥേ പരമപാവനേ
അവിടെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥത്തിൽ, ഹൃദയം പരമാനന്ദത്തോടെ അവൻ ആ കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തി.
പ്രഹ്ലാദനാരായണയോര്യുദ്ധേ വിഷ്ണോരാഗമനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച കുര്വംസ്തീര്ഥവിധിം തത്ര ഹിരണ്യകശിപോഃ സുതഃ । ന്യഗ്രോധം സുമഹച്ഛായമപശ്യത്പുരതസ്തദാ
വ്യാസൻ പറയുന്നു: അവിടെ തീർത്ഥവിധികൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകൻ മുന്നിൽ വലിയ തണൽവിസ്താരമുള്ള ഒരു ആൽമരം കണ്ടു.
ദദര്ശ ബാണാനപരാന്നാനാജാതീയകാംസ്തദാ । ഗൃധ്രപക്ഷയുതാംസ്തീവ്രാച്ഛിലാധൌതാന്മഹോജ്വലാന്
അവിടെ വിവിധതരം അമ്പുകൾ, ചിലത് കഴുകൻപക്ഷിയുടെ ഇറകുകൾകൊണ്ടുള്ളതും, വളരെ മൂർച്ചയുള്ളതും, കല്ലിൽ കഴുകിയതും, പ്രകാശം വിടർന്നതുമായവ കണ്ടു.
ചിന്തയാമാസ മനസാ കസ്യേമേ വിശിഖാസ്ത്വിഹ । ഋഷീണാമാശ്രമേ പുണ്യേ തീര്ഥേ പരമപാവനേ
ഇവിടെയുള്ള ഈ അമ്പുകൾ ആരുടേതാണെന്ന്, ഈ വിശുദ്ധമായ ഋഷിമുനികളുടെ ആശ്രമത്തിലും തീർത്ഥത്തിലും അവൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതാനേന കൃഷ്ണാജിനധരൌ മുനീ । സമുന്നതജടാഭാരൌ ദൃഷ്ടൌ ധര്മസുതൌ തദാ
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ചും ഉയർന്ന ജടകളോടെ ഇരുവരെയും, ധർമ്മപുത്രന്മാരെ, അവൻ അവിടെ കണ്ടു.
തയോരഗ്രേ ധൃതേ ശുഭ്രേ ധനുഷീ ലക്ഷണാന്വിതേ । ശാര്ങ്ഗമാജഗവഞ്ചൈവ തഥാക്ഷയ്യൌ മഹേഷുധീ
അവരുടെ മുന്നിൽ, ശുദ്ധവും ലക്ഷണങ്ങളോടെ അലങ്കരിച്ചും, ശാർംഗം, അജഗവം എന്നീ രണ്ട് വില്ലുകളും, ക്ഷയിക്കാത്ത മഹത്തായ രണ്ടു അമ്പച്ചില്ലകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ധ്യാനസ്ഥൌ തൌ മഹാഭാഗൌ നരനാരായണാവൃഷീ । ദൃഷ്ട്വാ ധര്മസുതൌ തത്ര ദൈത്യാനാമധിപസ്തദാ
അവിടെ ധർമ്മപുത്രന്മാരായ നരനും നാരായണനും, മഹാത്മാക്കളായ അവർ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. അവരെ ദൈത്യാധിപൻ കണ്ടു.
ക്രോധരക്തേക്ഷണസ്തൌ തു പ്രോവാചാസുരപാലകഃ । കിം ഭവദ്ഭ്യാം സമാരബ്ധോ ദമ്ഭോ ധര്മവിനാശനഃ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ദൈത്യരക്ഷകൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ കപടവും ധർമ്മനാശവും എന്താണ്?'
ന ശ്രുതം നൈവ ദൃഷ്ടം ഹി സംസാരേഽസ്മിന്കദാപി ഹി । തപസശ്ചരണം തീവ്രം തഥാ ചാപസ്യ ധാരണമ്
'ഈ ലോകത്തിൽ ഒരിക്കലും കേട്ടതുമില്ല, കണ്ടതുമില്ല, ഒരാൾ കഠിനമായ തപസ്സും അതോടൊപ്പം വില്ലും കൈവശം വയ്ക്കുന്നതും.'
വിരോധോഽയം യുഗേ ചാദ്യേ കഥം യുക്തം കലിപ്രിയമ് । ബ്രാഹ്മണസ്യ തപോ യുക്തം തത്ര കിം ചാപധാരണമ്
'ആദ്യയുഗത്തിൽ ഈ വിരുദ്ധത എങ്ങനെ യുക്തിയുക്തമാണ്? കലിയുഗത്തിന് അനുകൂലമോ? ബ്രാഹ്മണന് തപസ്സാണ് യുക്തം; എന്നാൽ ഇവിടെ വില്ല് വഹിക്കുന്നത് എന്തിന്?'
ക്വ ജടാധാരണം ദേഹേ ക്വേഷുധീ ച വിഡമ്ബനൌ । ധര്മസ്യാചരണം യുക്തം യുവയോര്ദിവ്യഭാവയോഃ
'ശരീരത്തിൽ ജടയും ആയുധവും ഒരുമിച്ച് എങ്ങനെ യോജിക്കും? ദിവ്യസ്വഭാവമുള്ള നിങ്ങൾക്ക് ധർമ്മാനുഷ്ഠാനമാണ് യുക്തം.'
വ്യാസ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ നരഃ പ്രോവാച ഭാരത । കാ തേ ചിന്താത്ര ദൈത്യേന്ദ്ര വൃഥാ തപസി ചാവയോഃ
വ്യാസൻ പറയുന്നു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു നരൻ പറഞ്ഞു: 'ദൈത്യാധിപാ, ഞങ്ങളുടെ തപസ്സിനെക്കുറിച്ച് നീ അനാവശ്യമായി എന്തിന് ചിന്തിക്കുന്നു?'
സാമര്ഥ്യേ സതി യത്കുര്യാത്തത്സംപദ്യേത തസ്യ ഹി । ആവാം കാര്യദ്വയേ മന്ദ സമര്ഥൌ ലോകവിശ്രുതൌ
'ആർക്കും കഴിവുള്ളത് മാത്രം ഫലപ്രദമാകും. ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഇരുവിധ കാര്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തരാണ്, മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവനേ.'
യുദ്ധേ തപസി സാമര്ഥ്യം ത്വം പുനഃ കിം കരിഷ്യസി । ഗച്ഛ മാര്ഗേ യഥാകാമം കസ്മാദത്ര വികത്ഥസേ
'യുദ്ധത്തിലോ തപസ്സിലോ ആയാലും കഴിവാണ് പ്രധാനമെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം. നീ ഇനി എന്ത് ചെയ്യും? ഇഷ്ടം പോലെ വഴിക്ക് പോവൂ; ഇവിടെ വാചാലതയ്ക്ക് ആവശ്യമില്ല.'
ബ്രഹ്മതേജോ ദുരാരാധ്യം ന ത്വം വേദ വിമോഹിതഃ । വിപ്രചര്ചാ ന കര്തവ്യാ പ്രാണിഭിഃ സുഖമീപ്സുഭിഃ
'ബ്രാഹ്മണശക്തി പ്രാപിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ് — നീ അതറിയില്ല, മോഹിതനാണ്. സന്തോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വാദപ്രതിവാദം വേണ്ടതല്ല.'
പ്രഹ്ലാദ ഉവാച താപസൌ മന്ദബുദ്ധീ സ്ഥോ മൃഷാ വാം ഗര്വമോഹിതൌ । മയി തിഷ്ഠതി ദൈത്യേന്ദ്രേ ധര്മസേതുപ്രവര്തകേ
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും തപസ്സുകാരാണ്, പക്ഷേ ബുദ്ധിശൂന്യരും വ്യർത്ഥമായ അഭിമാനത്തിലും മായയിലുമാണ്. ഞാൻ, ദൈത്യാധിപനായ പ്രഹ്ലാദൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായി ഇവിടെ നിൽക്കുമ്പോൾ.'
ന യുക്തമേതത്തീര്ഥേഽസ്മിന്നധര്മാചരണം പുനഃ । കാ ശക്തിസ്തവ യുദ്ധേഽസ്തി ദര്ശയാദ്യ തപോധന
'ഈ തീർത്ഥത്തിൽ അധർമ്മം ചെയ്യുന്നത് യുക്തമല്ല. യുദ്ധത്തിൽ നിനക്ക് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഇന്ന് അതു കാണിക്കൂ, തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തുള്ളവനേ.'
വ്യാസ ഉവാച തദാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ നരസ്തം പ്രത്യുവാച ഹ । യുദ്ധസ്വാദ്യ മയാ സാര്ധം യദി തേ മതിരീദൃശീ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ടയാൾ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മനസ്സു ഇങ്ങനെ ഉറച്ചതാണെങ്കിൽ, എന്നോടൊപ്പം ഇപ്പോൾ തന്നെ യുദ്ധം ചെയ്യൂ.'
അദ്യ തേ സ്ഫോടയിഷ്യാമി മൂര്ധാനമസുരാധമ । ( യുദ്ധേ ശ്രദ്ധാ ന തേ പശ്ചാദ്ഭവിഷ്യതി കദാചന ।)
'ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ തല പൊട്ടിക്കും, അസുരന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ! ഇതിന് ശേഷം യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ വിശ്വാസം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല.'
പ്രഹ്ലാദോ ബലവാനത്ര പ്രതിജ്ഞാമാരുരോഹ സഃ । യേന കേനാപ്യുപായേന ജേഷ്യാമി താവുഭാവപി
ശക്തനായ പ്രഹ്ലാദൻ അവിടെ ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുത്തു: 'എന്ത് വഴിയായാലും ഞാൻ ഇവരെ ഇരുവരെയും ജയിക്കും.'
നരനാരായണൌ ദാന്താവൃഷീ തപിസമന്വിതൌ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ വചനം ദൈത്യഃ പ്രതിഗൃഹ്യ ശരാസനമ്
നരനും നാരായണനും സംയമനവും തപസ്സും ഉള്ളവരായിരുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദൈത്യൻ വില്ലെടുത്തു.