കപാലീ ച തഥാ രുദ്രഃ കര്മണൈവ ന സംശയഃ । അനാദിനിധനം ചൈതത്കാരണം കര്മ വിദ്യതേ
കപാലി രുദ്രനും കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് അങ്ങിനെ; ഇതിൽ സംശയമില്ല. കര്മ്മം ആദിയുമില്ല അന്തവും ഇല്ലാത്തതുമാണ്.
തേനേഹ ശാശ്വതം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । നിത്യാനിത്യവിചാരേഽത്ര നിമഗ്നാ മുനയഃ സദാ
അതിനാൽ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ഈ ലോകം എല്ലാം ശാശ്വതമായി അതിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; നിത്യവും അനിത്യവും എന്താണെന്ന് നിരന്തരം ആലോചിച്ചുകൊണ്ടാണ് മുനികൾ ജീവിക്കുന്നത്.
ന ജാനന്തി കിമേതദ്വൈ നിത്യം വാനിത്യമേവ ച । മായായാം വിദ്യമാനായാം ജഗന്നിത്യം പ്രതീയതേ
ഇത് നിത്യമാണോ അല്ലയോ എന്ന് അവർ അറിയുന്നില്ല; മായ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ലോകം നിത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.
കാര്യാഭാവഃ കഥം വാച്യഃ കാരണേ സതി സര്വഥാ । മായാ നിത്യാ കാരണഞ്ച സര്വേഷാം സര്വദാ കില
കാരണമായത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഫലമില്ലെന്ന് എങ്ങനെ പറയാം? മായ ശാശ്വതവും എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാവർക്കും കാരണമുമാണ്.
കര്മബീജം തതോഽനിത്യം ചിന്തനീയം സദാ ബുധൈഃ । ഭ്രമത്യേവ ജഗത്സര്വം രാജന്കര്മനിയന്ത്രിതമ്
അതുകൊണ്ട്, കര്മ്മത്തിന്റെ വിത്ത് ശാശ്വതമല്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും ആലോചിക്കണം; രാജാവേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ കര്മ്മം നിയന്ത്രിച്ചാണ് ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നത്.
നാനായോനിഷു രാജേന്ദ്ര നാനാധര്മമയേഷു ച । ഇച്ഛയാ ച ഭവേഞ്ചന്മ വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ
രാജാധിരാജാവേ, വിവിധ ജന്മങ്ങളിൽ, വിവിധ ധർമ്മങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അവസ്ഥകളിൽ, അനന്തതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ജനനം നടക്കുന്നു.
യുഗേ യുഗേഷ്വനേകാസു നീചയോനിഷു തത്കഥമ് । ത്യക്ത്വാ വൈകുണ്ഠസംവാസം സുഖഭോഗാനനേകശഃ
യുഗങ്ങളിലുടനീളം, അനേകം താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിൽ, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്നുള്ള വാസവും അനവധി സുഖാനുഭവങ്ങളും വിട്ടുവിട്ട ശേഷം,
വിണ്മൂത്രമന്ദിരേ വാസം സംത്രസ്തഃ കോഽഭിവാഞ്ഛതി । പുഷ്പാവചയലീലാം ച ജലകേലിം സുഖാസനമ്
വിസ്മയത്തോടെയും ഭയത്തോടെയും, മൂത്രവും മലവും നിറഞ്ഞ വീട്ടിൽ വാസം ചെയ്യാൻ ആരാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? പൂക്കൾ ചൂഴ്ത്തി കളിക്കാനും, വെള്ളത്തിൽ കളിക്കാനും, സുഖമായി ഇരിക്കാനും ആരാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ത്യക്ത്വാ ഗര്ഭഗൃഹേ വാസം കോഽഭിവാച്ഛതി ബുദ്ധിമാന് । തൂലികാം മൃദുസംയുക്താം ദിവ്യാം ശയ്യാം വിനിര്മിതാമ്
ഗർഭഗൃഹത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി ദിവ്യവും മൃദുവുമായ പഞ്ചസാരയിൽ നിർമ്മിച്ച കിടക്കയിൽ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ത്യക്ത്വാധോമുഖവാസം ച കോഽഭിവാഞ്ഛതി പണ്ഡിതഃ । ഗീതം നൃത്യഞ്ച വാദ്യഞ്ച നാനാഭാവസമന്വിതമ്
തലകീഴായിരുന്ന വാസം വിട്ട്, പണ്ഡിതനായവൻ ആരാണ് പലവിധ ഭാവങ്ങളുള്ള പാട്ടും നൃത്തവും വാദ്യങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
മുക്ത്വാ കോ നരകേ വാസം മനസാപി വിചിന്തയേത് । സിന്ധുജാദ്ഭുതഭാവാനാം രസം ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്വജമ്
നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായവൻ, സമുദ്രത്തിലെ അത്ഭുതമായ അമൃതം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിൽ പോലും അത്യന്തം ദുർഗന്ധമായതിനെ ആലോചിക്കുമോ?
വിണ്മൂത്രരസപാനഞ്ജ ക ഇച്ഛേന്മതിമാന്നരഃ । ഗര്ഭവാസാത്പരോ നാസ്തി നരകോ ഭുവനത്രയേ
വിവേകമുള്ള മനുഷ്യൻ ആരാണ് മൂത്രവും മലവും ചേർന്ന രസം കുടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക? ഗർഭവാസത്തേക്കാൾ ഭയങ്കരമായ നരകം മൂന്നു ലോകത്തും ഇല്ല.
തദ്ഭീതാശ്ച പ്രകുര്വന്തി മുനയോ ദുസ്തരം തപഃ । ഹിത്വാ ഭോഗഞ്ച രാജ്യഞ്ച വനേ യാന്തി മനസ്വിനഃ
ഇത് ഭയന്ന്, മുനികൾ കഠിനമായ തപസ്സുകൾ ചെയ്യുന്നു; മനസ്സിലുള്ളവർ ഭോഗവും രാജ്യവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാടിലേക്ക് പോകുന്നു.
യദ്ഭീതാസ്തു വിമൂഢാത്മാ കസ്തം സേവിതുമിച്ഛതി । ഗര്ഭേ തുദന്തി കൃമയോ ജഠരാഗ്നിസ്തപത്യധഃ
ഭയത്തിൽ മനസ്സു മങ്ങിയവൻ ആരാണ് ആ സ്ഥലം സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുക? ഗർഭത്തിൽ കീടങ്ങൾ കടിയിടുന്നു, അടിയിൽ ജഠരാഗ്നി കത്തുന്നു.
വപാസംവേഷ്ടനം കൂരം കിം സുഖം തത്ര ഭൂപതേ । വരം കാരാഗൃഹേ വാസോ ബന്ധനം നിഗഡൈര്വരമ്
മാംസത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ എന്ത് സന്തോഷം ഉണ്ട് രാജാവേ? കാറാഗൃഹത്തിൽ താമസിക്കുക, കെട്ടികളിൽ ബന്ധനം ഏറ്റെടുക്കുക അതിനേക്കാൾ നല്ലത്.
അല്പമാത്രം ക്ഷണം നൈവ ഗര്ഭവാസഃ ക്വചിച്ഛുഭഃ । ഗര്ഭവാസേ മഹദ്ദുഃഖം ദശമാസനിവാസനമ്
ഒരു നിമിഷം പോലും ഗർഭവാസം എങ്ങും ശുഭകരമല്ല; പത്ത് മാസം അവിടെ താമസിക്കുന്നത് വലിയ ദുഃഖമാണ്.
തഥാ നിഃസരണേ ദുഃഖം യോനിയന്ത്രേഽതിദാരുണേ । ബാലഭാവേ തദാ ദുഃഖം മൂകാജ്ഞഭാവസംയുതമ്
അതു പോലെ, ജനനത്തിന്റെ കഠിനമായ യന്ത്രത്തിൽ ദുഃഖം ഉണ്ട്; ബാല്യത്തിൽ മൗനവും അജ്ഞതയും ചേർന്ന ദുഃഖവും ഉണ്ടാകും.
ക്ഷുതൃഷ്ണാവേദനാശക്തഃ പരതന്ത്രോഽതികാതരഃ । ക്ഷുധിതേ രുദിതേ ബാലേ മാതാ ചിന്താതുരാ തദാ
വിഷമമായ വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയാതെ, പൂർണ്ണമായും അന്യാശ്രിതനായി ഭയത്തോടെ; കുഞ്ഞ് വിശപ്പിൽ കരയുമ്പോൾ അമ്മയ്ക്ക് വലിയ ചിന്തയാകും.
ഭേഷജം പാതുമിച്ഛന്തീ ജ്ഞാത്വാ വ്യാധിവ്യഥാം ദൃഢാമ് । നാനാവിധാനി ദുഃഖാനി ബാലഭാവേ ഭവന്തി വൈ
രോഗത്തിന്റെ കഠിനമായ വേദന അറിഞ്ഞ് മരുന്ന് കൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ബാല്യത്തിൽ പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
കിം സുഖം വിബുധാ ദൃഷ്ട്വാ ജന്മ വാഞ്ഛന്തി ചേച്ഛയാ । സംഗ്രാമമമരൈഃ സാര്ധം സുഖം ത്യക്ത്വാ നിരന്തരമ്
ഇതെല്ലാം കണ്ടിട്ടും, ജ്ഞാനികൾക്ക് ജനനം സ്വയം ആഗ്രഹിക്കാൻ എന്ത് സന്തോഷം ഉണ്ട്? സ്ഥിരമായ സന്തോഷം ഉപേക്ഷിച്ച്, അമരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുണ്ടോ?
കര്തുമിച്ഛേച്ച കോ മൂഢഃ ശ്രമദം സുഖനാശനമ് । സര്വഥൈവ നൃപശ്രേഷ്ഠ സര്വേ ബ്രഹ്മാദയഃ സുരാഃ
സന്തോഷം നശിപ്പിക്കുന്ന കഠിനമായ പരിശ്രമം ചെയ്യാൻ ആരാണ് മൂഢനായി ആഗ്രഹിക്കുക? രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബ്രഹ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും—
കൃതകര്മവിപാകേന പ്രാപ്നുവന്തി സുഖാസുഖേ । അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । ദേഹവദ്ഭിര്നൃഭിര്ദേവൈസ്തിര്യഗ്ഭിശ്ച നൃപോത്തമ
ചെയ്ത കർമ്മഫലത്തിന്റെ പ്രകോപത്തിൽ അവർ സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നു; നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്ത കർമ്മം ശരീരമുള്ള മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും മൃഗങ്ങളും നിർബന്ധമായി അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തപസാ ദാനയജ്ഞൈശ്ച മാനവശ്ചേന്ദ്രതാം വ്രജേത് । ക്ഷീണേ പുണ്യേഽഥ ശക്രോഽപി പതത്യേവ ന സംശയഃ
തപസ്സും ദാനവും യാഗവും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രപദം നേടാം; പക്ഷേ, പുണ്യം ക്ഷയിച്ചാൽ ഇന്ദ്രനും വീഴുന്നു, സംശയമില്ല.
രാമാവതാരയോഗേന ദേവാ വാനരതാം ഗതാഃ । തഥാ കൃഷ്ണസഹായാര്ഥം ദേവാ യാദവതാം ഗതാഃ
രാമാവതാരത്തിന്റെ സമയത്ത് ദേവന്മാർ വാനരരൂപം സ്വീകരിച്ചു; അങ്ങനെ തന്നെ കൃഷ്ണനെ സഹായിക്കാൻ ദേവന്മാർ യാദവരായി ജനിച്ചു.
ഏവം യുഗേ യുഗേ വിഷ്ണുരവതാരാനനേകശഃ । കരോതി ധര്മരക്ഷാര്ഥം ബ്രഹ്മണാ പ്രേരിതോ ഭൃശമ്
ഇങ്ങനെ, ഓരോ യുഗത്തിലും വിഷ്ണു ധർമ്മം രക്ഷിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയിൽ അനേകം അവതാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
പുനഃ പുനര്ഹരേരേവം നാനായോനിഷു പാര്ഥിവ । അവതാരാ ഭവന്ത്യന്യേ രഥചക്രവദദ്ഭുതാഃ
പുനഃപുനഃ, രാജാവേ, ഹരിയുടെ അവതാരങ്ങൾ പലവിധ യോനികളിൽ ഉണ്ടാകുന്നു; മറ്റവതാരങ്ങൾ രഥചക്രംപോലെ അത്ഭുതകരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ദൈത്യാനാം ഹനനം കര്മ കര്തവ്യം ഹരിണാ സ്വയമ് । അംശാംശേന പൃഥിവ്യാം വൈ കൃത്വാ ജന്മ മഹാത്മനാ
ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിക്കേണ്ടത് ഹരിച്ഛം സ്വയം ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച് തന്നെയാണ് നടക്കേണ്ടത്.
തദഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി കൃഷ്ണജന്മകഥാം ശുഭാമ് । സ ഏവ ഭഗവാന്വിഷ്ണുരവതീര്ണോ യദോഃ കുലേ
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ ജനനകഥ പറയാം; ആ മഹാവിഷ്ണു തന്നെ യദു വംശത്തിൽ അവതരിച്ചുവല്ലോ.
കശ്യപസ്യ മുനേരംശോ വസുദേവഃ പ്രതാപവാന് । ഗോവൃത്തിരഭവദ്രാജന് പൂര്വശാപാനുഭാവതഃ
കശ്യപമുനിയുടെ അംശമായ വസുദേവൻ മഹാശക്തനായവനായിരുന്നു; പഴയ ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി രാജാവേ, അവൻ പശുപാലകനായി ജനിച്ചു.
കശ്യപസ്യ ച ദ്വേ പത്ന്യൌ ശാപാദത്ര മഹീപതേ । അദിതിഃ സുരസാ ചൈവമാസതുഃ പൃഥിവീപതേ
കശ്യപന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാർക്കും ശാപം മൂലം ഇവിടേയ്ക്ക് ജനനം ലഭിച്ചു; അവർ അദിതിയും സുരസയും ആയിരുന്നു, ഭൂമിപാലകാ.