പ്രഥമം ചേന്മനഃ ശുദ്ധം ജാതം പാപവിവര്ജിതമ് । തദാ തീര്ഥാനി സര്വാണി പാവനാനി ഭവന്തി വൈ
ആദ്യം മനസ്സ് ശുദ്ധമായ് പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സത്യത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായിത്തീരുന്നു.
ഗങ്ഗാതീരേ ഹി സര്വത്ര വസന്തി നഗരാണി ച । വ്രജാശ്ചൈവാകരാ ഗ്രാമാഃ സര്വേ ഖേടാസ്തഥാപരേ
ഗംഗയുടെ തീരങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും നഗരങ്ങളും കുടിയിരിപ്പുകളും ഗ്രാമങ്ങളും മറ്റും കാണാം.
നിഷാദാനാം നിവാസാശ്ച കൈവര്താനാം തഥാപരേ । ഹൂണബങ്ഗഖസാനാം ച മ്ലേച്ഛാനാം ദൈത്യസത്തമ
അവിടെ നിഷാദന്മാരുടെയും കൈവർത്തന്മാരുടെയും ഹൂണന്മാരുടെയും ബംഗന്മാരുടെയും ഖസന്മാരുടെയും മ്ലേച്ഛന്മാരുടെയും വീടുകളും ഉണ്ട്, ദൈത്യശ്രേഷ്ഠ.
പിബന്തി സര്വദാ ഗാങ്ഗം ജലം ബ്രഹ്മോപമം സദാ । സ്നാനം കുര്വന്തി ദൈത്യേന്ദ്ര ത്രികാലം സ്വേച്ഛയാ ജനാഃ
അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ബ്രഹ്മത്തോടു സമമായ ഗംഗാജലം കുടിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, ദൈത്യേന്ദ്ര.
തത്രൈകോഽപി വിശുദ്ധാത്മാ ന ഭവത്യേവ മാരിഷ । കിം ഫലം തര്ഹി തീര്ഥസ്യ വിഷയോപഹതാത്മസു
എങ്കിലും അവിടെ ഒരാളും ആത്മശുദ്ധനായ് മാറുന്നില്ല, മാരിഷ; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവർക്ക് തീർത്ഥയാത്ര有什么 ഫലമുണ്ട്?
കാരണം മന ഏവാത്ര നാന്യദ്രാജന്വിചിന്തയ । മനഃശുദ്ധിം പ്രകര്തവ്യാ സതതം ശുദ്ധിമിച്ഛതാ
ഇവിടെ കാരണം മനസ്സാണ്, രാജാവേ, വേറൊന്നുമല്ല എന്നു മനസ്സിലാക്കണം; ശുദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.
തീര്ഥവാസീ മഹാപാപീ ഭവേത്തത്രാത്മവഞ്ചനാത് । തത്രൈവാചരിതം പാപമാനന്ത്യായ പ്രകല്പതേ
തീർത്ഥത്തിൽ താമസിക്കുന്നവൻ വലിയ പാപി ആകുന്നത് ആത്മവഞ്ചനയാൽ ആണ്; അവിടെ ചെയ്ത പാപം അനന്തമായ ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകും.
യഥേന്ദ്രവാരുണം പക്വം മിഷ്ടം നൈവോപജായതേ । ഭാവദുഷ്ടസ്തഥാ തീര്ഥേ കോടിസ്താതോ ന ശുധ്യതി
ഉപ്പുനീർ ഒഴുക്കുന്ന വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് പാകമായ മധുരഫലം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, മനസ്സിൽ ദോഷമുള്ളവൻ കോടിയേറെ പ്രാവശ്യം തീർത്ഥത്തിൽ പോയാലും ശുദ്ധിയില്ല, പ്രിയനേ.
പ്രഥമം മനസഃ ശുദ്ധിഃ കര്തവ്യാ ശുഭമിച്ഛതാ । ശുദ്ധേ മനസി ദ്രവ്യസ്യ ശുദ്ധിര്ഭവതി നാന്യഥാ
ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം; മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ ദ്രവ്യവും ശുദ്ധമാകും, അല്ലാതെ ഒരിക്കലുമില്ല.
തഥൈവാചാരശുദ്ധിഃ സ്യാത്തതസ്തീര്ഥം പ്രസിധ്യതി । അന്യഥാ തു കൃതം സര്വം വ്യര്ഥം ഭവതി തത്ക്ഷണാത്
അതുപോലെ തന്നെ, ആചാരശുദ്ധിയും പാലിക്കണം; അപ്പോൾ തീർത്ഥം ഫലപ്രദമാകും. അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്തതെല്ലാം അതേ സമയത്ത് വ്യർത്ഥമാകും.
(ഹീനവര്ണസ്യ സംസര്ഗം തീര്ഥേ ഗത്വാ സദാ ത്യജേത് ।) ॥ ഭൂതാനുകമ്പനം ചൈവ കര്തവ്യം കര്മണാ ധിയാ । യദി പൃച്ഛസി രാജേന്ദ്ര തീര്ഥം വക്ഷ്യാമ്യനുത്തമമ്
തീർത്ഥത്തിൽ ദുഷ്ടവൃത്തിയുള്ളവരുമായി ഇടപഴകുന്നത് എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം. ജീവികൾക്ക് കരുണ കാണിക്കണം, പ്രവർത്തിയിലും ചിന്തയിലും. രാജാധിരാജാ, നീ ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തീർത്ഥം പറയാം.
പ്രഥമം നൈമിഷം പുണ്യം ചക്രതീര്ഥം ച പുഷ്കരമ് । അന്യേഷാം ചൈവ തീര്ഥാനാം സംഖ്യാ നാസ്തി മഹീതലേ
ആദ്യം പുണ്യമായ നൈമിഷം, പിന്നെ ചക്രതീർത്ഥം, പിന്നെ പുഷ്കരം; ഭൂമിയിൽ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കാനാവില്ല.
പാവനാനി ച സ്ഥാനാനി ബഹൂനി നൃപസത്തമ । വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജാ നൈമിഷം ഗന്തുമുദ്യതഃ
ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ അനേകം ഉണ്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠാ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇത് കേട്ട രാജാവ് നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി.
നോദയാമാസ ദൈത്യാന്വൈ ഹര്ഷനിര്ഭരമാനസഃ । പ്രഹ്ലാദ ഉവാച ഉത്തിഷ്ഠന്തു മഹാഭാഗാ ഗമിഷ്യാമോഽദ്യ നൈമിഷമ്
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, അവൻ ദൈത്യന്മാരെ ഉണർത്തി. പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗന്മാരേ, എഴുന്നേൽക്കൂ, ഇന്ന് നാം നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാം.
ദ്രക്ഷ്യാമഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷം പീതവാസസമച്യുതമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ വിഷ്ണുഭക്തേന സര്വേ തേ ദാനവാസ്തദാ
നാം കമലനയനനായും പീതാംബരധാരിയായും അച്യുതനായും ഉള്ളവനെ കാണും. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുഭക്തൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അന്നത്തെ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും—
തേനൈവ സഹ പാതാലാന്നിര്യയുഃ പരയാ മുദാ । തേ സമേത്യ ച ദൈതേയാ ദാനവാശ്ച മഹാബലാഃ
അവനോടൊപ്പം വലിയ സന്തോഷത്തോടെ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; ആ ദൈത്യരും മഹാബലശാലിയായ ദാനവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
നൈമിഷാരണ്യമാസാദ്യ സ്നാനം ചക്രുര്മുദാന്വിതാഃ । പ്രഹ്ലാദസ്തത്ര തീര്ഥേഷു ചരന്ദൈത്യൈഃ സമന്വിതഃ
അവർ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ എത്തി സന്തോഷത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തു; പ്രഹ്ലാദൻ ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടത്തെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സരസ്വതീം മഹാപുണ്യാം ദദര്ശ വിമലോദകാമ് । തീര്ഥേ തത്ര നൃപശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദസ്യ മഹാത്മനഃ
അവിടെ, മഹാപുണ്യമുള്ള ശുദ്ധജലമുള്ള സരസ്വതിയെ പ്രഹ്ലാദൻ കണ്ടു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
മനഃ പ്രസന്നം സഞ്ജാതം സ്നാത്വാ സാരസ്വതേ ജലേ । വിധിവത്തത്ര ദൈത്യേന്ദ്രഃ സ്നാനദാനാദികം ശുഭേ
സാരസ്വതീ നദിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ചതിന് ശേഷം അവന്റെ മനസ്സ് സമാധാനമായി. അവിടെ, ദൈത്യാധിപൻ നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ ശുഭകരമായ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
ചകാരാതിപ്രസന്നാത്മാ തീര്ഥേ പരമപാവനേ
അവിടെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥത്തിൽ, ഹൃദയം പരമാനന്ദത്തോടെ അവൻ ആ കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തി.
പ്രഹ്ലാദനാരായണയോര്യുദ്ധേ വിഷ്ണോരാഗമനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച കുര്വംസ്തീര്ഥവിധിം തത്ര ഹിരണ്യകശിപോഃ സുതഃ । ന്യഗ്രോധം സുമഹച്ഛായമപശ്യത്പുരതസ്തദാ
വ്യാസൻ പറയുന്നു: അവിടെ തീർത്ഥവിധികൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകൻ മുന്നിൽ വലിയ തണൽവിസ്താരമുള്ള ഒരു ആൽമരം കണ്ടു.
ദദര്ശ ബാണാനപരാന്നാനാജാതീയകാംസ്തദാ । ഗൃധ്രപക്ഷയുതാംസ്തീവ്രാച്ഛിലാധൌതാന്മഹോജ്വലാന്
അവിടെ വിവിധതരം അമ്പുകൾ, ചിലത് കഴുകൻപക്ഷിയുടെ ഇറകുകൾകൊണ്ടുള്ളതും, വളരെ മൂർച്ചയുള്ളതും, കല്ലിൽ കഴുകിയതും, പ്രകാശം വിടർന്നതുമായവ കണ്ടു.
ചിന്തയാമാസ മനസാ കസ്യേമേ വിശിഖാസ്ത്വിഹ । ഋഷീണാമാശ്രമേ പുണ്യേ തീര്ഥേ പരമപാവനേ
ഇവിടെയുള്ള ഈ അമ്പുകൾ ആരുടേതാണെന്ന്, ഈ വിശുദ്ധമായ ഋഷിമുനികളുടെ ആശ്രമത്തിലും തീർത്ഥത്തിലും അവൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതാനേന കൃഷ്ണാജിനധരൌ മുനീ । സമുന്നതജടാഭാരൌ ദൃഷ്ടൌ ധര്മസുതൌ തദാ
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ചും ഉയർന്ന ജടകളോടെ ഇരുവരെയും, ധർമ്മപുത്രന്മാരെ, അവൻ അവിടെ കണ്ടു.
തയോരഗ്രേ ധൃതേ ശുഭ്രേ ധനുഷീ ലക്ഷണാന്വിതേ । ശാര്ങ്ഗമാജഗവഞ്ചൈവ തഥാക്ഷയ്യൌ മഹേഷുധീ
അവരുടെ മുന്നിൽ, ശുദ്ധവും ലക്ഷണങ്ങളോടെ അലങ്കരിച്ചും, ശാർംഗം, അജഗവം എന്നീ രണ്ട് വില്ലുകളും, ക്ഷയിക്കാത്ത മഹത്തായ രണ്ടു അമ്പച്ചില്ലകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ധ്യാനസ്ഥൌ തൌ മഹാഭാഗൌ നരനാരായണാവൃഷീ । ദൃഷ്ട്വാ ധര്മസുതൌ തത്ര ദൈത്യാനാമധിപസ്തദാ
അവിടെ ധർമ്മപുത്രന്മാരായ നരനും നാരായണനും, മഹാത്മാക്കളായ അവർ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. അവരെ ദൈത്യാധിപൻ കണ്ടു.
ക്രോധരക്തേക്ഷണസ്തൌ തു പ്രോവാചാസുരപാലകഃ । കിം ഭവദ്ഭ്യാം സമാരബ്ധോ ദമ്ഭോ ധര്മവിനാശനഃ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ദൈത്യരക്ഷകൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ കപടവും ധർമ്മനാശവും എന്താണ്?'
ന ശ്രുതം നൈവ ദൃഷ്ടം ഹി സംസാരേഽസ്മിന്കദാപി ഹി । തപസശ്ചരണം തീവ്രം തഥാ ചാപസ്യ ധാരണമ്
'ഈ ലോകത്തിൽ ഒരിക്കലും കേട്ടതുമില്ല, കണ്ടതുമില്ല, ഒരാൾ കഠിനമായ തപസ്സും അതോടൊപ്പം വില്ലും കൈവശം വയ്ക്കുന്നതും.'
വിരോധോഽയം യുഗേ ചാദ്യേ കഥം യുക്തം കലിപ്രിയമ് । ബ്രാഹ്മണസ്യ തപോ യുക്തം തത്ര കിം ചാപധാരണമ്
'ആദ്യയുഗത്തിൽ ഈ വിരുദ്ധത എങ്ങനെ യുക്തിയുക്തമാണ്? കലിയുഗത്തിന് അനുകൂലമോ? ബ്രാഹ്മണന് തപസ്സാണ് യുക്തം; എന്നാൽ ഇവിടെ വില്ല് വഹിക്കുന്നത് എന്തിന്?'
ക്വ ജടാധാരണം ദേഹേ ക്വേഷുധീ ച വിഡമ്ബനൌ । ധര്മസ്യാചരണം യുക്തം യുവയോര്ദിവ്യഭാവയോഃ
'ശരീരത്തിൽ ജടയും ആയുധവും ഒരുമിച്ച് എങ്ങനെ യോജിക്കും? ദിവ്യസ്വഭാവമുള്ള നിങ്ങൾക്ക് ധർമ്മാനുഷ്ഠാനമാണ് യുക്തം.'