വാരാങ്ഗനാഗണം ജുഷ്ടം തേനാസം ദുഃഖഭാജനമ് । ഉത്പാദിതാസ്തഥാ നാര്യോ മയാ ധര്മവ്യയേന വൈ
ഇതിനാൽ ഞാൻ ദേവസ്ത്രീയുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനായി; അങ്ങനെ തന്നെ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞാൻ സ്ത്രീകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
താസ്തു മാം ബാധിതും വൃത്താഃ കാമാര്താഃ പ്രമദോത്തമാഃ । ഊര്ണനാഭിരിവാദ്യാഹം ജാലേന സ്വകൃതേന വൈ
കാമത്തിൽ ആകുലരായ ആ ഉത്തമസ്ത്രികൾ എനിക്ക് ദു:ഖം നൽകാൻ തിരിഞ്ഞു; ഒരു ഉരണമാകൻ തന്റെ തന്നെ ജാലത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ ഞാൻ എന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ബദ്ധോഽസ്മി സുദൃഢേനാത്ര കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ് । യദി ചിന്താം സമുത്സൃജ്യ സന്ത്യജാമ്യബലാ ഇമാഃ
ഇവിടെ ഞാൻ ശക്തമായ ബന്ധത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ബലഹീനസ്ത്രികളെ വിട്ട് പോകുകയാണെങ്കിൽ—
ശപ്ത്വാ ഭ്രഷ്ടാ വ്രജിഷ്യന്തി സര്വാ ഭഗ്നമനോരഥാഃ । മുക്തോഽഹം സഞ്ചരിഷ്യാമി വിജനേ പരമം തപഃ
ശപിച്ച് അവരെ വിട്ടയച്ചാൽ, അവരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും തകർന്നു അവർ പോകും; ഞാൻ മോചിതനായി, ഏകാന്തതയിൽ പരമതപം അനുഷ്ഠിക്കും.
തസ്മാത്ക്രോധം സമുത്പാദ്യ ത്യക്ഷ്യാമി സുന്ദരീഗണമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ മുനിര്നാരായണസ്തദാ
അതിനാൽ കോപം ഉണർത്തി ഞാൻ ഈ സുന്ദരികളുടേയും കൂട്ടം ഉപേക്ഷിക്കും. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ആ മുനി നാരായണൻ—
വിമര്ശമകരോച്ചിത്തേ സുഖോത്പാദനസാധനേ । ദ്വിതീയോഽയം മഹാശത്രുഃ ക്രോധഃ സന്താപകാരകഃ
സുഖം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു; ഈ രണ്ടാം വലിയ ശത്രു, കോപം, ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
കാമാദപ്യധികോ ലോകേ ലോഭാദപി ച ദാരുണഃ । ക്രോധാഭിഭൂതഃ കുരുതേ ഹിംസാം പ്രാണവിഘാതിനീമ്
ലോകത്ത്, ഇത് കാമത്തേക്കാൾ വലിയതും, ലോഭത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരവുമാണ്; കോപം പിടിച്ചവൻ ജീവഹാനി വരുത്തുന്ന ഹിംസ ചെയ്യുന്നു.
ദുഃഖദാം സര്വഭൂതാനാം നരകാരാമദീര്ഘികാമ് । യഥാഗ്നിര്ഘര്ഷണാജ്ജാതഃ പാദപം പ്രദഹേത്തഥാ
ഇത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും ദു:ഖം നൽകുന്നു, നരകത്തിന്റെ ആഴമുള്ള കുഴി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇരട്ടയിടൽകൊണ്ട് തീ മരത്തിനെ കത്തിക്കുന്നതുപോലെ.
ദേഹോത്പന്നസ്തഥാ ക്രോധോ ദേഹം ദഹതി ദാരുണഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യമാനം തം ഭ്രാതരം ദീനമാനസമ്
ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന കോപം ദേഹത്തെയെങ്ങും കത്തിച്ചുപോകുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ തന്റെ മനസ്സിൽ ദു:ഖിതനായ സഹോദരനെ ഓർത്ത്—
ഉവാച വചനം തഥ്യം നരോ ധര്മസുതോഽനുജഃ । നര ഉവാച നാരായണ മഹാഭാഗ കോപം യച്ഛ മഹാമതേ
അവൻ സത്യമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; ധർമ്മപുത്രൻ തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: നാരായണാ, മഹാഭാഗാ, നീ വലിയ ബുദ്ധിമാനല്ലോ, ഈ കോപം വിട്ടുകളയണം.
ശാന്തം ഭാവം സമാശ്രിത്യ നാശയാഹങ്കൃതിം പരാമ് । പുരാഹങ്കാരദോഷേണ തപോ നഷ്ടം കിലാവയോഃ
ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം; അത്യുജ്ജ്വലമായ അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കണം. മുമ്പ് അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും തപസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സംഗ്രാമശ്ചാഭവത്താഭ്യാം ഭാവാഭ്യാമസുരേണ ഹ । ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രം തു പ്രഹ്ലാദേന മഹാദ്ഭുതമ്
അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും പ്രഹ്ലാദനുമായി, ആ മഹാ അസുരനുമായി, ആയിരം ദിവ്യവർഷം അത്ഭുതകരമായ ഒരു യുദ്ധം നടത്തി.
ദുഃഖം ബഹുതരം പ്രാപ്തം തത്രാവാഭ്യാം സുരോത്തമ । തസ്മാത്ക്രോധം പരിത്യജ്യ ശാന്തോ ഭവ മുനീശ്വര
അവിടെ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും വളരെ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അതുകൊണ്ട് കോപം വിട്ട്, ശാന്തനായിരിക്കുക, മഹർഷിയേ.
( ശാന്തത്വം തപസോ മൂലം മുനിഭിഃ പരികീര്തിതമ് ।) ॥ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശാന്തോഽഭൂദ്ധര്മനന്ദനഃ । ജനമേജയ ഉവാച സംശയോഽയം മുനിശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദേന മഹാത്മനാ
(ശാന്തതയാണ് തപസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്നു മുനികൾ പറയുന്നു.) വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ധർമ്മപുത്രൻ ശാന്തനായി. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷിയേ, മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദനെക്കുറിച്ച് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്—
വിഷ്ണുഭക്തേന ശാന്തേന കഥം യുദ്ധം കൃതം പുരാ । കൃതവന്തൌ കഥം യുദ്ധം നരനാരായണാവൃഷീ
വിഷ്ണുഭക്തനും ശാന്തനും ആയിരുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ എങ്ങനെ പഴയകാലത്ത് യുദ്ധം ചെയ്തു? നരനും നാരായണനും, ആ മുനികൾ, എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
താപസൌ ധര്മപുത്രൌ ദ്വൌ സുശാന്തമാനസാവുഭൌ । സമാഗമഃ കഥം ജാതസ്തയോര്ദൈത്യസുതസ്യ ച
തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരും, മനസ്സിൽ സമാധാനമുള്ളവരും, ആ അസുരപുതനുമായി എങ്ങനെ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി?
സംഗ്രാമസ്തു കഥം താഭ്യാം കൃതസ്തേന മഹാത്മനാ । പ്രഹ്ലാദോഽപ്യതിധര്മാത്മാ ജ്ഞാനവാന്വിഷ്ണുതത്പരഃ
അവൻ മഹാത്മാവായിട്ടും, ആ രണ്ടുപേരും എങ്ങനെ അവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു? പ്രഹ്ലാദൻ വളരെ ധാർമ്മികനും ജ്ഞാനിയുമാണ്, വിഷ്ണുവിൽ മുഴുവനും ഭക്തിയുള്ളവനുമാണ്.
നരനാരായണൌ തദ്വത്താപസൌ സത്ത്വസംസ്ഥിതൌ । തേന താഭ്യാം സമുദ്ഭൂതം വൈരം യദി പരസ്പരമ്
നരനും നാരായണനും അങ്ങനെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട, സത്വഗുണമുള്ളവരാണ്. അങ്ങനെയുള്ളവർക്കിടയിൽ പരസ്പരം വൈരം ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ—
തദാ തപസി ധര്മേ ച ശ്രമ ഏവ ഹി കേവലമ് । ക്വ ജപഃ ക്വ തപശ്ചര്യാ പുരാ സത്യയുഗേഽപി ച
അപ്പോൾ തപസ്സിലും ധർമ്മത്തിലും വെറും ക്ഷീണം മാത്രമേയുള്ളൂ. ജപമോ തപസ്സോ എവിടെയാണ്, സത്യയുഗത്തിലും പോലും?
താദൃശൈര്ന ജിതം ചിത്തം ക്രോധാഹങ്കാരസംവൃതമ് । ന ക്രോധോ ന ച മാത്സര്യമഹങ്കാരാംകുരം വിനാ
അങ്ങനെയുള്ളവർക്ക്, കോപവും അഹങ്കാരവും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞാൽ അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. കോപം, അസൂയ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള—ഇവ ഇല്ലാതെ—
അഹങ്കാരാത്സമുത്പന്നാഃ കാമക്രോധാദയഃ കില । വര്ഷകോടിസഹസ്രം തു തപഃ കൃത്വാതിദാരുണമ്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ആഗ്രഹങ്ങളും കോപവും മറ്റും ഉരുത്തിരിയുന്നത്. കോടിക്കണക്കിനു വർഷങ്ങളോളം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്താലും—
അഹങ്കാരാംകുരേ ജാതേ വ്യര്ഥം ഭവതി സര്വഥാ । യഥാ സൂര്യോദയേ ജാതേ തമോരൂപം ന തിഷ്ഠതി
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയർന്നാൽ എല്ലാം വെറുതെപോകും. സൂര്യോദയം വന്നാൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ—
അഹങ്കാരാംകുരസ്യാഗ്രേ തഥാ പുണ്യം ന തിഷ്ഠതി । പ്രഹ്ലാദോഽപി മഹാഭാഗ ഹരിണാ സമയുധ്യത
അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള ഉയരുന്നതിന് മുമ്പ്, പുണ്യം നിലനിൽക്കില്ല. മഹാഭാഗനായ പ്രഹ്ലാദനും ഹരിയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
തദാ വ്യര്ഥം കൃതം സര്വം സുകൃതം കില ഭൂതലേ । നരനാരായണൌ ശാന്തൌ വിഹായ പരമം തപഃ
അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ ചെയ്ത എല്ലാ സുകൃതങ്ങളും വെറുതെയായി. ശാന്തരായ നരനും നാരായണനും പരമ തപസ്സു ഉപേക്ഷിച്ചു—
കൃതവന്തൌ യദാ യുദ്ധം ക്വ ശമഃ സുകൃതം പുനഃ । ഈദൃഗ്ഭ്യാം സത്ത്വയുക്താഭ്യാമജേയാ യദ്യഹങ്കൃതിഃ
അവർ യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, സമാധാനവും സുകൃതവും എവിടെയായിരുന്നു? സത്വഗുണമുള്ളവർക്കും അഹങ്കാരം ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
മാദൃശാനാഞ്ജ കാ വാര്താ മുനേഽഹങ്കാരസംക്ഷയേ । അഹങ്കാരപരിത്യക്തോ ന കോഽപ്യസ്തി ജഗത്ത്രയേ
എന്നെപ്പോലുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് പറയാം, മുനിയേ, അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ? മൂന്ന് ലോകത്തും അഹങ്കാരം പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ആരുമില്ല.
ന ഭൂതോ ഭവിതാ നൈവ യസ്ത്യക്തസ്തേന സര്വഥാ । മുച്യതേ ലോഹനിഗഡൈര്ബദ്ധഃ കാഷ്ഠമയൈസ്തഥാ
മുമ്പും പിന്നെയും ഇല്ലാത്തതെല്ലാം പൂര്ണമായും വിട്ടുകളഞ്ഞവന് ഇരുമ്പ് ചങ്ങലകളാലോ മരക്കെട്ടുകളാലോ ബന്ധിച്ചാലും മോചിതനാകും.
അഹങ്കാരനിബദ്ധസ്തു ന കദാചിദ്വിമുച്യതേ । അഹങ്കാരാവൃതം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
അഹംഭാവത്തില് കുടുങ്ങിയവന് ഒരിക്കലും മോചനം ലഭിക്കില്ല; അഹംഭാവം കൊണ്ട് സകല ജഗതും, ചലനവും അചലതയും, പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഭ്രമത്യേവ ഹി സംസാരേ വിഷ്ഠാമൂത്രപ്രദൂഷിതേ । ബ്രഹ്മജ്ഞാനം കുതസ്താവത്സംസാരേ മോഹസംവൃതേ
ഈ ലോകത്തില് മലവും മൂത്രവും കൊണ്ട് മലിനമായിത്തന്നെ അത് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; മോഹം കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്ത് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
മതം മീമാംസകാനാം വൈ സമ്മതം ഭാതി സുവ്രത । മഹാന്തോഽപി സദാ യുക്താഃ കാമക്രോധാദിഭിര്മുനേ
സുഭവനേ, മീമാംസകരുടെ അഭിപ്രായം വളരെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; മഹാന്മാരും സദാ ആസക്തിയും ക്രോധവും പോലുള്ളവയില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, മുനിവരാ.