ദൃഷ്ട്വാ തം പൂജയാമാസ മുനിം ദൈത്യപതിസ്തദാ । പപ്രച്ഛ കാരണം കിം തേ പാതാലാഗമനേ വദ
അവനെ കണ്ട ദാനവാധിപൻ ആ മുനിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ, 'നീ പാതാളത്തിലേക്ക് വന്നതിന്റെ കാരണം പറയൂ' എന്ന് ചോദിച്ചു.
പ്രേഷിതോഽസി കിമിന്ദ്രേണ സത്യം ബ്രൂഹി ദ്വിജോത്തമ । ദൈത്യവിദ്വേഷയുക്തേന മമ രാജ്യദിദൃക്ഷയാ
'ഇന്ദ്രൻ നിന്നെ അയച്ചതാണോ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ? സത്യം പറയൂ. ദാനവന്മാരെ ദ്വേഷിച്ച് എന്റെ രാജ്യം പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടാണോ?'
ച്യവന ഉവാച കിം മേ മഘവതാ രാജന് യദഹം പ്രേഷിതഃ പുനഃ । ദൂതകാര്യം പ്രകുര്വാണഃ പ്രാപ്തവാന്നഗരേ തവ
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് മഘവാനോടു എന്താണ് ബന്ധം, രാജാവേ, വീണ്ടും അയക്കേണ്ടതെന്ത്? ദൂതന്റെ ജോലി ചെയ്യാനാണ് ഞാൻ നിന്റെ നഗരത്തിൽ എത്തിയത്.'
വിദ്ധി മാം ഭൃഗുപുത്രം തം സ്വനേത്രം ധര്മതത്പരമ് । മാ ശങ്കാം കുരു ദൈത്യേന്ദ്ര വാസവപ്രേഷിതസ്യ വൈ
'ഞാൻ ഭൃഗുവിന്റെ മകനായ ച്യവനൻ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ എന്നായി അറിയുക. ദാനവേന്ദ്രാ, വാസവൻ എന്നെ അയച്ചെന്നു സംശയിക്കേണ്ട.'
സ്നാനാര്ഥം നര്മദാം പ്രാപ്തഃ പുണ്യതീര്ഥേ നൃപോത്തമ । നദ്യാമേവാവതീര്ണോഽഹം ഗൃഹീതശ്ച മഹാഹിനാ
'കുളിക്കാൻ വേണ്ടി ഞാൻ നർമ്മദാനദിയിലേക്കാണ് വന്നത്, രാജശ്രേഷ്ഠാ. ആ നദിയിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ ഒരു വലിയ പാമ്പ് എന്നെ പിടിച്ചു.'
ജാതോഽസൌ നിര്വിഷഃ സര്പോ വിഷ്ണോഃ സംസ്മരണാദിവ । മുക്തോഽഹം തേന നാഗേന പ്രഭാവാത്സ്മരണസ്യ വൈ
'വിഷ്ണുവിനെ ഓർത്തതുപോലെയാണ് ആ പാമ്പിന് വിഷം ഇല്ലാതായത്. ഓർമ്മയുടെ ശക്തിയാൽ ആ പാമ്പ് എന്നെ വിട്ടുവിട്ടു.'
അത്രാഗതേന രാജേന്ദ്ര മയാപ്തം തവ ദര്ശനമ് । വിഷ്ണുഭക്തോഽസി ദൈത്യേന്ദ്ര തദ്ഭക്തം മാം വിചിന്തയ
'ഇവിടെ എത്തിയതോടെ, രാജാവേ, നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു. ദാനവാധിപാ, നീ വിഷ്ണുഭക്തനാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ എന്നെയും ഭക്തനായി കണക്കാക്കണം.'
വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചഃ ശ്ലക്ഷ്ണം ഹിരണ്യകശിപോഃ സുതഃ । പപ്രച്ഛ പരയാ പ്രീത്യാ തീര്ഥാനി വിവിധാനി ച
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകനായ പ്രഹ്ലാദൻ ആ മൃദുവായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വലിയ സ്നേഹത്തോടെ വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
പ്രഹ്ലാദ ഉവാച പൃഥിവ്യാം കാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാനി മുനിസത്തമ । പാതാലേ ച തഥാകാശേ താനി നോ വദ വിസ്തരാത്
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിയിൽ ഏതാണ് പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ, മഹാമുനീ? പാതാളത്തിലും ആകാശത്തിലും എവിടെയുണ്ട്? അവയെ വിശദമായി പറയൂ.'
ച്യവന ഉവാച മനോവാക്കായശുദ്ധാനാം രാജംസ്തീര്ഥം പദേ പദേ । തഥാ മലിനചിത്താനാം ഗങ്ഗാപി കീകടാധികാ
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, മനസും വാക്കും ശരീരവും ശുദ്ധമായവർക്കു ഓരോ അടിയിലും തീർത്ഥമാണ്. എന്നാൽ മലിനചിത്തമുള്ളവർക്കു ഗംഗയും കീകറ്റ ദേശത്തേക്കാൾ താഴെയാണ്.'
പ്രഥമം ചേന്മനഃ ശുദ്ധം ജാതം പാപവിവര്ജിതമ് । തദാ തീര്ഥാനി സര്വാണി പാവനാനി ഭവന്തി വൈ
ആദ്യം മനസ്സ് ശുദ്ധമായ് പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സത്യത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതായിത്തീരുന്നു.
ഗങ്ഗാതീരേ ഹി സര്വത്ര വസന്തി നഗരാണി ച । വ്രജാശ്ചൈവാകരാ ഗ്രാമാഃ സര്വേ ഖേടാസ്തഥാപരേ
ഗംഗയുടെ തീരങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും നഗരങ്ങളും കുടിയിരിപ്പുകളും ഗ്രാമങ്ങളും മറ്റും കാണാം.
നിഷാദാനാം നിവാസാശ്ച കൈവര്താനാം തഥാപരേ । ഹൂണബങ്ഗഖസാനാം ച മ്ലേച്ഛാനാം ദൈത്യസത്തമ
അവിടെ നിഷാദന്മാരുടെയും കൈവർത്തന്മാരുടെയും ഹൂണന്മാരുടെയും ബംഗന്മാരുടെയും ഖസന്മാരുടെയും മ്ലേച്ഛന്മാരുടെയും വീടുകളും ഉണ്ട്, ദൈത്യശ്രേഷ്ഠ.
പിബന്തി സര്വദാ ഗാങ്ഗം ജലം ബ്രഹ്മോപമം സദാ । സ്നാനം കുര്വന്തി ദൈത്യേന്ദ്ര ത്രികാലം സ്വേച്ഛയാ ജനാഃ
അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ബ്രഹ്മത്തോടു സമമായ ഗംഗാജലം കുടിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു, ദൈത്യേന്ദ്ര.
തത്രൈകോഽപി വിശുദ്ധാത്മാ ന ഭവത്യേവ മാരിഷ । കിം ഫലം തര്ഹി തീര്ഥസ്യ വിഷയോപഹതാത്മസു
എങ്കിലും അവിടെ ഒരാളും ആത്മശുദ്ധനായ് മാറുന്നില്ല, മാരിഷ; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവർക്ക് തീർത്ഥയാത്ര有什么 ഫലമുണ്ട്?
കാരണം മന ഏവാത്ര നാന്യദ്രാജന്വിചിന്തയ । മനഃശുദ്ധിം പ്രകര്തവ്യാ സതതം ശുദ്ധിമിച്ഛതാ
ഇവിടെ കാരണം മനസ്സാണ്, രാജാവേ, വേറൊന്നുമല്ല എന്നു മനസ്സിലാക്കണം; ശുദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.
തീര്ഥവാസീ മഹാപാപീ ഭവേത്തത്രാത്മവഞ്ചനാത് । തത്രൈവാചരിതം പാപമാനന്ത്യായ പ്രകല്പതേ
തീർത്ഥത്തിൽ താമസിക്കുന്നവൻ വലിയ പാപി ആകുന്നത് ആത്മവഞ്ചനയാൽ ആണ്; അവിടെ ചെയ്ത പാപം അനന്തമായ ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകും.
യഥേന്ദ്രവാരുണം പക്വം മിഷ്ടം നൈവോപജായതേ । ഭാവദുഷ്ടസ്തഥാ തീര്ഥേ കോടിസ്താതോ ന ശുധ്യതി
ഉപ്പുനീർ ഒഴുക്കുന്ന വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് പാകമായ മധുരഫലം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, മനസ്സിൽ ദോഷമുള്ളവൻ കോടിയേറെ പ്രാവശ്യം തീർത്ഥത്തിൽ പോയാലും ശുദ്ധിയില്ല, പ്രിയനേ.
പ്രഥമം മനസഃ ശുദ്ധിഃ കര്തവ്യാ ശുഭമിച്ഛതാ । ശുദ്ധേ മനസി ദ്രവ്യസ്യ ശുദ്ധിര്ഭവതി നാന്യഥാ
ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം; മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ ദ്രവ്യവും ശുദ്ധമാകും, അല്ലാതെ ഒരിക്കലുമില്ല.
തഥൈവാചാരശുദ്ധിഃ സ്യാത്തതസ്തീര്ഥം പ്രസിധ്യതി । അന്യഥാ തു കൃതം സര്വം വ്യര്ഥം ഭവതി തത്ക്ഷണാത്
അതുപോലെ തന്നെ, ആചാരശുദ്ധിയും പാലിക്കണം; അപ്പോൾ തീർത്ഥം ഫലപ്രദമാകും. അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്തതെല്ലാം അതേ സമയത്ത് വ്യർത്ഥമാകും.
(ഹീനവര്ണസ്യ സംസര്ഗം തീര്ഥേ ഗത്വാ സദാ ത്യജേത് ।) ॥ ഭൂതാനുകമ്പനം ചൈവ കര്തവ്യം കര്മണാ ധിയാ । യദി പൃച്ഛസി രാജേന്ദ്ര തീര്ഥം വക്ഷ്യാമ്യനുത്തമമ്
തീർത്ഥത്തിൽ ദുഷ്ടവൃത്തിയുള്ളവരുമായി ഇടപഴകുന്നത് എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കണം. ജീവികൾക്ക് കരുണ കാണിക്കണം, പ്രവർത്തിയിലും ചിന്തയിലും. രാജാധിരാജാ, നീ ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ തീർത്ഥം പറയാം.
പ്രഥമം നൈമിഷം പുണ്യം ചക്രതീര്ഥം ച പുഷ്കരമ് । അന്യേഷാം ചൈവ തീര്ഥാനാം സംഖ്യാ നാസ്തി മഹീതലേ
ആദ്യം പുണ്യമായ നൈമിഷം, പിന്നെ ചക്രതീർത്ഥം, പിന്നെ പുഷ്കരം; ഭൂമിയിൽ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കാനാവില്ല.
പാവനാനി ച സ്ഥാനാനി ബഹൂനി നൃപസത്തമ । വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജാ നൈമിഷം ഗന്തുമുദ്യതഃ
ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ അനേകം ഉണ്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠാ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇത് കേട്ട രാജാവ് നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായി.
നോദയാമാസ ദൈത്യാന്വൈ ഹര്ഷനിര്ഭരമാനസഃ । പ്രഹ്ലാദ ഉവാച ഉത്തിഷ്ഠന്തു മഹാഭാഗാ ഗമിഷ്യാമോഽദ്യ നൈമിഷമ്
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, അവൻ ദൈത്യന്മാരെ ഉണർത്തി. പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗന്മാരേ, എഴുന്നേൽക്കൂ, ഇന്ന് നാം നൈമിഷത്തിലേക്ക് പോകാം.
ദ്രക്ഷ്യാമഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷം പീതവാസസമച്യുതമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ വിഷ്ണുഭക്തേന സര്വേ തേ ദാനവാസ്തദാ
നാം കമലനയനനായും പീതാംബരധാരിയായും അച്യുതനായും ഉള്ളവനെ കാണും. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുഭക്തൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അന്നത്തെ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും—
തേനൈവ സഹ പാതാലാന്നിര്യയുഃ പരയാ മുദാ । തേ സമേത്യ ച ദൈതേയാ ദാനവാശ്ച മഹാബലാഃ
അവനോടൊപ്പം വലിയ സന്തോഷത്തോടെ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; ആ ദൈത്യരും മഹാബലശാലിയായ ദാനവരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
നൈമിഷാരണ്യമാസാദ്യ സ്നാനം ചക്രുര്മുദാന്വിതാഃ । പ്രഹ്ലാദസ്തത്ര തീര്ഥേഷു ചരന്ദൈത്യൈഃ സമന്വിതഃ
അവർ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ എത്തി സന്തോഷത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തു; പ്രഹ്ലാദൻ ദൈത്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടത്തെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സരസ്വതീം മഹാപുണ്യാം ദദര്ശ വിമലോദകാമ് । തീര്ഥേ തത്ര നൃപശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദസ്യ മഹാത്മനഃ
അവിടെ, മഹാപുണ്യമുള്ള ശുദ്ധജലമുള്ള സരസ്വതിയെ പ്രഹ്ലാദൻ കണ്ടു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
മനഃ പ്രസന്നം സഞ്ജാതം സ്നാത്വാ സാരസ്വതേ ജലേ । വിധിവത്തത്ര ദൈത്യേന്ദ്രഃ സ്നാനദാനാദികം ശുഭേ
സാരസ്വതീ നദിയിൽ സ്നാനം കഴിച്ചതിന് ശേഷം അവന്റെ മനസ്സ് സമാധാനമായി. അവിടെ, ദൈത്യാധിപൻ നിർദ്ദേശിച്ച പ്രകാരം സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ ശുഭകരമായ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
ചകാരാതിപ്രസന്നാത്മാ തീര്ഥേ പരമപാവനേ
അവിടെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥത്തിൽ, ഹൃദയം പരമാനന്ദത്തോടെ അവൻ ആ കര്മ്മങ്ങൾ നടത്തി.