അഹങ്കാരാത്സമുത്പന്നാഃ കാമക്രോധാദയഃ കില । വര്ഷകോടിസഹസ്രം തു തപഃ കൃത്വാതിദാരുണമ്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ആഗ്രഹങ്ങളും കോപവും മറ്റും ഉരുത്തിരിയുന്നത്. കോടിക്കണക്കിനു വർഷങ്ങളോളം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്താലും—
അഹങ്കാരാംകുരേ ജാതേ വ്യര്ഥം ഭവതി സര്വഥാ । യഥാ സൂര്യോദയേ ജാതേ തമോരൂപം ന തിഷ്ഠതി
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയർന്നാൽ എല്ലാം വെറുതെപോകും. സൂര്യോദയം വന്നാൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ—
അഹങ്കാരാംകുരസ്യാഗ്രേ തഥാ പുണ്യം ന തിഷ്ഠതി । പ്രഹ്ലാദോഽപി മഹാഭാഗ ഹരിണാ സമയുധ്യത
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയരുന്നതിന് മുമ്പ്, പുണ്യം നിലനിൽക്കില്ല. മഹാഭാഗനായ പ്രഹ്ലാദനും ഹരിയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
തദാ വ്യര്ഥം കൃതം സര്വം സുകൃതം കില ഭൂതലേ । നരനാരായണൌ ശാന്തൌ വിഹായ പരമം തപഃ
അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ ചെയ്ത എല്ലാ സുകൃതങ്ങളും വെറുതെയായി. ശാന്തരായ നരനും നാരായണനും പരമ തപസ്സു ഉപേക്ഷിച്ചു—
കൃതവന്തൌ യദാ യുദ്ധം ക്വ ശമഃ സുകൃതം പുനഃ । ഈദൃഗ്ഭ്യാം സത്ത്വയുക്താഭ്യാമജേയാ യദ്യഹങ്കൃതിഃ
അവർ യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, സമാധാനവും സുകൃതവും എവിടെയായിരുന്നു? സത്വഗുണമുള്ളവർക്കും അഹങ്കാരം ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
മാദൃശാനാഞ്ജ കാ വാര്താ മുനേഽഹങ്കാരസംക്ഷയേ । അഹങ്കാരപരിത്യക്തോ ന കോഽപ്യസ്തി ജഗത്ത്രയേ
എന്നെപ്പോലുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയാം, മുനിയേ, അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ? മൂന്ന് ലോകത്തും അഹങ്കാരം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ആരുമില്ല.
ന ഭൂതോ ഭവിതാ നൈവ യസ്ത്യക്തസ്തേന സര്വഥാ । മുച്യതേ ലോഹനിഗഡൈര്ബദ്ധഃ കാഷ്ഠമയൈസ്തഥാ
മുമ്പും പിന്നെയും ഇല്ലാത്തതെല്ലാം പൂര്ണമായും വിട്ടുകളഞ്ഞവന് ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകളാലോ മരക്കെട്ടുകളാലോ ബന്ധിച്ചാലും മോചിതനാകും.
അഹങ്കാരനിബദ്ധസ്തു ന കദാചിദ്വിമുച്യതേ । അഹങ്കാരാവൃതം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അഹംഭാവത്തില് കുടുങ്ങിയവന് ഒരിക്കലും മോചനം ലഭിക്കില്ല; അഹംഭാവം കൊണ്ട് സകല ജഗതും, ചലനവും അചലതയും, പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഭ്രമത്യേവ ഹി സംസാരേ വിഷ്ഠാമൂത്രപ്രദൂഷിതേ । ബ്രഹ്മജ്ഞാനം കുതസ്താവത്സംസാരേ മോഹസംവൃതേ
ഈ ലോകത്തില് മലവും മൂത്രവും കൊണ്ട് മലിനമായിത്തന്നെ അത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; മോഹം കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്ത് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
മതം മീമാംസകാനാം വൈ സമ്മതം ഭാതി സുവ്രത । മഹാന്തോഽപി സദാ യുക്താഃ കാമക്രോധാദിഭിര്മുനേ
സുഭവനേ, മീമാംസകരുടെ അഭിപ്രായം വളരെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; മഹാന്മാരും സദാ ആസക്തിയും ക്രോധവും പോലുള്ളവയില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, മുനിവരാ.
മാദൃശാനാം കലാവസ്മിന്കാ കഥാ മുനിസത്തമ । വ്യാസ ഉവാച കാര്യം വൈ കാരണാദ്ഭിന്നം കഥം ഭവതി ഭാരത
എന്നെപ്പോലുള്ളവര്ക്ക് ഈ വിഷയത്തില് പറയാന് എന്തുണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠാ? വ്യാസന് പറഞ്ഞു: കര്മ്മം കാരണത്തില് നിന്ന് വേറെയാകുന്നത് എങ്ങനെയാണ്, ഭാരതാ?
കടകം കുണ്ഡലഞ്ചൈവ സുവര്ണസദൃശം ഭവേത് । അഹങ്കാരോദ്ഭവം സര്വം ബ്രഹ്മാണ്ഡം സചരാചരമ്
കങ്കണവും കുണ്ഡലവും പൊന്നുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; അഹംഭാവത്തില് നിന്നാണ് സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡവും, ചലനവും അചലതയും, ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
പടസ്തന്തുവശഃ പ്രോക്തസ്തദ്വിയുക്തഃ കഥം ഭവേത് । മായാഗുണൈസ്ത്രിഭിഃ സര്വം രചിതം സ്ഥിരജങ്ഗമമ്
തൂവാലകളില് ആശ്രയിച്ചാണ് വസ്ത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്; അതില് നിന്ന് വേറെയായി വസ്ത്രം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? മായയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങള് കൊണ്ടാണ് സകല ചലനവും അചലതയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
സതൃണസ്തമ്ബപര്യന്തം കാ തത്ര പരിദേവനാ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രസ്തേ ചാഹങ്കാരമോഹിതാഃ
പുല്ല് മുതല് തൂണുവരെ എന്തിനാണ് അവിടെ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്? ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും അഹംഭാവം കൊണ്ട് മോഹിതരായിരിക്കുന്നു.
ഭ്രമന്ത്യസ്മിന്മഹാഗാധേ സംസാരേ നൃപസത്തമ । വസിഷ്ഠനാരദാദ്യാശ്ച മുനയോ ജ്ഞാനിനഃ പരമ്
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ വിശാലവും ആഴമുള്ളതുമായ ലോകത്ത് വസിഷ്ഠനും നാരദനും പോലുള്ള പരമജ്ഞാനികളായ മുനിമാരും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
തേഽഭിഭൂതാഃ സംസരന്തി സംസാരേഽസ്മിന്പുനഃ പുനഃ । ന കോഽപ്യസ്തി നൃപശ്രേഷ്ഠ ത്രിഷു ലോകേഷു ദേഹഭൃത്
അവര് അതിനാല് വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ ലോകത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; രാജശ്രേഷ്ഠാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ശരീരമുള്ളവരില് ആരും ഇതില് നിന്ന് ഒഴിവല്ല.
ഏഭിര്മായാഗുണൈര്മുക്തഃ ശാന്ത ആത്മസുഖേ സ്ഥിതഃ । കാമക്രോധൌ തഥാ ലോഭോ മോഹോഽഹങ്കാരസമ്ഭവഃ
ഈ മായാഗുണങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനായി, ശാന്തനായി, ആത്മസുഖത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്; ആസക്തി, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം എന്നിവ എല്ലാം അഹംഭാവത്തില് നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ന മുഞ്ചന്തി നരം സര്വം ദേഹവന്തം നൃപോത്തമ । അധീത്യ വേദശാസ്ത്രാണി പുരാണാനി വിചിന്ത്യ ച
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവയൊന്നും ശരീരമുള്ളവരെ വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ച് പുരാണങ്ങള് ആലോചിച്ചാലും.
കൃത്വാ തീര്ഥാടനം ദാനം ധ്യാനഞ്ചൈവ സുരാര്ചനമ് । കരോതി വിഷയാസക്തഃ സര്വം കര്മ ച ചൌരവത്
തീര്ഥാടനം ചെയ്താലും, ദാനം നല്കിയാലും, ധ്യാനം ചെയ്താലും, ദേവാരാധന നടത്തിയാലും, വിഷയങ്ങളില് ആസക്തനായവന് എല്ലാം കള്ളനെപ്പോലെ ചെയ്യുന്നു.
വിചാരയതി നോ പൂര്വം കാമമോഹമദാന്വിതഃ । കൃതേ യുഗേഽപി ത്രേതായാം ദ്വാപരേ കുരുനന്ദന
കാമം, മോഹം, അഹങ്കാരം എന്നിവയാല് നിറഞ്ഞവന് മുന്കൂട്ടി ആലോചിക്കാറില്ല; കൃതയുഗത്തും ത്രേതായുഗത്തും ദ്വാപരയുഗത്തും പോലും, കുരുനന്ദനാ.
വിദ്ധോഽത്രാസ്തി ച ധര്മോഽപി കാ കഥാദ്യ കലൌ പുനഃ । സ്പര്ധാ സദൈവ സദ്രോഹാ ലോഭാമര്ഷൌ ച സര്വദാ
അപ്പോഴും ധര്മ്മം അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ വെടിപ്പില്ലായിരുന്നു; ഇന്ന് കലിയുഗത്തില് പറയാനെന്തുണ്ട്? പൈതൃകം, ശത്രുത, ലോഭം, ക്രോധം എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഏവംവിധോഽസ്തി സംസാരോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । സാധവോ വിരലാ ലോകേ ഭവന്തി ഗതമത്സരാഃ
ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇതാണ്—ഇതില് കൂടുതല് ആലോചന ആവശ്യമില്ല; ഈ ലോകത്ത് അസൂയയില്ലാത്ത സത്ജനങ്ങള് വളരെ അപൂര്വ്വമാണ്.
ജിതക്രോധാ ജിതാമര്ഷാ ദൃഷ്ടാന്താര്ഥം വ്യവസ്ഥിതാഃ । രാജോവാച തേ ധന്യാഃ കൃതപുണ്യാസ്തേ മദമോഹവിവര്ജിതാഃ
ക്രോധവും അമര്ഷവും ജയിച്ചവര് മറ്റുള്ളവര്ക്ക് മാതൃകയായി നിലകൊള്ളുന്നു; രാജാവ് പറഞ്ഞു: അവര് ഭാഗ്യശാലികളും മഹാപുണ്യവാന്മാരും അഹങ്കാരവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവരുമാണ്.
ജിതേന്ദ്രിയാഃ സദാചാരാ ജിതം തൈര്ഭുവനത്രയമ് । ദുനോമി പാതകം സ്മൃത്വാ പിതുര്മമ മഹാത്മനഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിച്ചും നല്ല പെരുമാറ്റത്തില് നിലകൊണ്ടും, അവര് മൂന്ന് ലോകവും ജയിച്ചു; എന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ പാപം ഓര്ക്കുമ്പോള് ഞാന് വേദനിക്കുന്നു.
കൃതസ്തപസ്വിനഃ കണ്ഠേ മൃതസര്പോ ഹ്യഘം വിനാ । അതസ്തസ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠ ഭവിതാ കിം മമാഗ്രതഃ
ഒരു സന്യാസിയുടെ കഴുത്തിൽ മരിച്ച പാമ്പ് വെച്ചതുകൊണ്ട് യാതൊരു ദോഷവും സംഭവിച്ചില്ലല്ലോ. അതിനാൽ, മഹാമുനിവരേ, ഇനി എന്റെ മുമ്പിൽ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നു പറയാൻ കഴിയില്ല.
ന ജാനേ ബുദ്ധിസമ്മോഹാത്കിം വാ കാര്യം ഭവിഷ്യതി । മധു പശ്യതി മൂഢാത്മാ പ്രപാതം നൈവ പശ്യതി
ബുദ്ധി മങ്ങിപ്പോയതുകൊണ്ട് എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. മണ്ടനായവൻ തേൻ മാത്രം കാണുന്നു, പക്ഷേ മുന്നിലുള്ള കുഴി കാണുന്നില്ല.
കരോതി നിന്ദിതം കര്മ നരകാന്ന ബിഭേതി ച । കഥം യുദ്ധം പുരാ വൃത്തം വിസ്തരാത്തദ്വദസ്വ മേ
അവൻ കുറ്റകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു, നരകത്തെ ഭയപ്പെടുന്നുമില്ല. പുരാതന യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്ന് നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രഹ്ലാദേന യഥാ ചോഗ്രം നരനാരായണസ്യ വൈ । പ്രഹ്ലാദസ്തു കഥം യാതഃ പാതാലാത്തദ്വദസ്വ മേ
പ്രഹ്ലാദൻ നരനാരായണന്മാരോടൊപ്പം എങ്ങനെയൊരു ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി? പ്രഹ്ലാദൻ പാതാളത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പോയി? ഇതെല്ലാം നീ എന്നോട് പറഞ്ഞുതരിക.
സാരസ്വതേ മഹാതീര്ഥേ പുണ്യേ ബദരികാശ്രമേ । നരനാരായണൌ ശാന്തൌ താപസൌ മുനിസത്തമൌ
പുണ്യമായ സാരസ്വതീ തീർത്ഥത്തിലും വിശുദ്ധമായ ബദരികാശ്രമത്തിലും ശാന്തരും തപസ്സുകാരുമായ നരനും നാരായണനും, മഹാമുനിമാരായി താമസിച്ചു.
കൃതവന്തൌ തഥാ യുദ്ധം ഹേതുനാ കേന മാനദ । വൈരം ഭവതി വിത്താര്ഥം ദാരാര്ഥം വാ പരസ്പരമ്
അവർ എങ്ങനെയാണ് യുദ്ധം ചെയ്തതും അതിന് കാരണമെന്താണെന്നും പറയൂ. മനുഷ്യർക്കിടയിൽ ധനത്തിനോ ഭാര്യയ്ക്കോ വേണ്ടി വൈരം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.