സത്യയുക്താ ഭവന്ത്യത്ര വീതരാഗാ ഗതസ്പൃഹാഃ । ദൃഷ്ടാന്തദര്ശനാര്ഥായ നിര്മിതാസ്തേ ച താദൃശാഃ
അവർ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവരും, രാഗം മോഹം ഇല്ലാത്തവരുമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് വേണ്ടി അത്തരം മുനികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.
അന്യത്സര്വം ശബലിതം ഗുണൈരേഭിസ്ത്രിഭിനൃപ । നൈകം വാക്യം പുരാണേഷു വേദേഷു നൃപസത്തമ
മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു മറ്റെല്ലാം കലർന്നതായാണ്, രാജാവേ. പുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും ഒരു വാക്യവും അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ല, മഹാരാജാവേ.
ധര്മശാസ്ത്രേഷു ചാങ്ഗേഷു സഗുണൈ രചിതേഷ്വിഹ । സഗുണഃ സഗുണം കുര്യാന്നിര്ഗുണോ ന കരോതി വൈ
ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും അതിന്റെ ഉപശാഖകളിലും ഗുണങ്ങളോടെ രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗുണമുള്ളവൻ ഗുണമുള്ളവനോട് പ്രവർത്തിക്കും, ഗുണരഹിതൻ അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല.
ഗുണാസ്തേ മിശ്രിതാഃ സര്വേ ന പൃഥഗ്ഭാവസങ്ഗതാഃ । നിര്വ്യലീകേ സ്ഥിരേ ധര്മേ മതിഃ കസ്യാപി ന സ്ഥിരാ
എല്ലാ ഗുണങ്ങളും തമ്മിൽ കലർന്നതായാണ്, വ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ ഒന്നുമില്ല. കപടമില്ലാത്ത ഉറച്ച ധർമ്മത്തിൽ ആരുടെയും മനസ്സ് സ്ഥിരമല്ല.
ഭവോദ്ഭവേ മഹാരാജ മായയാ മോഹിതസ്യ വൈ । ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി തദാസക്തം മനസ്തഥാ
ഭവം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, മായയാൽ ഭ്രമിച്ചവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം അശാന്തമാകുന്നു, മനസ്സും അവയിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.
കരോതി വിവിധാന്ഭാവാന്ഗുണൈസ്തൈഃ പ്രേരിതോ ഭൃശമ് । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്താഃ പ്രാണിനഃ സ്ഥിരജങ്ഗമാഃ
അവ ഗുണങ്ങൾക്കാൽ പ്രേരിതമായി, അതിവേഗം പലവിധ ഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ, ചലനമുള്ളവരും അചലന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവികളും ഇതിൽപ്പെടുന്നു.
സര്വേ മായാവശാ രാജന് സാനുക്രീഡതി തൈരിഹ । സര്വാന്വൈ മോഹയത്യേഷാ വികുര്വത്യനിശം ജഗത്
എല്ലാവരും, രാജാവേ, മായയുടെ അധീനരായി ഇവ ഗുണങ്ങളുമായി ഈ ലോകത്ത് കളിക്കുന്നു; അവൾ എല്ലാവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുകയും ലോകം എപ്പോഴും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
അസത്യോ ജായതേ രാജന്കാര്യവാന്പ്രഥമം നരഃ । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാംശ്ചിന്തയാനോ ന പ്രാപ്നോതി യദാ നരഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ, രാജാവേ, ആദ്യം അസത്യവാദിയാവുന്നു; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ ആലോചിച്ചിട്ടും ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ, അവൻ പ്രവർത്തനത്തിൽ മനസ്സാകുന്നു.
തദര്ഥം ഛലമാദത്തേ ഛലാത്പാപേ പ്രവര്തതേ । കാമഃ ക്രോധശ്ച ലോഭശ്ച വൈരിണോ ബലവത്തരാഃ
അത് നേടാൻ, അവൻ വഞ്ചനയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; വഞ്ചനയാൽ പാപത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; ആസക്തി, കോപം, ലാലസ — ഈ ശക്തിയുള്ള ശത്രുക്കൾ അവിടെ ഉദിക്കുന്നു.
കൃതാകൃതം ന ജാനന്തി പ്രാണിനസ്തദ്വശം ഗതാഃ । വിഭവേ സത്യഹങ്കാരഃ പ്രബലഃ പ്രഭവത്യപി
അവയുടെ പിടിയിലായ ജീവികൾക്ക് എന്താണ് ശരി, എന്താണ് തെറ്റ് എന്നറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല; സമ്പത്ത് വന്നാൽ, അഹങ്കാരം ശക്തമായി ഉയരുന്നു.
അഹങ്കാരാദ്ഭവേന്മോഹോ മോഹാന്മരണമേവ ച । സങ്കല്പാ ബഹവസ്തത്ര വികല്പാഃ പ്രഭവന്തി ച
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രമം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മരണവും; അവിടെ അനേകം ആശയങ്ങളും സംശയങ്ങളും ജനിക്കുന്നു.
ഈര്ഷ്യാസൂയാ തഥാ ദ്വേഷഃ പ്രാദുര്ഭവതി ചേതസി । ആശാ തൃഷ്ണാ തഥാ ദൈന്യം ദമ്ഭോഽധര്മമതിസ്തഥാ
പൊരുത്തം, അസൂയ, വൈരം — ഇവ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നു; പ്രതീക്ഷ, തൃഷ്ണ, നിരാശ, കപടത, അധർമ്മചിന്തയും കൂടെ.
പ്രാണിനാം പ്രഭവന്ത്യേതേ ഭാവാ മോഹസമുദ്ഭവാഃ । യജ്ഞദാനാനി തീര്ഥാനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ഈ ഭാവങ്ങൾ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു; യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രകൾ, വ്രതങ്ങൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ —
അഹങ്കാരാഭിഭൂതസ്തു കരോതി പുരുഷോഽന്വഹമ് । അഹംഭാവകൃതം സര്വം പ്രഭവേദ്വൈ ന ശൌചവത്
അഹങ്കാരത്തിൽ അടിയറവായി മനുഷ്യൻ ദിവസേന പ്രവർത്തിക്കുന്നു; 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ ചെയ്തതൊക്കെയും ശുദ്ധഫലം നൽകുന്നില്ല.
രാഗലോഭാത്കൃതം കര്മ സര്വാങ്ഗം ശുദ്ധിവര്ജിതമ് । പ്രഥമം ദ്രവ്യശുദ്ധിശ്ച ദ്രഷ്ടവ്യാ വിബുധൈഃ കില
രാഗവും ലാലസയും കൊണ്ടുള്ള പ്രവർത്തികൾ മുഴുവനും ശുദ്ധിയില്ലാത്തവയാണ്; ആദ്യം വസ്തുവിന്റെ ശുദ്ധി ജ്ഞാനികൾ ഉറപ്പാക്കണം.
അദ്രോഹേണാര്ജിതം ദ്രവ്യം പ്രശസ്തം ധര്മകര്മണി । ദ്രോഹാര്ജിതേന ദ്രവ്യേണ യത്കരോതി ശുഭം നരഃ
വഞ്ചനയില്ലാതെ സമ്പാദിച്ച ധനം ധർമ്മപ്രവൃത്തിക്ക് ഉത്തമമാണ്; വഞ്ചനയാൽ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ മനുഷ്യൻ നല്ലത് ചെയ്താലും —
വിപരീതം ഭവേത്തത്തു ഫലകാലേ നൃപോത്തമ । മനോഽതിനിര്മലം യസ്യ സ സമ്യക്ഫലഭാഗ്ഭവേത്
ഫലസമയത്ത് അതിന് വിപരീതഫലമാണ്, മഹാരാജാവേ; മനസ്സു വളരെ ശുദ്ധമായവൻ ശരിയായ ഫലം നേടുന്നു.
തസ്മിന്വികാരയുക്തേ തു ന യഥാര്ഥഫലം ലഭേത് । കര്താരഃ കര്മണാം സര്വേ ആചാര്യഋത്വിജാദയഃ
അവയിൽ അശുദ്ധി ഉണ്ടെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കില്ല; ആചാര്യൻമാർ, ഋത്വിക്മാർ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തകർ എല്ലാവരും —
സ്യുസ്തേ വിശുദ്ധമനസസ്തദാ പൂര്ണം ഭവേത്ഫലമ് । ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യകര്തൄണാം ശുദ്ധതാ യദി
അവരുടെ മനസ്സു ശുദ്ധമായാൽ ഫലം പൂർണ്ണമായിരിക്കും; ദേശം, കാലം, ക്രമം, വസ്തു, പ്രവർത്തകർ എന്നിവയും ശുദ്ധമായാൽ —
മന്ത്രാണാം ച തദാ പൂര്ണം കര്മണാം ഫലമശ്നുതേ । ശത്രൂണാം നാശമുദ്ദിശ്യ സ്വവൃദ്ധിം പരമാം തഥാ
മന്ത്രങ്ങൾക്കും അപ്പോൾ ഫലസിദ്ധി ലഭിക്കും; പക്ഷേ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനോ സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനോ വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചാൽ —
കരോതി സുകൃതം തദ്വദ്വിപരീതം ഭവേത്കില । സ്വാര്ഥാസക്തഃ പുമാന്നിത്യം ന ജാനാതി ശുഭാശുഭമ്
അങ്ങനെ നല്ല പ്രവൃത്തിയുണ്ടാക്കിയാൽ പോലും ഫലം വിപരീതമായിരിക്കും; സ്വാർത്ഥത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ മനുഷ്യൻ നല്ലതും ചീത്തയും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദൈവാധീനഃ സദാ കുര്യാത്പാപമേവ ന സത്കൃതമ് । പ്രാജാപത്യാഃ സുരാഃ സര്വേ ഹ്യസുരാശ്ച തദുദ്ഭവാഃ
ദൈവത്തിന്റെ അധീനനായി അവൻ എപ്പോഴും പാപം മാത്രമേ ചെയ്യൂ, നല്ലത് ചെയ്യില്ല; പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരായ സകല ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇതിൽപ്പെടുന്നു.
സര്വേ തേ സ്വാര്ഥനിരതാഃ പരസ്പരവിരോധിനഃ । സത്ത്വോദ്ഭവാഃ സുരാഃ സര്വേഽപ്യുക്താ വേദേഷു മാനുഷാഃ
അവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥത്തിൽ മാത്രം ലയിച്ചവരും പരസ്പരം വിരോധമുള്ളവരുമാണ്. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ച ദേവന്മാരെ വേദങ്ങളിൽ മനുഷ്യരെന്നു വിളിച്ചിരിക്കുന്നു.
രജോദ്ഭവാസ്താമസാസ്തു തിര്യംചഃ പരികീര്തിതാഃ । സത്ത്വോദ്ഭവാനാം തൈര്വൈരം പരസ്പരമനാരതമ്
രാജസിക ഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും തമസിക ഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും മൃഗങ്ങളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവർക്കും അവർക്കുമിടയിൽ എപ്പോഴും വൈരാഗ്യമുണ്ട്.
തിരശ്ചാമത്ര കിം ചിത്രം ജാതിവൈരസമുദ്ഭവേ । സദാ ദ്രോഹപരാ ദേവാസ്തപോവിഘ്നകരാസ്തഥാ
മൃഗങ്ങളിൽ ജാതിവൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകുന്നത്有什么 അത്ഭുതമുണ്ട്? ദേവന്മാർ എപ്പോഴും വൈരാഗ്യത്തിൽ താല്പര്യവാന്മാരാണ്, അതുപോലെ തന്നെ അവർ തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരുമാണ്.
അസന്തുഷ്ടാ ദ്വേഷപരാഃ പരസ്പരവിരോധിനഃ । അഹങ്കാരസമുദ്ഭൂതഃ സംസാരോഽയം യതോ നൃപ
സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവരും, ദ്വേഷത്തിൽ മാത്രം താല്പര്യമുള്ളവരും, പരസ്പരം വിരോധമുള്ളവരുമായ ഈ ലോകം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്, രാജാവേ.
രാഗദ്വേഷവിഹീനസ്തു സ കഥം ജായതേ നൃപ
രാഗവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ ജനിക്കുമെന്നു പറയൂ, രാജാവേ?
നരനാരായണകഥാവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച അഥ കിം ബഹുനോക്തേന സംസാരേഽസ്മിന്നൃപോത്തമ । ധര്മാത്മാദ്രോഹബുദ്ധിസ്തു കശ്ചിദ്ഭവതി കര്ഹിചിത്
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതെന്താണ്, മഹാരാജാവേ? ഈ ലോകത്ത് ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സും വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനും വളരെ അപൂർവനാണ്.
രാഗദ്വേഷാവൃതം വിശ്വം സര്വം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ആദ്യേ യുഗേഽപി രാജേന്ദ്ര കിമദ്യ കലിദൂഷിതേ
സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായ ഈ സർവ്വലോകവും മുഴുവനും രാഗവും ദ്വേഷവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആദ്യയുഗത്തിലും അങ്ങനെ ആയിരുന്നു, രാജാധിരാജാവേ, എന്നാൽ ഈ കലിയുഗത്തിൽ എന്ത് പറയണം!
ദേവാഃ സേര്ഷ്യാശ്ച സദ്രോഹാശ്ഛലകര്മരതാഃ സദാ । മാനുഷാണാം തിരശ്ചാം ച കാ വാര്താ നൃപ ഗണ്യതേ
ദേവന്മാർ എപ്പോഴും അസൂയയും വൈരാഗ്യവും കപടപ്രവൃത്തികളിലും താല്പര്യവാന്മാരാണ്; മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് എന്ത് പറയാനാണ്, രാജാവേ?