ഛലാര്ഥഞ്ച യദാ വിഷ്ണുര്വാമനോഽഭൂഞ്ചഗത്പ്രഭുഃ । യേന വാമനരൂപേണ വഞ്ചിതോഽസൌ ബലിര്നൃപഃ
വഞ്ചനക്കായി വിഷ്ണു വാമനനായി രൂപം ധരിച്ചപ്പോൾ, ആ വാമനരൂപം കൊണ്ടാണ് ബലി രാജാവിനെ വഞ്ചിച്ചത്.
വിഹര്താ ശതയജ്ഞസ്യ വേദാജ്ഞാപരിപാലകഃ । ധര്മിഷ്ഠോ ദാനശീലശ്ച സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ
നൂറ്റിയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തിയവൻ, വേദങ്ങളുടെ ആജ്ഞകൾ പാലിച്ചവൻ, ധാർമ്മികനും ദാനശീലനും സത്യവാനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
സ്ഥാനാത്പ്രഭ്രംശിതോഽകസ്മാദ്വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ । ജിതം കേന തയോഃ കൃഷ്ണ ബലിനാ വാമനേന വാ
ശക്തനായ വിഷ്ണു അപ്രതീക്ഷിതമായി അവനെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് താഴെ ഇറക്കി. കൃഷ്ണനോ വാമനനോ, ഇവരിൽ ആരാണ് ജയിച്ചത്?
ഛലകര്മവിദാ ചായം സന്ദേഹോഽത്ര മഹാന്മമ । വഞ്ചയിത്വാ വഞ്ചിതേന സത്യം വദ ദ്വിജോത്തമ
ഈ വഞ്ചനാപ്രവൃത്തിയെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ സംശയമുണ്ട്. വഞ്ചിച്ച് വഞ്ചിതനായ ശേഷം സത്യം പറയൂ, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണ.
പുരാണകര്താ ത്വമസി ധര്മജ്ഞശ്ച മഹാമതിഃ । വ്യാസ ഉവാച ജിതം വൈ ബലിനാ രാജന് ദത്താ യേന ച മേദിനീ
നീ പുരാണങ്ങൾ രചിച്ചവനും, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും, മഹാമതിയുമാണ്. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഭൂമി ദാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ബലി തന്നെയാണ് ജയിച്ചത്.
ത്രിവിക്രമോഽപി നാമ്നാ യഃ പ്രഥിതോ വാമനോഽഭവത് । ഛലനാര്ഥമിദം രാജന്വാമനത്വം നരാധിപ
ത്രിവിക്രമനെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ വഞ്ചനക്കായി വാമനനായി, രാജാവേ, ആ വാമനരൂപം അതിനായിട്ടാണ് സ്വീകരിച്ചത്.
സമ്പ്രാപ്തം ഹരിണാ ഭൂയോ ദ്വാരപാലത്വമേവ ച । സത്യാദന്യതരന്നാസ്തി മൂലം ധര്മസ്യ പാര്ഥിവ
ഹരിയാൽ വീണ്ടും ദ്വാരപാലന സ്ഥാനം ലഭിച്ചു. സത്യത്തിന് പുറമെ ധർമ്മത്തിന് മറ്റൊരു അടിസ്ഥാനം ഇല്ല, രാജാവേ.
ദുഃസാധ്യം ദേഹിനാം രാജന്സത്യം സര്വാത്മനാ കില । മായാ ബലവതീ ഭൂപ ത്രിഗുണാ ബഹുരൂപിണീ
രാജാവേ, സത്യം പൂർണ്ണമായും പാലിക്കുക ശരീരധാരികൾക്കു വളരെ ദുഷ്കരമാണ്. മായ ശക്തിയുള്ളതും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടും, അനേകം രൂപങ്ങളോടുമാണ്.
യയേദം നിര്മിതം വിശ്വം ഗുണൈഃ ശബലിതം ത്രിഭിഃ । തസ്മാച്ഛലവതാ സത്യം കുതോഽവിദ്ധം ഭവേന്നൃപ
മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം മായ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, വഞ്ചനയില്ലാതെ സത്യം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?
മിശ്രേണ ജനിതാ ചൈവ സ്ഥിതിരേഷാ സനാതനീ । വൈഖാനസാശ്ച മുനയോ നിഃസങ്ഗാ നിഷ്പ്രതിഗ്രഹാഃ
ഇവിടെ ഈ ശാശ്വതാവസ്ഥ കലർന്നതുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. വൈഖാനസരെന്ന മുനികൾ ആസ്വാദനരഹിതരും, സ്വത്ത് ആഗ്രഹമില്ലാത്തവരുമാണ്.
സത്യയുക്താ ഭവന്ത്യത്ര വീതരാഗാ ഗതസ്പൃഹാഃ । ദൃഷ്ടാന്തദര്ശനാര്ഥായ നിര്മിതാസ്തേ ച താദൃശാഃ
അവർ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവരും, രാഗം മോഹം ഇല്ലാത്തവരുമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് വേണ്ടി അത്തരം മുനികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.
അന്യത്സര്വം ശബലിതം ഗുണൈരേഭിസ്ത്രിഭിനൃപ । നൈകം വാക്യം പുരാണേഷു വേദേഷു നൃപസത്തമ
മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു മറ്റെല്ലാം കലർന്നതായാണ്, രാജാവേ. പുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും ഒരു വാക്യവും അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ല, മഹാരാജാവേ.
ധര്മശാസ്ത്രേഷു ചാങ്ഗേഷു സഗുണൈ രചിതേഷ്വിഹ । സഗുണഃ സഗുണം കുര്യാന്നിര്ഗുണോ ന കരോതി വൈ
ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും അതിന്റെ ഉപശാഖകളിലും ഗുണങ്ങളോടെ രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗുണമുള്ളവൻ ഗുണമുള്ളവനോട് പ്രവർത്തിക്കും, ഗുണരഹിതൻ അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല.
ഗുണാസ്തേ മിശ്രിതാഃ സര്വേ ന പൃഥഗ്ഭാവസങ്ഗതാഃ । നിര്വ്യലീകേ സ്ഥിരേ ധര്മേ മതിഃ കസ്യാപി ന സ്ഥിരാ
എല്ലാ ഗുണങ്ങളും തമ്മിൽ കലർന്നതായാണ്, വ്യക്തമായ രൂപത്തിൽ ഒന്നുമില്ല. കപടമില്ലാത്ത ഉറച്ച ധർമ്മത്തിൽ ആരുടെയും മനസ്സ് സ്ഥിരമല്ല.
ഭവോദ്ഭവേ മഹാരാജ മായയാ മോഹിതസ്യ വൈ । ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി തദാസക്തം മനസ്തഥാ
ഭവം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, മായയാൽ ഭ്രമിച്ചവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം അശാന്തമാകുന്നു, മനസ്സും അവയിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.
കരോതി വിവിധാന്ഭാവാന്ഗുണൈസ്തൈഃ പ്രേരിതോ ഭൃശമ് । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്താഃ പ്രാണിനഃ സ്ഥിരജങ്ഗമാഃ
അവ ഗുണങ്ങൾക്കാൽ പ്രേരിതമായി, അതിവേഗം പലവിധ ഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ, ചലനമുള്ളവരും അചലന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവികളും ഇതിൽപ്പെടുന്നു.
സര്വേ മായാവശാ രാജന് സാനുക്രീഡതി തൈരിഹ । സര്വാന്വൈ മോഹയത്യേഷാ വികുര്വത്യനിശം ജഗത്
എല്ലാവരും, രാജാവേ, മായയുടെ അധീനരായി ഇവ ഗുണങ്ങളുമായി ഈ ലോകത്ത് കളിക്കുന്നു; അവൾ എല്ലാവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുകയും ലോകം എപ്പോഴും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
അസത്യോ ജായതേ രാജന്കാര്യവാന്പ്രഥമം നരഃ । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാംശ്ചിന്തയാനോ ന പ്രാപ്നോതി യദാ നരഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ, രാജാവേ, ആദ്യം അസത്യവാദിയാവുന്നു; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ ആലോചിച്ചിട്ടും ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ, അവൻ പ്രവർത്തനത്തിൽ മനസ്സാകുന്നു.
തദര്ഥം ഛലമാദത്തേ ഛലാത്പാപേ പ്രവര്തതേ । കാമഃ ക്രോധശ്ച ലോഭശ്ച വൈരിണോ ബലവത്തരാഃ
അത് നേടാൻ, അവൻ വഞ്ചനയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; വഞ്ചനയാൽ പാപത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; ആസക്തി, കോപം, ലാലസ — ഈ ശക്തിയുള്ള ശത്രുക്കൾ അവിടെ ഉദിക്കുന്നു.
കൃതാകൃതം ന ജാനന്തി പ്രാണിനസ്തദ്വശം ഗതാഃ । വിഭവേ സത്യഹങ്കാരഃ പ്രബലഃ പ്രഭവത്യപി
അവയുടെ പിടിയിലായ ജീവികൾക്ക് എന്താണ് ശരി, എന്താണ് തെറ്റ് എന്നറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല; സമ്പത്ത് വന്നാൽ, അഹങ്കാരം ശക്തമായി ഉയരുന്നു.
അഹങ്കാരാദ്ഭവേന്മോഹോ മോഹാന്മരണമേവ ച । സങ്കല്പാ ബഹവസ്തത്ര വികല്പാഃ പ്രഭവന്തി ച
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രമം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മരണവും; അവിടെ അനേകം ആശയങ്ങളും സംശയങ്ങളും ജനിക്കുന്നു.
ഈര്ഷ്യാസൂയാ തഥാ ദ്വേഷഃ പ്രാദുര്ഭവതി ചേതസി । ആശാ തൃഷ്ണാ തഥാ ദൈന്യം ദമ്ഭോഽധര്മമതിസ്തഥാ
പൊരുത്തം, അസൂയ, വൈരം — ഇവ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നു; പ്രതീക്ഷ, തൃഷ്ണ, നിരാശ, കപടത, അധർമ്മചിന്തയും കൂടെ.
പ്രാണിനാം പ്രഭവന്ത്യേതേ ഭാവാ മോഹസമുദ്ഭവാഃ । യജ്ഞദാനാനി തീര്ഥാനി വ്രതാനി നിയമാസ്തഥാ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ഈ ഭാവങ്ങൾ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു; യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രകൾ, വ്രതങ്ങൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ —
അഹങ്കാരാഭിഭൂതസ്തു കരോതി പുരുഷോഽന്വഹമ് । അഹംഭാവകൃതം സര്വം പ്രഭവേദ്വൈ ന ശൌചവത്
അഹങ്കാരത്തിൽ അടിയറവായി മനുഷ്യൻ ദിവസേന പ്രവർത്തിക്കുന്നു; 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവത്തിൽ ചെയ്തതൊക്കെയും ശുദ്ധഫലം നൽകുന്നില്ല.
രാഗലോഭാത്കൃതം കര്മ സര്വാങ്ഗം ശുദ്ധിവര്ജിതമ് । പ്രഥമം ദ്രവ്യശുദ്ധിശ്ച ദ്രഷ്ടവ്യാ വിബുധൈഃ കില
രാഗവും ലാലസയും കൊണ്ടുള്ള പ്രവർത്തികൾ മുഴുവനും ശുദ്ധിയില്ലാത്തവയാണ്; ആദ്യം വസ്തുവിന്റെ ശുദ്ധി ജ്ഞാനികൾ ഉറപ്പാക്കണം.
അദ്രോഹേണാര്ജിതം ദ്രവ്യം പ്രശസ്തം ധര്മകര്മണി । ദ്രോഹാര്ജിതേന ദ്രവ്യേണ യത്കരോതി ശുഭം നരഃ
വഞ്ചനയില്ലാതെ സമ്പാദിച്ച ധനം ധർമ്മപ്രവൃത്തിക്ക് ഉത്തമമാണ്; വഞ്ചനയാൽ സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ മനുഷ്യൻ നല്ലത് ചെയ്താലും —
വിപരീതം ഭവേത്തത്തു ഫലകാലേ നൃപോത്തമ । മനോഽതിനിര്മലം യസ്യ സ സമ്യക്ഫലഭാഗ്ഭവേത്
ഫലസമയത്ത് അതിന് വിപരീതഫലമാണ്, മഹാരാജാവേ; മനസ്സു വളരെ ശുദ്ധമായവൻ ശരിയായ ഫലം നേടുന്നു.
തസ്മിന്വികാരയുക്തേ തു ന യഥാര്ഥഫലം ലഭേത് । കര്താരഃ കര്മണാം സര്വേ ആചാര്യഋത്വിജാദയഃ
അവയിൽ അശുദ്ധി ഉണ്ടെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കില്ല; ആചാര്യൻമാർ, ഋത്വിക്മാർ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തകർ എല്ലാവരും —
സ്യുസ്തേ വിശുദ്ധമനസസ്തദാ പൂര്ണം ഭവേത്ഫലമ് । ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യകര്തൄണാം ശുദ്ധതാ യദി
അവരുടെ മനസ്സു ശുദ്ധമായാൽ ഫലം പൂർണ്ണമായിരിക്കും; ദേശം, കാലം, ക്രമം, വസ്തു, പ്രവർത്തകർ എന്നിവയും ശുദ്ധമായാൽ —
മന്ത്രാണാം ച തദാ പൂര്ണം കര്മണാം ഫലമശ്നുതേ । ശത്രൂണാം നാശമുദ്ദിശ്യ സ്വവൃദ്ധിം പരമാം തഥാ
മന്ത്രങ്ങൾക്കും അപ്പോൾ ഫലസിദ്ധി ലഭിക്കും; പക്ഷേ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനോ സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനോ വേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചാൽ —