അഹങ്കാരാദ്ഭവേന്മോഹോ മോഹാന്മരണമേവ ച । സങ്കല്പാ ബഹവസ്തത്ര വികല്പാഃ പ്രഭവന്തി ച
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രമം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മരണവും; അവിടെ അനേകം ആശയങ്ങളും സംശയങ്ങളും ജനിക്കുന്നു.
ഈര്ഷ്യാസൂയാ തഥാ ദ്വേഷഃ പ്രാദുര്ഭവതി ചേതസി । ആശാ തൃഷ്ണാ തഥാ ദൈന്യം ദമ്ഭോഽധര്മമതിസ്തഥാ
പൊരുത്തം, അസൂയ, വൈരം — ഇവ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നു; പ്രതീക്ഷ, തൃഷ്ണ, നിരാശ, കപടത, അധർമ്മചിന്തയും കൂടെ.
പ്രാണിനാം പ്രഭവന്ത്യേതേ ഭാവാ മോഹസമുദ്ഭവാഃ । യജ്ഞദാനാനി തീര്ഥാനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ഈ ഭാവങ്ങൾ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു; യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രകൾ, വ്രതങ്ങൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ —
അഹങ്കാരാഭിഭൂതസ്തു കരോതി പുരുഷോഽന്വഹമ് । അഹംഭാവകൃതം സര്വം പ്രഭവേദ്വൈ ന ശൌചവത്
അഹങ്കാരത്തിൽ അടിയറവായി മനുഷ്യൻ ദിവസേന പ്രവർത്തിക്കുന്നു; 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ ചെയ്തതൊക്കെയും ശുദ്ധഫലം നൽകുന്നില്ല.
രാഗലോഭാത്കൃതം കര്മ സര്വാങ്ഗം ശുദ്ധിവര്ജിതമ് । പ്രഥമം ദ്രവ്യശുദ്ധിശ്ച ദ്രഷ്ടവ്യാ വിബുധൈഃ കില
രാഗവും ലാലസയും കൊണ്ടുള്ള പ്രവർത്തികൾ മുഴുവനും ശുദ്ധിയില്ലാത്തവയാണ്; ആദ്യം വസ്തുവിന്റെ ശുദ്ധി ജ്ഞാനികൾ ഉറപ്പാക്കണം.
അദ്രോഹേണാര്ജിതം ദ്രവ്യം പ്രശസ്തം ധര്മകര്മണി । ദ്രോഹാര്ജിതേന ദ്രവ്യേണ യത്കരോതി ശുഭം നരഃ
വഞ്ചനയില്ലാതെ സമ്പാദിച്ച ധനം ധർമ്മപ്രവൃത്തിക്ക് ഉത്തമമാണ്; വഞ്ചനയാൽ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ മനുഷ്യൻ നല്ലത് ചെയ്താലും —
വിപരീതം ഭവേത്തത്തു ഫലകാലേ നൃപോത്തമ । മനോഽതിനിര്മലം യസ്യ സ സമ്യക്ഫലഭാഗ്ഭവേത്
ഫലസമയത്ത് അതിന് വിപരീതഫലമാണ്, മഹാരാജാവേ; മനസ്സു വളരെ ശുദ്ധമായവൻ ശരിയായ ഫലം നേടുന്നു.
തസ്മിന്വികാരയുക്തേ തു ന യഥാര്ഥഫലം ലഭേത് । കര്താരഃ കര്മണാം സര്വേ ആചാര്യഋത്വിജാദയഃ
അവയിൽ അശുദ്ധി ഉണ്ടെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കില്ല; ആചാര്യൻമാർ, ഋത്വിക്മാർ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തകർ എല്ലാവരും —
സ്യുസ്തേ വിശുദ്ധമനസസ്തദാ പൂര്ണം ഭവേത്ഫലമ് । ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യകര്തൄണാം ശുദ്ധതാ യദി
അവരുടെ മനസ്സു ശുദ്ധമായാൽ ഫലം പൂർണ്ണമായിരിക്കും; ദേശം, കാലം, ക്രമം, വസ്തു, പ്രവർത്തകർ എന്നിവയും ശുദ്ധമായാൽ —
മന്ത്രാണാം ച തദാ പൂര്ണം കര്മണാം ഫലമശ്നുതേ । ശത്രൂണാം നാശമുദ്ദിശ്യ സ്വവൃദ്ധിം പരമാം തഥാ
മന്ത്രങ്ങൾക്കും അപ്പോൾ ഫലസിദ്ധി ലഭിക്കും; പക്ഷേ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനോ സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനോ വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചാൽ —
കരോതി സുകൃതം തദ്വദ്വിപരീതം ഭവേത്കില । സ്വാര്ഥാസക്തഃ പുമാന്നിത്യം ന ജാനാതി ശുഭാശുഭമ്
അങ്ങനെ നല്ല പ്രവൃത്തിയുണ്ടാക്കിയാൽ പോലും ഫലം വിപരീതമായിരിക്കും; സ്വാർത്ഥത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ മനുഷ്യൻ നല്ലതും ചീത്തയും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദൈവാധീനഃ സദാ കുര്യാത്പാപമേവ ന സത്കൃതമ് । പ്രാജാപത്യാഃ സുരാഃ സര്വേ ഹ്യസുരാശ്ച തദുദ്ഭവാഃ
ദൈവത്തിന്റെ അധീനനായി അവൻ എപ്പോഴും പാപം മാത്രമേ ചെയ്യൂ, നല്ലത് ചെയ്യില്ല; പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരായ സകല ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇതിൽപ്പെടുന്നു.
സര്വേ തേ സ്വാര്ഥനിരതാഃ പരസ്പരവിരോധിനഃ । സത്ത്വോദ്ഭവാഃ സുരാഃ സര്വേഽപ്യുക്താ വേദേഷു മാനുഷാഃ
അവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥത്തിൽ മാത്രം ലയിച്ചവരും പരസ്പരം വിരോധമുള്ളവരുമാണ്. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ച ദേവന്മാരെ വേദങ്ങളിൽ മനുഷ്യരെന്നു വിളിച്ചിരിക്കുന്നു.
രജോദ്ഭവാസ്താമസാസ്തു തിര്യംചഃ പരികീര്തിതാഃ । സത്ത്വോദ്ഭവാനാം തൈര്വൈരം പരസ്പരമനാരതമ്
രാജസിക ഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും തമസിക ഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും മൃഗങ്ങളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവർക്കും അവർക്കുമിടയിൽ എപ്പോഴും വൈരാഗ്യമുണ്ട്.
തിരശ്ചാമത്ര കിം ചിത്രം ജാതിവൈരസമുദ്ഭവേ । സദാ ദ്രോഹപരാ ദേവാസ്തപോവിഘ്നകരാസ്തഥാ
മൃഗങ്ങളിൽ ജാതിവൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകുന്നത്有什么 അത്ഭുതമുണ്ട്? ദേവന്മാർ എപ്പോഴും വൈരാഗ്യത്തിൽ താല്പര്യവാന്മാരാണ്, അതുപോലെ തന്നെ അവർ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരുമാണ്.
അസന്തുഷ്ടാ ദ്വേഷപരാഃ പരസ്പരവിരോധിനഃ । അഹങ്കാരസമുദ്ഭൂതഃ സംസാരോഽയം യതോ നൃപ
സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവരും, ദ്വേഷത്തിൽ മാത്രം താല്പര്യമുള്ളവരും, പരസ്പരം വിരോധമുള്ളവരുമായ ഈ ലോകം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്, രാജാവേ.
രാഗദ്വേഷവിഹീനസ്തു സ കഥം ജായതേ നൃപ
രാഗവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ ജനിക്കുമെന്നു പറയൂ, രാജാവേ?
നരനാരായണകഥാവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച അഥ കിം ബഹുനോക്തേന സംസാരേഽസ്മിന്നൃപോത്തമ । ധര്മാത്മാദ്രോഹബുദ്ധിസ്തു കശ്ചിദ്ഭവതി കര്ഹിചിത്
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതെന്താണ്, മഹാരാജാവേ? ഈ ലോകത്ത് ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സും വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനും വളരെ അപൂർവനാണ്.
രാഗദ്വേഷാവൃതം വിശ്വം സര്വം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ആദ്യേ യുഗേഽപി രാജേന്ദ്ര കിമദ്യ കലിദൂഷിതേ
സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായ ഈ സർവ്വലോകവും മുഴുവനും രാഗവും ദ്വേഷവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആദ്യയുഗത്തിലും അങ്ങനെ ആയിരുന്നു, രാജാധിരാജാവേ, എന്നാൽ ഈ കലിയുഗത്തിൽ എന്ത് പറയണം!
ദേവാഃ സേര്ഷ്യാശ്ച സദ്രോഹാശ്ഛലകര്മരതാഃ സദാ । മാനുഷാണാം തിരശ്ചാം ച കാ വാര്താ നൃപ ഗണ്യതേ
ദേവന്മാർ എപ്പോഴും അസൂയയും വൈരാഗ്യവും കപടപ്രവൃത്തികളിലും താല്പര്യവാന്മാരാണ്; മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് എന്ത് പറയാനാണ്, രാജാവേ?
ദ്രോഹപരേ ദ്രോഹപരോ ഭവേദിതി സമാനതാ । അദ്രോഹിണി തഥാ ശാന്തേ വിദ്വേഷഃ ഖലതാ സ്മൃതാ
വൈരാഗ്യത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവൻ മറ്റൊരു വൈരാഗ്യവാനുമായി കൂടുമ്പോൾ അവർക്കിടയിൽ സമത്വം കാണാം; എന്നാൽ വൈരാഗ്യമില്ലാത്തവനോടും ശാന്തനോടും ദ്വേഷം കാണിക്കുന്നത് ദുഷ്ടതയാണെന്ന് പറയുന്നു.
യഃ കശ്ചിത്താപസഃ ശാന്തോ ജപധ്യാനപരായണഃ । ഭവേത്തസ്യ ജപേ വിഘ്നകര്താ വൈ മഘവാ പരമ്
ശാന്തനും ജപധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതുമായ യാതൊരു തപസ്സുവാനുണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവന്റെ ജപത്തിന് മഘവാൻ തന്നെ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കും.
സതാം സത്യയുഗം സാക്ഷാത്സര്വദൈവാസതാം കലിഃ । മധ്യമോ മധ്യമാനാം തു ക്രിയായോഗൌ യുഗേ സ്മൃതൌ
സത്പുരുഷന്മാർക്ക് സത്യയുഗം എന്നും നേരിട്ടാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്; ദുഷ്ടന്മാർക്ക് എപ്പോഴും കലിയുഗം തന്നെയാണ്. മധ്യസ്ഥരായവർക്കു മധ്യയുഗങ്ങൾ കർമ്മത്തിനും യാഗത്തിനും അനുയോജ്യമായ കാലങ്ങളായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
കശ്ചിത്കദാചിദ്ഭവതി സത്യധര്മാനുവര്തകഃ । അന്യഥാന്യയുഗാനാം വൈ സര്വേ ധര്മപരായണാഃ
സത്യവും ധർമ്മവും അനുസരിക്കുന്നവൻ വളരെ അപൂർവമായി മാത്രം ജനിക്കുന്നു; അല്ലാതെ മറ്റു യുഗങ്ങളിൽ എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവരാണ്.
വാസനാ കാരണം രാജന് സര്വത്ര ധര്മസംസ്ഥിതൌ । തസ്യാം വൈ മലിനായാം തു ധര്മോഽപി മലിനോ ഭവേത്
എവിടെയും ധർമ്മം നിലനിൽക്കാൻ കാരണം വാസനയാണ്, രാജാവേ; ആ വാസന മലിനമായാൽ ധർമ്മവും മലിനമാകും.
മലിനാ വാസനാ സത്യം വിനാശായേതി സര്വഥാ । ബ്രഹ്മണോ ഹൃദയാഞ്ചാതഃ പുത്രോ ധര്മ ഇതി സ്മൃതഃ
മലിനമായ വാസന എപ്പോഴും നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ധർമ്മം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുത്രനെന്നു പറയുന്നത്.
ബ്രാഹ്മണഃ സത്യസമ്പന്തോ വേദധര്മരതഃ സദാ । ദക്ഷസ്യ ദുഹിതാരോ ഹി വൃതാ ദശ മഹാത്മനാ
സത്യത്തിൽ സമ്പന്നനും വേദധർമ്മത്തിൽ എപ്പോഴും താല്പര്യമുള്ളവനുമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ മഹാത്മാവായ ദക്ഷന്റെ പത്ത് പുത്രിമാരെ വിവാഹം ചെയ്തു.
വിവാഹവിധിനാ സമ്യങ്മുനിനാ ഗൃഹധര്മിണാ । താസ്വജീജനയത്പുത്രാന്ധര്മഃ സത്യവതാം വരഃ
ശ്രേഷ്ഠമായ വിവാഹവിധാനപ്രകാരം ആ ഗൃഹസ്ഥമുനി അവരിൽ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവരിൽ ധർമ്മൻ സത്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി.
ഹരിം കൃഷ്ണം നരം ചൈവ തഥാ നാരായണം നൃപ । യോഗാഭ്യാസരതോ നിത്യം ഹരിഃ കൃഷ്ണോ ബഭൂവ ഹ
ഹരിയും കൃഷ്ണനും നരനും നാരായണനും, രാജാവേ, അവിടെ ജനിച്ചു; ഹരി എന്നും യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ലയിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനായി.
നരനാരായണൌ ചൈവ ചേരതുസ്തപ ഉത്തമമ് । പ്രാലേയാദ്രിം സമാഗത്യ തീര്ഥേ ബദരികാശ്രമേ
നരനും നാരായണനും പ്രാലേയപർവതത്തിലെ ബദരികാശ്രമത്തിലെ തീർത്ഥത്തിൽ ഉന്നതമായ തപസ്സു ചെയ്തു.