രാജ്യം സുതായ ചൈകേന ഭരതായ മഹാത്മനേ । രാമായ വനവാസഞ്ച ചതുര്ദശസമാസ്തഥാ
അവള് തന്റെ മകനായ മഹാത്മാവായ ഭരതന് രാജ്യം ആവശ്യപ്പെട്ടു. രാമന് പതിനാലു വര്ഷം വനവാസവും വേണമെന്ന് പറഞ്ഞു.
രാമസ്തു വചനാത്തസ്യാഃ സീതാലക്ഷ്മണസംയുതഃ । ജഗാമ ദണ്ഡകാരണ്യം രാക്ഷസൈരുപസേവിതമ്
കൈകേയിയുടെ കല്പനപ്രകാരം സീതയെയും ലക്ഷ്മണനെയും കൂട്ടി രാമന് രാക്ഷസര് നിറഞ്ഞ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി.
രാജാ ദശരഥഃ പുത്രവിരഹേണ പ്രപീഡിതഃ । ജഹൌ പ്രാണാനമേയാത്മാ പൂര്വശാപമനുസ്മരന്
മകനില് നിന്ന് വേര്പിരിഞ്ഞ ദുഃഖത്തില് രാജാവ് ദശരഥന് ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചു. മുന്പുണ്ടായ ശാപം ഓര്ത്തുകൊണ്ടായിരുന്നു അത്.
ഭരതഃ പിതരം ദൃഷ്ട്വാ മൃതം മാതൃകൃതേന വൈ । രാജ്യമൃദ്ധം ന ജഗ്രാഹ ഭ്രാതുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ
ഭരതന് തന്റെ പിതാവ് അമ്മയുടെ പ്രവൃത്തിയില് മരിച്ചതായി കണ്ടു. സഹോദരന്റെ മനസ്സിന് സന്തോഷം വരുത്താന് രാജ്യം സ്വീകരിച്ചില്ല.
പഞ്ചവട്യാം വസന് രാമോ രാവണാവരജാം വനേ । ശൂര്പണഖാം വിരൂപാം വൈ ചകാരാതിസ്മരാതുരാമ്
പഞ്ചവടിയിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, രാമൻ വനത്തിൽ രാവണന്റെ സഹോദരിയായ ശൂർപ്പണഖയെ, അവൾക്ക് രൂപഭംഗം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും, തന്റെ മേൽ ആകർഷണം തോന്നിപ്പിച്ചു.
ഖരാദയസ്തു താം ദൃഷ്ട്വാ ഛിന്നനാസാം നിശാചരാഃ । ചക്രുഃ സങ്ഗ്രാമമതുലം രാമേണാമിതതേജസാ
അവളുടെ മൂക്ക് മുറിഞ്ഞ നില കണ്ട ഖരനും മറ്റു നിശാചരന്മാരും, അതീവ ശക്തിയുള്ള രാമനോടൊപ്പം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
സ ജഘാന ഖരാദീംശ്ച ദൈത്യാനതിബലാന്വിതാന് । മുനീനാം ഹിതമന്വിച്ഛന് രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ
സത്യപരാക്രമിയായ രാമൻ, മുനിമാരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, ശക്തിയുള്ള ഖരനും മറ്റു ദാനവന്മാരെയും സംഹരിച്ചു.
ഗത്വാ ശൂര്പണഖാ ലങ്കാം ഖരദൂഷണഘാതനമ് । ദൂഷിതാ കഥയാമാസ രാവണായ ച രാഘവാത്
ശൂർപ്പണഖാ ലങ്കയിലേക്ക് പോയി, ഖരനും ദൂഷണനും കൊല്ലപ്പെട്ടതും രാമനാൽ താൻ അപമാനിതയായതും രാവണനോട് പറഞ്ഞു.
സോഽപി ശ്രുത്വാ വിനാശം തം ജാതഃ ക്രോധവശഃ ഖലഃ । ജഗാമ രഥമാരുഹ്യ മാരീചസ്യാശ്രമം തദാ
അവരുടെ നാശം കേട്ട രാവണൻ, കോപത്തിൽ ആകി, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, മാരീചന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
കൃത്വാ ഹേമമൃഗം നേതും പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ । സീതാപ്രലോഭനാര്ഥായ മായാവിനമസമ്ഭവമ്
സീതയെ വഞ്ചിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, രാവണൻ മാരീചനെ ഒരു പൊൻമാൻ രൂപം ധരിച്ച് അവളെ വശീകരിക്കാൻ അയച്ചു.
സോഽഥ ഹേമമൃഗോ ഭൂത്വാ സീതാദൃഷ്ടിപഥം ഗതഃ । മായാവീ ചാതിചിത്രാങ്ഗശ്ചരന്പ്രബലമന്തികേ
പിന്നീട് മാരീചൻ അതിവിശിഷ്ടമായ അവയവങ്ങളോടെ പൊൻമാനായി മാറി, സീതയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ എത്തി, സമീപം സജീവമായി സഞ്ചരിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ജാനകീ പ്രാഹ രാഘവം ദൈവനോദിതാ । ചര്മാനയസ്വ കാന്തേതി സ്വാധീനപതികാ യഥാ
അവനെ കണ്ട സീത, വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ, ഭർത്താവിനോട് സ്വാതന്ത്ര്യം ഉള്ള സ്ത്രീപോലെ, 'പ്രിയനേ, ഈ മാൻചർമ്മം എനിക്ക് കൊണ്ടുവരിക' എന്നു പറഞ്ഞു.
അവിചാര്യാഥ രാമോഽപി തത്ര സംസ്ഥാപ്യ ലക്ഷ്മണമ് । സശരം ധനുരാദായ യയൌ മൃഗപദാനുഗഃ
ആലോചിക്കാതെ, രാമൻ ലക്ഷ്മണനെ അവിടെ ഇരുത്തി, വില്ലും അമ്പും എടുത്ത്, മാൻപാദം പിന്തുടർന്ന് പോയി.
സാരങ്ഗോഽപി ഹരിം ദൃഷ്ട്വാ മായാകോടിവിശാരദഃ । ദൃശ്യാദൃശ്യോ ബഭൂവാഥ ജഗാമ ച വനാന്തരമ്
അനവധി മായകൾക്കു വിദഗ്ധനായ മാൻ, രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, ചിലപ്പോൾ കാണപ്പെടുകയും, ചിലപ്പോൾ മറഞ്ഞുപോകുകയും ചെയ്തു; പിന്നെ കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.
മത്വാ ഹസ്തഗതം രാമഃ ക്രോധാകൃഷ്ടധനുഃ പുനഃ । ജഘാന ചാതിതീക്ഷ്ണേന ശരേണ കൃത്രിമം മൃഗമ്
മാൻ കൈവശം ആയി എന്ന് കരുതി, രാമൻ കോപത്തോടെ വില്ല് വലിച്ച്, അതികഠിനമായ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ആ കൃത്രിമമാനെ വധിച്ചു.
സ ഹതോഽതിബലാത്തേന ചുക്രോശ ഭൃശദുഃഖിതഃ । ഹാ ലക്ഷ്മണ ഹതോഽസ്മീതി മായാവീ നശ്വരഃ ഖലഃ
അവൻ അത്യന്തം ശക്തമായ അമ്പ് കൊണ്ടു തലയ്ക്ക് അടിയേറ്റപ്പോൾ, വലിയ വേദനയിൽ, 'ഹാ ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്ന് ആ കപടിയും നശ്വരനും ആയ മാരീചൻ കരഞ്ഞു.
സ ശബ്ദസ്തുമുലസ്താവജ്ജാനക്യാ സംശ്രുതസ്തദാ । രാഘവസ്യേതി സാ മത്വാ ദീനാ ദേവരമബ്രവീത്
ആ ഗംഭീരമായ നിലവിളി അപ്പോൾ സീതയുടെ ചെവിയിൽ എത്തി; അത് രാമന്റേതാണെന്ന് കരുതി, അവൾ ദുഃഖിതയായി, ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛ ലക്ഷ്മണ തൂര്ണം ത്വം ഹതോഽസൌ രഘുനന്ദനഃ । ത്വാമാഹ്വയതി സൌമിത്രേ സാഹായ്യം കുരു സത്വരമ്
'ലക്ഷ്മണാ, നീ വേഗം പോവണം! രഘുനന്ദനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അവൻ നിന്നെ വിളിക്കുന്നു, സൗമിത്രി; ഉടൻ സഹായം ചെയ്യണം.'
തത്രാഹ ലക്ഷ്മണഃ സീതാമമ്ബ രാമവധാദപി । നാഹം ഗച്ഛേഽദ്യ മുക്ത്വാ ത്വാമസഹായാമിഹാശ്രമേ
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞു: 'അമ്മേ, രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാലും, ഞാൻ ഇന്നിവിടെ നിന്നെ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി പോകില്ല.'
ആജ്ഞാ മേ രാഘവസ്യാത്ര തിഷ്ഠേതി ജനകാത്മജേ । തദതിക്രമഭീതോഽഹം ന ത്യജാമി തവാന്തികമ്
'ജനകപുത്രിയേ, രാമന്റെ കല്പന എനിക്കുണ്ട്: ഇവിടെ നിന്നു കാത്തിരിക്കണം. അതു ലംഘിക്കാൻ ഭയപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ വിട്ട് പോകില്ല.'
ദൂരം വൈ രാഘവം ദൃഷ്ട്വാ വനേ മായാവിനാ കില । ത്യക്ത്വാ ത്വാം നാധിഗച്ഛാമി പദമേകം ശുചിസ്മിതേ
'കാടിൽ മായാവിയായവൻ രാമനെ ദൂരത്ത് കാണുമ്പോഴും, ശുചിസ്മിതേ, നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ ഒരു പടിയെങ്കിലും മുന്നോട്ട് പോകില്ല.'
കൃരു ധൈര്യം ന മന്യേഽദ്യ രാമം ഹന്തും ക്ഷമം ക്ഷിപ്തൌ । നാഹം ത്യക്ത്വാ ഗമിഷ്യാമി വിലംഘ്യ രാമഭാഷിതമ്
'ഇന്ന് രാമനെ കൊല്ലാൻ പാഞ്ഞുപോകുന്നത് ധൈര്യമായെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. രാമന്റെ കല്പന ലംഘിച്ച് നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ പോകില്ല.'
വ്യാസ ഉവാച രുദതീ സുദതീ പ്രാഹ തേ തദാ വിധിനോദിതാ । അക്രൂരാ വചനം ക്രൂരം ലക്ഷ്മണം ശുഭലക്ഷണമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ സുദതി കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആചാരപ്രകാരം ലക്ഷ്മണനോടു സംസാരിച്ചു. അവളുടെ വാക്കുകൾ കടുത്തതായിരുന്നെങ്കിലും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ലക്ഷ്മണൻ ക്രൂരനായിരുന്നില്ല.
അഹം ജാനാമി സൌമിത്രേ സാനുരാഗം ച മാം പ്രതി । പ്രേരിതം ഭരതേനൈവ മദര്ഥമിഹ സങ്ഗതമ്
സുമിത്രയുടെ മകനേ, നീ എന്നോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെയാണ് ഇവിടെ വന്നതെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. ഭരതൻ തന്നെയാണ് നിന്നെ എന്റെ കാരണത്താൽ അയച്ചത്.
നാഹം തഥാവിധാ നാരീ സ്വൈരിണീ കുഹകാധമ । മൃതേ രാമേ പതിം ത്വാം ന കര്തുമിച്ഛാമി കാമതഃ
ഞാൻ അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയല്ല—അശുദ്ധയോ, വഞ്ചകയോ അല്ല. രാമൻ മരിച്ചാൽ, ആഗ്രഹത്താൽ നിന്നെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കാൻ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
നാഗമിഷ്യതി ചേദ്രാമോ ജീവിതം സന്ത്യജാമ്യഹമ് । വിനാ തേന ന ജീവാമി വിധുരാ ദുഃഖിതാ ഭൃശമ്
രാമൻ തിരികെ വരില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും. അവനെ കൂടാതെ, ഞാൻ വേദനയോടെ, ഒറ്റപ്പെട്ടവളായി, ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഗച്ഛ വാ തിഷ്ഠ സൌമിത്രേ ന ജാനേഽഹം തവേപ്സിതമ് । ക്വ ഗതം തേഽദ്യ സൌഹാര്ദം ജ്യേഷ്ഠേ ധര്മരതേ കില
പോകൂ, അല്ലെങ്കിൽ ഇരിക്കൂ, സുമിത്രയുടെ മകനേ, നിനക്ക് എന്താണ് ആഗ്രഹം എന്നെ അറിയില്ല. നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രിയമുള്ള ജ്യേഷ്ഠനോടുള്ള സ്നേഹം ഇന്ന് എവിടെ പോയി?
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യാ ലക്ഷ്മണോ ദീനമാനസഃ । പ്രോവാച രുദ്ധകണ്ഠസ്തു താം തദാ ജനകാത്മജാമ്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണൻ മനസ്സിൽ ദുഃഖത്തോടെ, ഗളത്തിൽ വാക്ക് കുടുങ്ങി, അപ്പോൾ ജനകന്റെ മകളോടു പറഞ്ഞു.
കിമാത്ഥ ക്ഷിതിജേ വാക്യം മയി ക്രൂരതരം കില । കിം വദസ്യത്യനിഷ്ടം തേ ഭാവി ജാനേ ധിയാ ഹ്യഹമ്
നീ എനിക്ക് ശത്രുവിനോട് പറയുന്നപോലെ എത്രയും കടുത്ത വാക്കുകളാണ് പറയുന്നത്. നിനക്ക് എന്ത് ദുർഭാഗ്യമാണെന്നു തോന്നുന്നത്, അങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഇത്യുക്ത്വാ നിര്യയൌ വീരസ്താം ത്യക്ത്വാ പ്രരുദന്ഭൃശമ് । അഗ്രജസ്യ യയൌ പശ്യഞ്ഛോകാര്തഃ പൃഥിവീപതേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീരൻ അവളെ വിട്ട്, അവൾ ഉഗ്രമായി കരയുമ്പോൾ, ദു:ഖഭാരത്തിൽ, തന്റെ അണ്ണനെ കാണാൻ പോയി, മഹാരാജാവേ.