ശാന്തം ഭാവം സമാശ്രിത്യ നാശയാഹങ്കൃതിം പരാമ് । പുരാഹങ്കാരദോഷേണ തപോ നഷ്ടം കിലാവയോഃ
ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം; അത്യുജ്ജ്വലമായ അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കണം. മുമ്പ് അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും തപസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സംഗ്രാമശ്ചാഭവത്താഭ്യാം ഭാവാഭ്യാമസുരേണ ഹ । ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രം തു പ്രഹ്ലാദേന മഹാദ്ഭുതമ്
അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും പ്രഹ്ലാദനുമായി, ആ മഹാ അസുരനുമായി, ആയിരം ദിവ്യവർഷം അത്ഭുതകരമായ ഒരു യുദ്ധം നടത്തി.
ദുഃഖം ബഹുതരം പ്രാപ്തം തത്രാവാഭ്യാം സുരോത്തമ । തസ്മാത്ക്രോധം പരിത്യജ്യ ശാന്തോ ഭവ മുനീശ്വര
അവിടെ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും വളരെ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അതുകൊണ്ട് കോപം വിട്ട്, ശാന്തനായിരിക്കുക, മഹർഷിയേ.
( ശാന്തത്വം തപസോ മൂലം മുനിഭിഃ പരികീര്തിതമ് ।) ॥ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശാന്തോഽഭൂദ്ധര്മനന്ദനഃ । ജനമേജയ ഉവാച സംശയോഽയം മുനിശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദേന മഹാത്മനാ
(ശാന്തതയാണ് തപസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്നു മുനികൾ പറയുന്നു.) വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ധർമ്മപുത്രൻ ശാന്തനായി. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷിയേ, മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദനെക്കുറിച്ച് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്—
വിഷ്ണുഭക്തേന ശാന്തേന കഥം യുദ്ധം കൃതം പുരാ । കൃതവന്തൌ കഥം യുദ്ധം നരനാരായണാവൃഷീ
വിഷ്ണുഭക്തനും ശാന്തനും ആയിരുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ എങ്ങനെ പഴയകാലത്ത് യുദ്ധം ചെയ്തു? നരനും നാരായണനും, ആ മുനികൾ, എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
താപസൌ ധര്മപുത്രൌ ദ്വൌ സുശാന്തമാനസാവുഭൌ । സമാഗമഃ കഥം ജാതസ്തയോര്ദൈത്യസുതസ്യ ച
തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരും, മനസ്സിൽ സമാധാനമുള്ളവരും, ആ അസുരപുതനുമായി എങ്ങനെ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി?
സംഗ്രാമസ്തു കഥം താഭ്യാം കൃതസ്തേന മഹാത്മനാ । പ്രഹ്ലാദോഽപ്യതിധര്മാത്മാ ജ്ഞാനവാന്വിഷ്ണുതത്പരഃ
അവൻ മഹാത്മാവായിട്ടും, ആ രണ്ടുപേരും എങ്ങനെ അവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു? പ്രഹ്ലാദൻ വളരെ ധാർമ്മികനും ജ്ഞാനിയുമാണ്, വിഷ്ണുവിൽ മുഴുവനും ഭക്തിയുള്ളവനുമാണ്.
നരനാരായണൌ തദ്വത്താപസൌ സത്ത്വസംസ്ഥിതൌ । തേന താഭ്യാം സമുദ്ഭൂതം വൈരം യദി പരസ്പരമ്
നരനും നാരായണനും അങ്ങനെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട, സത്വഗുണമുള്ളവരാണ്. അങ്ങനെയുള്ളവർക്കിടയിൽ പരസ്പരം വൈരം ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ—
തദാ തപസി ധര്മേ ച ശ്രമ ഏവ ഹി കേവലമ് । ക്വ ജപഃ ക്വ തപശ്ചര്യാ പുരാ സത്യയുഗേഽപി ച
അപ്പോൾ തപസ്സിലും ധർമ്മത്തിലും വെറും ക്ഷീണം മാത്രമേയുള്ളൂ. ജപമോ തപസ്സോ എവിടെയാണ്, സത്യയുഗത്തിലും പോലും?
താദൃശൈര്ന ജിതം ചിത്തം ക്രോധാഹങ്കാരസംവൃതമ് । ന ക്രോധോ ന ച മാത്സര്യമഹങ്കാരാംകുരം വിനാ
അങ്ങനെയുള്ളവർക്ക്, കോപവും അഹങ്കാരവും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞാൽ അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. കോപം, അസൂയ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള—ഇവ ഇല്ലാതെ—
അഹങ്കാരാത്സമുത്പന്നാഃ കാമക്രോധാദയഃ കില । വര്ഷകോടിസഹസ്രം തു തപഃ കൃത്വാതിദാരുണമ്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ആഗ്രഹങ്ങളും കോപവും മറ്റും ഉരുത്തിരിയുന്നത്. കോടിക്കണക്കിനു വർഷങ്ങളോളം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്താലും—
അഹങ്കാരാംകുരേ ജാതേ വ്യര്ഥം ഭവതി സര്വഥാ । യഥാ സൂര്യോദയേ ജാതേ തമോരൂപം ന തിഷ്ഠതി
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയർന്നാൽ എല്ലാം വെറുതെപോകും. സൂര്യോദയം വന്നാൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ—
അഹങ്കാരാംകുരസ്യാഗ്രേ തഥാ പുണ്യം ന തിഷ്ഠതി । പ്രഹ്ലാദോഽപി മഹാഭാഗ ഹരിണാ സമയുധ്യത
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയരുന്നതിന് മുമ്പ്, പുണ്യം നിലനിൽക്കില്ല. മഹാഭാഗനായ പ്രഹ്ലാദനും ഹരിയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
തദാ വ്യര്ഥം കൃതം സര്വം സുകൃതം കില ഭൂതലേ । നരനാരായണൌ ശാന്തൌ വിഹായ പരമം തപഃ
അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ ചെയ്ത എല്ലാ സുകൃതങ്ങളും വെറുതെയായി. ശാന്തരായ നരനും നാരായണനും പരമ തപസ്സു ഉപേക്ഷിച്ചു—
കൃതവന്തൌ യദാ യുദ്ധം ക്വ ശമഃ സുകൃതം പുനഃ । ഈദൃഗ്ഭ്യാം സത്ത്വയുക്താഭ്യാമജേയാ യദ്യഹങ്കൃതിഃ
അവർ യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, സമാധാനവും സുകൃതവും എവിടെയായിരുന്നു? സത്വഗുണമുള്ളവർക്കും അഹങ്കാരം ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
മാദൃശാനാഞ്ജ കാ വാര്താ മുനേഽഹങ്കാരസംക്ഷയേ । അഹങ്കാരപരിത്യക്തോ ന കോഽപ്യസ്തി ജഗത്ത്രയേ
എന്നെപ്പോലുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയാം, മുനിയേ, അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ? മൂന്ന് ലോകത്തും അഹങ്കാരം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ആരുമില്ല.
ന ഭൂതോ ഭവിതാ നൈവ യസ്ത്യക്തസ്തേന സര്വഥാ । മുച്യതേ ലോഹനിഗഡൈര്ബദ്ധഃ കാഷ്ഠമയൈസ്തഥാ
മുമ്പും പിന്നെയും ഇല്ലാത്തതെല്ലാം പൂര്ണമായും വിട്ടുകളഞ്ഞവന് ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകളാലോ മരക്കെട്ടുകളാലോ ബന്ധിച്ചാലും മോചിതനാകും.
അഹങ്കാരനിബദ്ധസ്തു ന കദാചിദ്വിമുച്യതേ । അഹങ്കാരാവൃതം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അഹംഭാവത്തില് കുടുങ്ങിയവന് ഒരിക്കലും മോചനം ലഭിക്കില്ല; അഹംഭാവം കൊണ്ട് സകല ജഗതും, ചലനവും അചലതയും, പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഭ്രമത്യേവ ഹി സംസാരേ വിഷ്ഠാമൂത്രപ്രദൂഷിതേ । ബ്രഹ്മജ്ഞാനം കുതസ്താവത്സംസാരേ മോഹസംവൃതേ
ഈ ലോകത്തില് മലവും മൂത്രവും കൊണ്ട് മലിനമായിത്തന്നെ അത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; മോഹം കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്ത് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
മതം മീമാംസകാനാം വൈ സമ്മതം ഭാതി സുവ്രത । മഹാന്തോഽപി സദാ യുക്താഃ കാമക്രോധാദിഭിര്മുനേ
സുഭവനേ, മീമാംസകരുടെ അഭിപ്രായം വളരെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; മഹാന്മാരും സദാ ആസക്തിയും ക്രോധവും പോലുള്ളവയില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, മുനിവരാ.
മാദൃശാനാം കലാവസ്മിന്കാ കഥാ മുനിസത്തമ । വ്യാസ ഉവാച കാര്യം വൈ കാരണാദ്ഭിന്നം കഥം ഭവതി ഭാരത
എന്നെപ്പോലുള്ളവര്ക്ക് ഈ വിഷയത്തില് പറയാന് എന്തുണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠാ? വ്യാസന് പറഞ്ഞു: കര്മ്മം കാരണത്തില് നിന്ന് വേറെയാകുന്നത് എങ്ങനെയാണ്, ഭാരതാ?
കടകം കുണ്ഡലഞ്ചൈവ സുവര്ണസദൃശം ഭവേത് । അഹങ്കാരോദ്ഭവം സര്വം ബ്രഹ്മാണ്ഡം സചരാചരമ്
കങ്കണവും കുണ്ഡലവും പൊന്നുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; അഹംഭാവത്തില് നിന്നാണ് സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡവും, ചലനവും അചലതയും, ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
പടസ്തന്തുവശഃ പ്രോക്തസ്തദ്വിയുക്തഃ കഥം ഭവേത് । മായാഗുണൈസ്ത്രിഭിഃ സര്വം രചിതം സ്ഥിരജങ്ഗമമ്
തൂവാലകളില് ആശ്രയിച്ചാണ് വസ്ത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്; അതില് നിന്ന് വേറെയായി വസ്ത്രം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? മായയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങള് കൊണ്ടാണ് സകല ചലനവും അചലതയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
സതൃണസ്തമ്ബപര്യന്തം കാ തത്ര പരിദേവനാ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രസ്തേ ചാഹങ്കാരമോഹിതാഃ
പുല്ല് മുതല് തൂണുവരെ എന്തിനാണ് അവിടെ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്? ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും അഹംഭാവം കൊണ്ട് മോഹിതരായിരിക്കുന്നു.
ഭ്രമന്ത്യസ്മിന്മഹാഗാധേ സംസാരേ നൃപസത്തമ । വസിഷ്ഠനാരദാദ്യാശ്ച മുനയോ ജ്ഞാനിനഃ പരമ്
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ വിശാലവും ആഴമുള്ളതുമായ ലോകത്ത് വസിഷ്ഠനും നാരദനും പോലുള്ള പരമജ്ഞാനികളായ മുനിമാരും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
തേഽഭിഭൂതാഃ സംസരന്തി സംസാരേഽസ്മിന്പുനഃ പുനഃ । ന കോഽപ്യസ്തി നൃപശ്രേഷ്ഠ ത്രിഷു ലോകേഷു ദേഹഭൃത്
അവര് അതിനാല് വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ ലോകത്ത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; രാജശ്രേഷ്ഠാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ശരീരമുള്ളവരില് ആരും ഇതില് നിന്ന് ഒഴിവല്ല.
ഏഭിര്മായാഗുണൈര്മുക്തഃ ശാന്ത ആത്മസുഖേ സ്ഥിതഃ । കാമക്രോധൌ തഥാ ലോഭോ മോഹോഽഹങ്കാരസമ്ഭവഃ
ഈ മായാഗുണങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനായി, ശാന്തനായി, ആത്മസുഖത്തില് നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്; ആസക്തി, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം എന്നിവ എല്ലാം അഹംഭാവത്തില് നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ന മുഞ്ചന്തി നരം സര്വം ദേഹവന്തം നൃപോത്തമ । അധീത്യ വേദശാസ്ത്രാണി പുരാണാനി വിചിന്ത്യ ച
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവയൊന്നും ശരീരമുള്ളവരെ വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ച് പുരാണങ്ങള് ആലോചിച്ചാലും.
കൃത്വാ തീര്ഥാടനം ദാനം ധ്യാനഞ്ചൈവ സുരാര്ചനമ് । കരോതി വിഷയാസക്തഃ സര്വം കര്മ ച ചൌരവത്
തീര്ഥാടനം ചെയ്താലും, ദാനം നല്കിയാലും, ധ്യാനം ചെയ്താലും, ദേവാരാധന നടത്തിയാലും, വിഷയങ്ങളില് ആസക്തനായവന് എല്ലാം കള്ളനെപ്പോലെ ചെയ്യുന്നു.
വിചാരയതി നോ പൂര്വം കാമമോഹമദാന്വിതഃ । കൃതേ യുഗേഽപി ത്രേതായാം ദ്വാപരേ കുരുനന്ദന
കാമം, മോഹം, അഹങ്കാരം എന്നിവയാല് നിറഞ്ഞവന് മുന്കൂട്ടി ആലോചിക്കാറില്ല; കൃതയുഗത്തും ത്രേതായുഗത്തും ദ്വാപരയുഗത്തും പോലും, കുരുനന്ദനാ.