കാമാര്താനാഞ്ച മുനിഭിര്ധര്മജ്ഞൈസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ । ഭാഗ്യയോഗാദിഹ പ്രാപ്താഃ സ്വര്ഗാത്പ്രേമപരിപ്ലുതാഃ
കാമംകൊണ്ടു വേദനിക്കുന്നവരെ ധർമ്മം അറിയുന്ന, സത്യം കാണുന്ന മുനിമാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചവരും, സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ളവരെക്കാൾ കൂടുതലായി സ്നേഹത്തിൽ മുഴുകിയവരുമാണ്.
ത്യക്തും നാര്ഹസി ദേവേശ സമര്ഥോഽസി ജഗത്പതേ । നാരായണ ഉവാച പൂര്ണം വര്ഷസഹസ്രം തു തപസ്തപ്തം മയാത്ര വൈ
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, നീ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതല്ല; നീക്ക് എല്ലാം കഴിയും. നാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഇവിടെ ഞാൻ ആയിരം വർഷം പൂർണ്ണമായും തപസ്സ് ചെയ്തു.
ജിതേന്ദ്രിയേണ ചാര്വങ്ഗ്യഃ കഥം ഭങ്ഗം കരോമ്യതഃ । നേച്ഛാ കാമേ സുഖേ കാചിത്സുഖധര്മവിനാശകേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച മനസ്സും മനോഹരമായ ശരീരവും ഉള്ള ഞാൻ, ഇതിനെ എങ്ങനെ തകർക്കും? ധർമ്മസുഖം നശിപ്പിക്കുന്ന ആസ്വാദനത്തിൽ എനിക്ക് ഒരു ആഗ്രഹവും ഇല്ല.
പശൂനാമപി സാധര്മ്യേ രമേത മതിമാന്കഥമ് । അപ്സരസ ഊചുഃ ശബ്ദാദീനാം ച പഞ്ചാനാം മധ്യേ സ്പര്ശസുഖം വരമ്
മൃഗങ്ങളോടു പോലും സാമ്യം കാണിച്ചാൽ ഒരു ബുദ്ധിമാൻ എങ്ങനെ ഇതിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തും?
ആനന്ദരസമൂലം വൈ നാന്യദസ്തി സുഖം കില । അതോഽസ്മാകം മഹാരാജ വചനം കുരു സര്വഥാ
അപ്സരസുകൾ പറഞ്ഞു: അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ സ്പർശം നൽകുന്ന ആനന്ദം ഏറ്റവും ഉത്തമം; അതാണ് ആനന്ദത്തിന്റെ മൂലകാരണവും. ഇതിന് സമം മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് നീ എല്ലാ വിധത്തിലും പാലിക്കണം.
നിര്ഭരം സുഖമാസാദ്യ ചരസ്വ ഗന്ധമാദനേ । യദി വാഞ്ഛസി നാകത്വം നാധികോ ഗന്ധമാദനാത്
നിറഞ്ഞ സന്തോഷം അനുഭവിച്ച് ഗന്ധമാദനത്തിൽ സുഖമായി ജീവിക്കൂ; സ്വർഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഗന്ധമാദനത്തേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
രമസ്വാത്ര ശുഭേ സ്ഥാനേ പ്രാപ്യ സര്വാഃ സുരാങ്ഗനാഃ
സകല ദേവകന്യകളും ലഭിച്ച ഈ പുണ്യസ്ഥലത്ത് നീ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ.
അഹങ്കാരാവര്തനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്താസാം ധര്മപുത്രഃ പ്രതാപവാന് । വിമര്ശമകരോച്ചിത്തേ കിം കര്തവ്യം മയാധുനാ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ ചക്രത്തിന്റെ വിവരണം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മപുത്രനും വീരനും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു: 'ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?'
ഹാസ്യോഽഹം മുനിവൃന്ദേഷു ഭവിഷ്യാമ്യദ്യ സങ്ഗമാത് । അഹംകാരാദിദം പ്രാപ്തം ദുഃഖം നാത്ര വിചാരണാ । മൂലം ധര്മവിനാശസ്യ പ്രഥമം യദഹങ്കൃതിഃ
ഇന്ന് ഈ സംഗമം കൊണ്ടു ഞാൻ മുനിമാരുടെ ഇടയിൽ പരിഹാസ്യനാകും; ഈ ദു:ഖം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ധർമ്മം നശിക്കുന്നതിന്റെ ആദ്യകാരണം ഈ അഹംഭാവമാണ്.
മൂലം സംസാരവൃക്ഷസ്യ യതഃ പ്രോക്തോ മഹാത്മഭിഃ । ദൃഷ്ട്വാ മൌനം സമാധായ ന സ്ഥിതോഽഹം സമാഗതമ്
മഹാത്മാക്കൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഈ അഹങ്കാരമാണ് സംസാരവൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലവും. ഇത് കണ്ടിട്ടും ഞാൻ മൗനത്തിൽ ഉറച്ചു ഇരിക്കാതെ സംഗമത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
വാരാങ്ഗനാഗണം ജുഷ്ടം തേനാസം ദുഃഖഭാജനമ് । ഉത്പാദിതാസ്തഥാ നാര്യോ മയാ ധര്മവ്യയേന വൈ
ഇതിനാൽ ഞാൻ ദേവസ്ത്രീയുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവനായി; അങ്ങനെ തന്നെ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞാൻ സ്ത്രീകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
താസ്തു മാം ബാധിതും വൃത്താഃ കാമാര്താഃ പ്രമദോത്തമാഃ । ഊര്ണനാഭിരിവാദ്യാഹം ജാലേന സ്വകൃതേന വൈ
കാമത്തിൽ ആകുലരായ ആ ഉത്തമസ്ത്രികൾ എനിക്ക് ദു:ഖം നൽകാൻ തിരിഞ്ഞു; ഒരു ഉരണമാകൻ തന്റെ തന്നെ ജാലത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ ഞാൻ എന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ബദ്ധോഽസ്മി സുദൃഢേനാത്ര കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ് । യദി ചിന്താം സമുത്സൃജ്യ സന്ത്യജാമ്യബലാ ഇമാഃ
ഇവിടെ ഞാൻ ശക്തമായ ബന്ധത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ബലഹീനസ്ത്രികളെ വിട്ട് പോകുകയാണെങ്കിൽ—
ശപ്ത്വാ ഭ്രഷ്ടാ വ്രജിഷ്യന്തി സര്വാ ഭഗ്നമനോരഥാഃ । മുക്തോഽഹം സഞ്ചരിഷ്യാമി വിജനേ പരമം തപഃ
ശപിച്ച് അവരെ വിട്ടയച്ചാൽ, അവരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും തകർന്നു അവർ പോകും; ഞാൻ മോചിതനായി, ഏകാന്തതയിൽ പരമതപം അനുഷ്ഠിക്കും.
തസ്മാത്ക്രോധം സമുത്പാദ്യ ത്യക്ഷ്യാമി സുന്ദരീഗണമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ മുനിര്നാരായണസ്തദാ
അതിനാൽ കോപം ഉണർത്തി ഞാൻ ഈ സുന്ദരികളുടേയും കൂട്ടം ഉപേക്ഷിക്കും. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ആ മുനി നാരായണൻ—
വിമര്ശമകരോച്ചിത്തേ സുഖോത്പാദനസാധനേ । ദ്വിതീയോഽയം മഹാശത്രുഃ ക്രോധഃ സന്താപകാരകഃ
സുഖം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു; ഈ രണ്ടാം വലിയ ശത്രു, കോപം, ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
കാമാദപ്യധികോ ലോകേ ലോഭാദപി ച ദാരുണഃ । ക്രോധാഭിഭൂതഃ കുരുതേ ഹിംസാം പ്രാണവിഘാതിനീമ്
ലോകത്ത്, ഇത് കാമത്തേക്കാൾ വലിയതും, ലോഭത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരവുമാണ്; കോപം പിടിച്ചവൻ ജീവഹാനി വരുത്തുന്ന ഹിംസ ചെയ്യുന്നു.
ദുഃഖദാം സര്വഭൂതാനാം നരകാരാമദീര്ഘികാമ് । യഥാഗ്നിര്ഘര്ഷണാജ്ജാതഃ പാദപം പ്രദഹേത്തഥാ
ഇത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും ദു:ഖം നൽകുന്നു, നരകത്തിന്റെ ആഴമുള്ള കുഴി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇരട്ടയിടൽകൊണ്ട് തീ മരത്തിനെ കത്തിക്കുന്നതുപോലെ.
ദേഹോത്പന്നസ്തഥാ ക്രോധോ ദേഹം ദഹതി ദാരുണഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യമാനം തം ഭ്രാതരം ദീനമാനസമ്
ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉയരുന്ന കോപം ദേഹത്തെയെങ്ങും കത്തിച്ചുപോകുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ തന്റെ മനസ്സിൽ ദു:ഖിതനായ സഹോദരനെ ഓർത്ത്—
ഉവാച വചനം തഥ്യം നരോ ധര്മസുതോഽനുജഃ । നര ഉവാച നാരായണ മഹാഭാഗ കോപം യച്ഛ മഹാമതേ
അവൻ സത്യമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; ധർമ്മപുത്രൻ തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: നാരായണാ, മഹാഭാഗാ, നീ വലിയ ബുദ്ധിമാനല്ലോ, ഈ കോപം വിട്ടുകളയണം.
ശാന്തം ഭാവം സമാശ്രിത്യ നാശയാഹങ്കൃതിം പരാമ് । പുരാഹങ്കാരദോഷേണ തപോ നഷ്ടം കിലാവയോഃ
ശാന്തമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കണം; അത്യുജ്ജ്വലമായ അഹങ്കാരം നശിപ്പിക്കണം. മുമ്പ് അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും തപസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സംഗ്രാമശ്ചാഭവത്താഭ്യാം ഭാവാഭ്യാമസുരേണ ഹ । ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രം തു പ്രഹ്ലാദേന മഹാദ്ഭുതമ്
അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും പ്രഹ്ലാദനുമായി, ആ മഹാ അസുരനുമായി, ആയിരം ദിവ്യവർഷം അത്ഭുതകരമായ ഒരു യുദ്ധം നടത്തി.
ദുഃഖം ബഹുതരം പ്രാപ്തം തത്രാവാഭ്യാം സുരോത്തമ । തസ്മാത്ക്രോധം പരിത്യജ്യ ശാന്തോ ഭവ മുനീശ്വര
അവിടെ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും വളരെ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അതുകൊണ്ട് കോപം വിട്ട്, ശാന്തനായിരിക്കുക, മഹർഷിയേ.
( ശാന്തത്വം തപസോ മൂലം മുനിഭിഃ പരികീര്തിതമ് ।) ॥ വ്യാസ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശാന്തോഽഭൂദ്ധര്മനന്ദനഃ । ജനമേജയ ഉവാച സംശയോഽയം മുനിശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദേന മഹാത്മനാ
(ശാന്തതയാണ് തപസ്സിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്നു മുനികൾ പറയുന്നു.) വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ധർമ്മപുത്രൻ ശാന്തനായി. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷിയേ, മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദനെക്കുറിച്ച് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്—
വിഷ്ണുഭക്തേന ശാന്തേന കഥം യുദ്ധം കൃതം പുരാ । കൃതവന്തൌ കഥം യുദ്ധം നരനാരായണാവൃഷീ
വിഷ്ണുഭക്തനും ശാന്തനും ആയിരുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ എങ്ങനെ പഴയകാലത്ത് യുദ്ധം ചെയ്തു? നരനും നാരായണനും, ആ മുനികൾ, എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു?
താപസൌ ധര്മപുത്രൌ ദ്വൌ സുശാന്തമാനസാവുഭൌ । സമാഗമഃ കഥം ജാതസ്തയോര്ദൈത്യസുതസ്യ ച
തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ആ രണ്ടുപേരും, മനസ്സിൽ സമാധാനമുള്ളവരും, ആ അസുരപുതനുമായി എങ്ങനെ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി?
സംഗ്രാമസ്തു കഥം താഭ്യാം കൃതസ്തേന മഹാത്മനാ । പ്രഹ്ലാദോഽപ്യതിധര്മാത്മാ ജ്ഞാനവാന്വിഷ്ണുതത്പരഃ
അവൻ മഹാത്മാവായിട്ടും, ആ രണ്ടുപേരും എങ്ങനെ അവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു? പ്രഹ്ലാദൻ വളരെ ധാർമ്മികനും ജ്ഞാനിയുമാണ്, വിഷ്ണുവിൽ മുഴുവനും ഭക്തിയുള്ളവനുമാണ്.
നരനാരായണൌ തദ്വത്താപസൌ സത്ത്വസംസ്ഥിതൌ । തേന താഭ്യാം സമുദ്ഭൂതം വൈരം യദി പരസ്പരമ്
നരനും നാരായണനും അങ്ങനെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട, സത്വഗുണമുള്ളവരാണ്. അങ്ങനെയുള്ളവർക്കിടയിൽ പരസ്പരം വൈരം ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ—
തദാ തപസി ധര്മേ ച ശ്രമ ഏവ ഹി കേവലമ് । ക്വ ജപഃ ക്വ തപശ്ചര്യാ പുരാ സത്യയുഗേഽപി ച
അപ്പോൾ തപസ്സിലും ധർമ്മത്തിലും വെറും ക്ഷീണം മാത്രമേയുള്ളൂ. ജപമോ തപസ്സോ എവിടെയാണ്, സത്യയുഗത്തിലും പോലും?
താദൃശൈര്ന ജിതം ചിത്തം ക്രോധാഹങ്കാരസംവൃതമ് । ന ക്രോധോ ന ച മാത്സര്യമഹങ്കാരാംകുരം വിനാ
അങ്ങനെയുള്ളവർക്ക്, കോപവും അഹങ്കാരവും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞാൽ അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. കോപം, അസൂയ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ മുള—ഇവ ഇല്ലാതെ—