രാജ്യാദ്യഥാ വനേ വാസോ വൈദേഹ്യാ ഹരണം യഥാ । തഥാ കാലേ സമീചീനേ സംയോഗോഽപി ഭവിഷ്യതി
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും കാട്ടിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നതും, വൈദേഹിയുടെ അപഹരണവും, എല്ലാം സമയത്ത് സംഭവിച്ചതുപോലെ, യോജിപ്പും ശരിയായ സമയത്ത് സംഭവിക്കും.
പ്രാപ്തവ്യം സുഖദുഃഖാനാം ഭോഗാന്നിര്വര്തനം ക്വചിത് । നാന്യഥാ ജാനകീജാനേ തസ്മാച്ഛോകം ത്യജാധുനാ
സുഖവും ദുഃഖവും വരുമ്പോൾ അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ; മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല, ജാനകിയെ അറിയുന്നവനേ, അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
വാനരാഃ സന്തി ഭൂയാംസോ ഗമിഷ്യന്തി ചതുര്ദിശമ് । ശുദ്ധിം ജനകനന്ദിന്യാ ആനയിഷ്യന്തി തേ കില
വാനരന്മാർ അനേകം ഉണ്ട്; അവർ നാലു ദിക്കുകളിലേക്കും പോകും; അവർ ജനകന്റെ മകളുടെ വിശുദ്ധിയുടെ വാർത്ത നിനക്കു കൊണ്ടുവരും.
ജ്ഞാത്വാ മാര്ഗസ്ഥിതിം തത്ര ഗത്വാ കൃത്വാ പരാക്രമമ് । ഹത്വാ തം പാപകര്മാണമാനയിഷ്യാമി മൈഥിലീമ്
അവളുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയാൽ, അവിടേക്ക് പോയി, വീര്യം കാണിച്ച്, ആ പാപിയെ സംഹരിച്ച്, മൈഥിലിയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാം.
സസൈന്യം ഭരതം വാഽപി സമാഹൂയ സഹാനുജമ് । ഹനിഷ്യാമോ വയം ശത്രും കിം ശോചസി വൃഥാഗ്രജ
നമുക്ക് ഭാരതനും അവന്റെ സൈന്യവും അല്ലെങ്കില് സഹോദരനും ചേര്ന്ന് വിളിച്ചു ശത്രുവിനെ തോല്പ്പിക്കാം. അന്നെ, നീ വൃഥാ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, ചേട്ടാ.
രഘുണൈകരഥേനൈവ ജിതാഃ സര്വാ ദിശഃ പുരാ । തദ്വംശജഃ കഥം ശോകം കര്തുമര്ഹസി രാഘവ
ഒരിക്കല് രഘു ഒരു രഥം മാത്രം കൊണ്ടു എല്ലാ ദിക്കുകളും ജയിച്ചു. അങ്ങയുടെ വംശജനായ രാഘവ, അങ്ങക്ക് ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ?
ഏകോഽഹം സകലാഞ്ജേതും സമര്ഥോഽസ്മി സുരാസുരാന് । കിം പുനഃ സസഹായോ വൈ രാവണം കുലപാംസനമ്
ഞാന് ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ജയിക്കാന് കഴിയും. പിന്നെ, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ചേര്ന്ന് രാവണനെ, അവന്റെ വംശത്തിന് അപമാനമായവനെ, തോല്പ്പിക്കാനോ?
ജനകം വാ സമാനീയ സാഹായ്യേ രഘുനന്ദന । ഹനിഷ്യാമി ദുരാചാരം രാവണം സുരകണ്ടകമ്
അല്ലെങ്കില് ജനകനെ സഹായത്തിനായി വിളിച്ചാലും, രഘുവംശത്തിന് സന്തോഷമായ അങ്ങയെ, ദുഷ്ടനായ രാവണനെ, ദേവന്മാരുടെ ശല്യമായവനെ, ഞാന് കൊല്ലും.
സുഖസ്യാനന്തരം ദുഃഖം ദുഃഖസ്യാനന്തരം സുഖമ് । ചക്രനേമിരിവൈകം യന്ന ഭവേദ്രഘുനന്ദന
സുഖത്തിന് ശേഷം ദുഃഖവും, ദുഃഖത്തിന് ശേഷം സുഖവും വരും. രഘുവംശത്തിന് സന്തോഷമായവനേ, ഈ ലോകത്ത് ചക്രത്തിന്റെ അരയോലം പോലെ ഒരുപോലെയായി നില്ക്കുന്ന ഒന്നുമില്ല.
മനോഽതികാതരം യസ്യ സുഖദുഃഖസമുദ്ഭവേ । സ ശോകസാഗരേ മഗ്നോ ന സുഖീ സ്യാത്കദാചന
സുഖവും ദുഃഖവും വരുമ്പോള് അതിനാല് മനസ്സ് അതിയായി കലങ്ങുന്നവന് എപ്പോഴും ദുഃഖസമുദ്രത്തില് മുങ്ങി സന്തോഷം കാണില്ല.
ഇന്ദ്രേണ വ്യസനം പ്രാപ്തം പുരാ വൈ രഘുനന്ദന । നഹുഷഃ സ്ഥാപിതോ ദേവൈഃ സര്വൈര്മഘവതഃ പദേ
രഘുവംശത്തിന് സന്തോഷമായവനേ, ഒരിക്കല് ഇന്ദ്രനും വലിയ ദുർഘടം അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ടു. അപ്പോള് എല്ലാ ദേവന്മാരും നഹുഷനെ ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനത്ത് വെച്ചു.
സ്ഥിതഃ പങ്കജമധ്യേ ച ബഹുവര്ഷഗണാനപി । അജ്ഞാതവാസം മഘവാ ഭീതസ്ത്യക്ത്വാ നിജം പദമ്
ഭയത്താല് തന്റെ സ്ഥാനം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇന്ദ്രന് പല വര്ഷങ്ങളോളം ഒരു താമരക്കുളത്തിലെ നടുവില് ആരും അറിയാതെ താമസിച്ചു.
പുനഃ പ്രാപ്തം നിജസ്ഥാനം കാലേ വിപരിവര്തിതേ । നഹുഷഃ പതിതോ ഭൂമൌ ശാപാദജഗരാകൃതിഃ
കാലം മാറിയപ്പോള് ഇന്ദ്രന് തന്റെ സ്ഥാനം തിരിച്ചു കിട്ടി. നഹുഷന് ശാപം കൊണ്ടു ഭൂമിയില് പാമ്പിന്റെ രൂപത്തില് വീണു.
ഇന്ദ്രാണീം കാമയാനസ്തു ബ്രാഹ്മണാനവമന്യ ച । അഗസ്തികോപാത്സഞ്ജാതഃ സര്പദേഹോ മഹീപതിഃ
ഇന്ദ്രാണിയെ ആഗ്രഹിച്ചു ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അപമാനിച്ചതിനാല് അഗസ്ത്യന്റെ കോപത്തില് രാജാവ് പാമ്പിന്റെ ശരീരമായിത്തീരുകയായിരുന്നു.
തസ്മാച്ഛോകോ ന കര്തവ്യോ വ്യസനേ സതി രാഘവ । ഉദ്യമേ ചിത്തമാസ്ഥായ സ്ഥാതവ്യം വൈ വിപശ്ചിതാ
അതിനാല് രാഘവ, ദുർഘടം വന്നപ്പോള് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. ബുദ്ധിമാന്മാര് മനസ്സ് ഉത്സാഹത്തോടെ ഉറപ്പോടെ നിർത്തണം.
സര്വജ്ഞോഽസി മഹാഭാഗ സമര്ഥോഽസി ജഗത്പതേ । കിം പ്രാകൃത ഇവാത്യര്ഥം കുരുഷേ ശോകമാത്മനി
അങ്ങ് എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, മഹാഭാഗ്യവാനാണ്, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനാണ്. പിന്നെ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഇങ്ങനെ അതിയായി ദുഃഖം ചെയ്യേണ്ടതെന്തിന്?
വ്യാസ ഉവാച ഇതി ലക്ഷ്മണവാക്യേന ബോധിതോ രഘുനന്ദനഃ । ത്യക്ത്വാ ശോകം തഥാത്യര്ഥം ബഭൂവ വിഗതജ്വരഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് രാഘവന് അതിയായ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിന് ആശ്വാസം ലഭിച്ചു.
രാമായ ദേവീവരദാനമ് വ്യാസ ഉവാച ഏവം തൌ സംവിദം കൃത്വാ യാവത്തൂഷ്ണീം ബഭൂവതുഃ । ആജഗാമ തദാഽഽകാശാന്നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ഇരുവരും സംസാരിച്ച് മൗനമായപ്പോള് ആ സമയത്ത് ആകാശത്തില്നിന്ന് മഹാനായ നാരദമുനി അവിടെ എത്തി.
രണയന്മഹതീം വീണാം സ്വരഗ്രാമവിഭൂഷിതാമ് । ഗായന്ബൃഹദ്രഥം സാമ തദാ തമുപതസ്ഥിവാന്
മധുരമായ സ്വരങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച വലിയ വീണ വായിച്ച്, ബൃഹദ്രഥസാമം പാടിക്കൊണ്ട്, നാരദന് അവരോടു സമീപിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ തം രാമ ഉത്ഥായ ദദാവഥ വൃഷം ശുഭമ് । ആസനം ചാര്ഘ്യപാദ്യഞ്ച കൃതവാനമിതദ്യുതിഃ
അവനെ കണ്ട രാമന് എഴുന്നേറ്റു, നല്ലൊരു കാള, ഇരിപ്പിടം, പാദം കഴുകാന് വെള്ളം, അര്ഘ്യം എന്നിവ നല്കി, തന്റെ തേജസ് കുറയാതെ അവനെ ആദരിച്ചു.
പൂജാം പരമികാം കൃത്വാ കൃതാഞ്ജലിരുപസ്ഥിതഃ । ഉപവിഷ്ടഃ സമീപേ തു കൃതാജ്ഞോ മുനിനാ ഹരിഃ
ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പൂജ നടത്തി, കൈകൂപ്പി മുന്നില് നിന്നു. അതിനുശേഷം ഹരിയും നന്ദി പ്രകടിപ്പിച്ച് മുനിയുടെ അടുത്ത് ഇരുന്നു.
ഉപവിഷ്ടം തദാ രാമം സാനുജം ദുഃഖമാനസമ് । പപ്രച്ഛ നാരദഃ പ്രീത്യാ കുശലം മുനിസത്തമഃ
അന്നേരം സഹോദരനോടൊപ്പം ഇരുന്ന് മനസ്സില് ദുഃഖമുള്ള രാമനെ കണ്ട നാരദന്, മഹാമുനി, സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു.
കഥം രാഘവ ശോകാര്തോ യഥാ വൈ പ്രാകൃതോ നരഃ । ഹൃതാം സീതാം ച ജാനാമി രാവണേന ദുരാത്മനാ
രാഘവൻ ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ ദുഷ്ടനായ രാവണൻ അപഹരിച്ചുവെന്ന കാര്യം എങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയും?
സുരസദ്മഗതശ്ചാഹം ശ്രുതവാഞ്ജനകാത്മജാമ് । പൌലസ്ത്യേന ഹൃതാം മോഹാന്മരണം സ്വമജാനതാ
ദേവലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഞാൻ ജനകപുത്രിയായ സീതയെ പൗലസ്ത്യകുലത്തിൽ പെട്ടവൻ മോഹത്തിൽ അകപ്പെട്ട് തന്റെ മരണത്തെ അറിയാതെ അപഹരിച്ചുവെന്ന കാര്യം കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
തവ ജന്മ ച കാകുത്സ്ഥ പൌലസ്ത്യനിധനായ വൈ । മൈഥിലീഹരണം ജാതമേതദര്ഥം നരാധിപ
കാകുത്സ്ഥ, പൗലസ്ത്യകുലത്തിന്റെ നാശത്തിനായി തന്നെയാണ് നിന്റെ ജനനം നടന്നത്; മൈഥിലിയെ അപഹരിച്ചത് ഇതു കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ.
പൂര്വജന്മനി വൈദേഹീ മുനിപുത്രീ തപസ്വിനീ । രാവണേന വനേ ദൃഷ്ടാ തപസ്യന്തീ ശുചിസ്മിതാ
മുൻജന്മത്തിൽ വൈദേഹി ഒരു മുനിയുടെ മകളായി തപസ്സിൽ ലീനയായിരുന്നതിനിടയിൽ, അവളെ കാട്ടിൽ രാവണൻ കണ്ടു; അവൾ ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ തപസ്സിൽ ആയിരുന്നു.
പ്രാര്ഥിതാ രാവണേനാസൌ ഭവ ഭാര്യേതി രാഘവ । തിരസ്കൃതസ്തയാഽസൌ വൈ ജഗ്രാഹ കബരം ബലാത്
രാഘവ, 'നീ എന്റെ ഭാര്യയാവണം' എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് രാവണൻ അവളോട് പറഞ്ഞു; അവൾ അതിനെ നിരസിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ബലമായി അവളുടെ മുടി പിടിച്ചു.
ശശാപ തത്ക്ഷണം രാമ രാവണം താപസീ ഭൃശമ് । കുപിതാ ത്യക്തുമിച്ഛന്തീ ദേഹം സംസ്പര്ശദൂഷിതമ്
രാമ, അപ്പോൾ തന്നെ ആ തപസ്വിനി, രോഷത്തോടെ, തന്റെ ശരീരം അവന്റെ സ്പർശം കൊണ്ട് മലിനമായതുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, രാവണനെ കനത്ത ശാപം നൽകി.
ദുരാത്മംസ്തവ നാശാര്ഥം ഭവിഷ്യാമി ധരാതലേ । അയോനിജാ വരാ നാരീ ത്യക്ത്വാ ദേഹം ജഹാവപി
അവൻ ദുഷ്ടനായി നശിക്കേണ്ടതിനു ഞാൻ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കാത്ത ഒരു സ്ത്രീയായി ഭൂമിയിൽ ജനിക്കും; അവൾ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പോയി.
സേയം രമാംശസമ്ഭൂതാ ഗൃഹീതാ തേന രക്ഷസാ । വിനാശാര്ഥം കുലസ്യൈവ വ്യാലീ സ്രഗിവ സമ്ഭ്രമാത്
രമയുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ജനിച്ച അവളെയാണ് ആ രാക്ഷസൻ പിടിച്ചെടുത്തത്; അവന്റെ വംശം നശിപ്പിക്കാനായി അവൾ ഭയത്താൽ വിറയുന്ന ഒരു പുഷ്പമാല പോലെ അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.