ഭ്രാതരൌ ചക്രതുഃ പ്രേമ്ണാ വ്രതം നാരദസമ്മതമ് । അഷ്ടമ്യാം മധ്യരാത്രേ തു ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ
രണ്ടു സഹോദരന്മാരും, ഭക്തിയോടെ നാരദൻ അംഗീകരിച്ച വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; അഷ്ടമി രാത്രിയിൽ, അർദ്ധരാത്രിയിൽ, ഭഗവതിയായ ദേവി സ്വയം അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
സിംഹാരൂഢാ ദദൌ തത്ര ദര്ശനം പ്രതിപൂജിതാ । ഗിരിശൃങ്ഗേ സ്ഥിതോവാച രാഘവം സാനുജം ഗിരാ
സിംഹത്തിൽ കയറി, യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ട ദേവി, ആ മലയുടെ ചൂടിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, രാഘവനും സഹോദരനും നേരെ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
മേഘഗമ്ഭീരയാ ചേദം ഭക്തിഭാവേന തോഷിതാ । ദേവ്യുവാച രാമ രാമ മഹാബാഹോ തുഷ്ടാഽസ്മ്യദ്മ വ്രതേന തേ
ഭക്തിഭാവത്തിൽ തൃപ്തരായി, മേഘം പോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ ദേവി പറഞ്ഞു:
പ്രാര്ഥയസ്വ വരം കാമം യത്തേ മനസി വര്തതേ । നാരായണാംശസമ്ഭൂതസ്ത്വം വംശേ മാനവേഽനഘേ
"രാമാ, രാമാ, മഹാബാഹുവേ, നിന്റെ വ്രതത്തിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടയാകുന്നു. നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ അതു ചോദിക്കൂ. നാരായണന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച നീ, മനുവിന്റെ വംശത്തിൽ പാപരഹിതനാണ്."
രാവണസ്യ വധായൈവ പ്രാര്ഥിതസ്ത്വമരൈരസി । പുരാ മത്സ്യതനും കൃത്വാ ഹത്വാ ഘോരഞ്ച രാക്ഷസമ്
"രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ദേവന്മാർ നിന്നെ പ്രാർത്ഥിച്ചു; മുമ്പ് നീ മീനാവതാരത്തിൽ ഭയങ്കരനായ ഒരു രാക്ഷസനെ സംഹരിച്ചു."
ത്വയാ വൈ രക്ഷിതാ വേദാഃ സുരാണാം ഹിതമിച്ഛതാ । ഭൂത്വാ കച്ഛപരൂപസ്തു ധൃതവാന്മന്ദരം ഗിരിമ്
"ദേവന്മാരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് നീ വേദങ്ങളെ രക്ഷിച്ചു; കച്ചപാവതാരം ധരിച്ച്, മന്ദരപർവ്വതം താങ്ങി നില്ക്കുകയും ചെയ്തു."
അകൂപാരം പ്രമന്ഥാനം കൃത്വാ ദേവാനപോഷയഃ । കോലരൂപം പരം കൃത്വാ ദശനാഗ്രേണ മേദിനീമ്
"നിന്റെ പുറം കുരുക്കായി മാറ്റി, ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിച്ചു; പിന്നീട്, കാളിയാവതാരം സ്വീകരിച്ച്, ഭൂമിയെ ദന്തത്തിൽ ഉയർത്തി."
ധൃതവാനസി യദ്രാമ ഹിരണ്യാക്ഷം ജഘാന ച । നാരസിംഹീം തനും കൃത്വാ ഹിരണ്യകശിപും പുരാ
"രാമാ, നീ ആ രൂപം ധരിച്ച്, ഹിരണ്യാക്ഷനെ സംഹരിച്ചു; മുമ്പ് നരസിംഹാവതാരം സ്വീകരിച്ച്—"
പ്രഹ്ലാദം രാമ രക്ഷിത്വാ ഹതവാനസി രാഘവ । വാമനം വപുരാസ്ഥായ പുരാ ഛലിതവാന്ബലിമ്
"പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിച്ച്, ഹിരണ്യകശിപുവിനെ സംഹരിച്ചു; പിന്നീട്, വാമനാവതാരം സ്വീകരിച്ച്, ബലിയെ വഞ്ചിച്ചു."
ഭൂത്വേന്ദ്രസ്യാനുജഃ കാമം ദേവകാര്യപ്രസാധകഃ । ജമദഗ്നിസുതസ്ത്വം മേ വിഷ്ണോരംശേന സങ്ഗതഃ
"ഇന്ദ്രന്റെ അനുജനായി ദേവകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി; ജമദഗ്നിയുടെ പുത്രനായി വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്തോടെ ഒന്നായി."
കൃത്വാന്തം ക്ഷത്രിയാണാം തു ദാനം ഭൂമേരദാദ്ദ്വിജേ । തഥേദാനീം തു കാകുത്സ്ഥ ജാതോ ദശരഥാത്മജ
"ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിച്ചു, ഭൂമിയെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി; ഇപ്പോൾ കാകുത്ഥവംശജനായ ദശരഥന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു."
പ്രാര്ഥിതസ്തു സുരൈഃ സര്വൈ രാവണേനാതിപീഡിതൈഃ । കപയസ്തേ സഹായാ വൈ ദേവാംശാ ബലവത്തരാഃ
"രാവണൻകൊണ്ട് അത്യന്തം പീഡിതരായ ദേവന്മാർ നിന്നെ പ്രാർത്ഥിച്ചു; നിന്റെ കൂട്ടുകാരായ വാനരന്മാർ ദേവന്മാരുടെ അംശങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ളവരും അതീവശക്തരുമാണ്."
ഭവിഷ്യന്തി നരവ്യാഘ്ര മച്ഛക്തിസംയുതാ ഹ്യമീ । ശേഷാംശോഽപ്യനുജസ്തേഽയം രാവണാത്മജനാശകഃ
"എന്റെ ശക്തിയോടെ ഇവർ മനുഷ്യരിൽ സിംഹങ്ങളായി മാറും; ശേഷന്റെ അംശമായ നിന്റെ സഹോദരൻ, രാവണന്റെ പുത്രന്മാരെ സംഹരിക്കും."
ഭവിഷ്യതി ന സന്ദേഹഃ കര്തവ്യോഽത്ര ത്വയാഽനഘ । വസന്തേ സേവനം കാര്യം ത്വയാ തത്രാതിശ്രദ്ധയാ
"ഇത് ഉറപ്പായും സംഭവിക്കും, സംശയമില്ല; വസന്തകാലത്ത് നീ അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ പൂജ നടത്തണം."
ഹത്വാഽഥ രാവണം പാപം കുരു രാജ്യം യഥാസുഖമ് । ഏകാദശ സഹസ്രാണി വര്ഷാണി പൃഥിവീതലേ
"പിന്നീട് പാപിയായ രാവണനെ സംഹരിച്ചു, ഇഷ്ടാനുസരണം രാജ്യം ഭരിക്കൂ; പതിനൊന്നായിരം വർഷം ഭൂമിയിൽ രാജാവായിരിക്കും."
കൃത്വാ രാജ്യം രഘുശ്രേഷ്ഠ ഗന്താഽസി ത്രിദിവം പുനഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ ദേവീ രാമസ്തു പ്രീതമാനസഃ
"രാജ്യം ഭരിച്ചശേഷം, രഘുവംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വീണ്ടും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും." വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദേവി പറഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷയായി; രാമന്റെ ഹൃദയം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
സമാപ്യ തദ്വ്രതം ചക്രേ പ്രയാണം ദശമീദിനേ । വിജയാപൂജനം കൃത്വാ ദത്ത്വാ ദാനാന്യനേകശഃ
ആ വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, പത്താം ദിവസം അവൾ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വിജയപൂജ നടത്തി, അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി.
കപിപതിബലയുക്തഃ സാനുജഃ ശ്രീപതിശ്ച പ്രകടപരമശക്ത്യാ പ്രേരിതഃ പൂര്ണകാമഃ । ഉദധിതടഗതോഽസൌ സേതുബന്ധം വിധായാ- പ്യഹനദമരശത്രും രാവണം ഗീതകീര്തിഃ
കപികളുടെയും സഹോദരന്റെയും ശക്തിയോടെ, മഹത്വമുള്ള ശ്രീപതി, പരമശക്തിയുടെ പ്രേരണയാൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, സമുദ്രത്തീരത്ത് ചെന്നു, പാലം പണിതു, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവായ രാവണനെ വധിച്ച്, കീർത്തിയോടെ പ്രശസ്തനായി.
യഃ ശൃണോതി നരോ ഭക്ത്യാ ദേവ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ് । സ ഭുക്ത്വാ വിപുലാന്ഭോഗാന്പ്രാപ്നോതി പരമം പദമ്
ആർ ഭക്തിയോടെ ദേവിയുടെ ഈ ഉത്തമചരിതം കേൾക്കുന്നു, അവൻ ധാരാളം സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തും.
സന്ത്യന്യാനി പുരാണാനി വിസ്തരാണി ബഹൂനി ച । ശ്രീമദ്ഭാഗവതസ്യാസ്യ ന തുല്യാനീതി മേ മതിഃ
മറ്റു പുരാണങ്ങൾ അനേകവും വിപുലവുമാണ്, പക്ഷേ ഈ ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിന് തുല്യമായത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് എന്റെ അഭിപ്രായം.
ജനമേജയപ്രശ്നാഃ ജനമേജയ ഉവാച വാസവേയ മുനിശ്രേഷ്ഠ സര്വജ്ഞാനനിധേഽനഘ । പ്രഷ്ടുമിച്ഛാമ്യഹം സ്വാമിന്നസ്മാകം കുലവര്ധന
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: വാസവകുലത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷേ, പാപരഹിതനായ ജ്ഞാനസമ്പന്നനായോ, ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തെ വളർത്തുന്ന സ്വാമി, ഞാൻ നിങ്ങളോട് ചില കാര്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശൂരസേനസുതഃ ശ്രീമാന്വസുദേവഃ പ്രതാപവാന് । ശ്രുതം മയാ ഹരിര്യസ്യ പുത്രഭാവമവാപ്തവാന്
ശൂരസേനന്റെ മകനായ, മഹത്വമുള്ള, ശക്തിയുള്ള വസുദേവൻ—ഹരി അവന്റെ മകനായി ജനിച്ചതായി ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ദേവാനാമപി പൂജ്യോഽഭൂന്നാമ്നാ ചാനകദുന്ദുഭിഃ । കാരാഗാരേ കഥം ബദ്ധഃ കംസസ്യ ധര്മതത്പരഃ
ദേവന്മാരും ആരാധിച്ച, അനകദുണ്ടുഭി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വസുദേവൻ, എങ്ങനെ കംസന്റെ തടവിൽ അടയ്ക്കപ്പെട്ടു?
ദേവക്യാ ഭാര്യയാ സാര്ധം കിമാഗഃ കൃതവാനസൌ । ദേവക്യാ ബാലഷട്കസ്യ വിനാശശ്ച കൃതഃ പുനഃ
ദേവകി ഭാര്യയോടൊപ്പം വസുദേവൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു? ദേവകിയുടെ ആറു മക്കളെയും വീണ്ടും എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു?
തേന കംസേന കസ്മാദ്വൈ യയാതികുലജേന ച । കാരാഗാരേ കഥം ജന്മ വാസുദേവസ്യ വൈ ഹരേഃ
ആ കംസനും യയാതികുലത്തിൽ ജനിച്ചവനും വസുദേവനെ തടവിൽ അടച്ചതെന്തിനാണ്? ഹരിയായ വസുദേവൻ എങ്ങനെ തടവിൽ ജനിച്ചു?
ഗോകുലേ ച കഥം നീതോ ഭഗവാന്സാത്വതാം പതിഃ । ഗതോ ജന്മാന്തരം കസ്മാത്പിതരൌ നിഗഡേ സ്ഥിതൌ
സാത്വതരുടെ നാഥനായ ഭഗവാൻ എങ്ങനെ ഗോകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി? അവൻ ജന്മം മാറ്റിയത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? അവന്റെ മാതാപിതാക്കൾ എങ്ങനെ ബന്ധനത്തിൽ തുടരേണ്ടി വന്നു?
ദേവകീവസുദേവൌ ച കൃഷ്ണസ്യാമിതതേജസഃ । കഥം ന മോചിതൌ വൃദ്ധൌ പിതരൌ ഹരിണാമുനാ
അപരിമിതതേജസ്സുള്ള കൃഷ്ണന്റെ വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കളായ ദേവകിയും വസുദേവനും, ആ ഹരിയാൽ എങ്ങനെ മോചിതരായില്ല?
ജഗത്കര്തും സമര്ഥേന സ്ഥിതേന ജനകോദരേ । പ്രാക്തനം കിം തയോഃ കര്മ ദുര്വിജ്ഞേയം മഹാത്മഭിഃ
ലോകം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനും പിതാവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനും ആയിട്ടും, ആ ഇരുവരും മുമ്പ് ചെയ്ത പാപം എന്താണ്? മഹന്മാർക്കു പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത്.
ജന്മ വൈ വാസുദേവസ്യ യത്രാസീത്പരമാത്മനഃ । കേ തേ പുത്രാശ്ച കാ ബാലാ യാ കംസേന വിപോഥിതാ
പരമാത്മാവായ വസുദേവന്റെ ജനനം എവിടെയാണ് നടന്നത്? അവന്റെ മക്കൾ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? ആ പെൺകുട്ടി ആരായിരുന്നു? കംസൻ ആരെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു?
ശിലായാം നിര്ഗതാ വ്യോമ്നി ജാതാ ത്വഷ്ടഭുജാ പുനഃ । ഗാര്ഹസ്ഥ്യഞ്ച ഹരേര്ബ്രൂഹി ബഹുഭാര്യസ്യ ചാനഘ
ശിലയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവൾ ആരാണ്? ആകാശത്ത് എട്ടു കൈകളോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടവൾ ആരാണ്? ഹരിയുടെ ഗൃഹസ്ഥജീവിതവും അനേകം ഭാര്യമാരുമെക്കുറിച്ച് പറയൂ, പാപരഹിതനായവനേ.