തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ഗൃഹീത്വാ തത്കഥാനകമ് । ചാലയന്നിര്ഗതസ്തൂര്ണം സര്വദേശദിദൃക്ഷയാ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ ദേശങ്ങളും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു.
പ്രേത്യാത്ര ചാലയംശ്ചക്രം നേമിഃ ശീര്ണോഽത്ര പശ്യതഃ । തേനേദം നൈമിഷം പ്രോക്തം ക്ഷേത്രം പരമപാവനമ്
അവിടെ എത്തി ചക്രം ചലിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ അരികു നമ്മുടെ കൺമുന്നിൽ പൊടിഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലം നൈമിഷം എന്ന പേരിൽ പരമപാവനമായ സ്ഥലമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.
കലിപ്രവേശോ നൈവാത്ര തസ്മാത്സ്ഥാനം കൃതം മയാ । മുനിഭിഃ സിദ്ധസങ്ഘൈശ്ച കലിഭീതൈര്മഹാത്മഭിഃ
ഇവിടെ കലിയുഗം പ്രവേശിക്കാനാവില്ല; അതിനാലാണ് ഞാൻ മഹർഷിമാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ, കലിയുഗത്തെ ഭയപ്പെടുന്ന മഹാത്മാക്കളോടൊപ്പം ഈ സ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചത്.
പശുഹീനാഃ കൃതാ യജ്ഞാഃ പുരോഡാശാദിഭിഃ കില । കാലാതിവാഹനം കാര്യം യാവത്സത്യയുഗാഗമഃ
ഇവിടെ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നത് മൃഗബലി ഇല്ലാതെ, അർപ്പണങ്ങൾക്കും പായസം പോലുള്ള വിഭവങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിച്ചാണ്. സത്യയുഗം വരുവോളം ഈ രീതിയാണു പാലിക്കേണ്ടത്.
ഭാഗ്യയോഗേന സമ്പ്രാപ്തഃ സൂത ത്വം ചാത്ര സര്വഥാ । കഥയാദ്യ പുരാണം ഹി പാവനം ബ്രഹ്മസമ്മതമ്
നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ നീ, സൂതൻ, ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇന്ന് ബ്രഹ്മാവു അംഗീകരിച്ച, പവിത്രവും ശുദ്ധിയുള്ളതുമായ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
സൂത ശുശ്രൂഷവഃ സര്വേ വക്താ ത്വം മതിമാനഥ । നിര്വ്യാപാരാ വയം നൂനമേകചിത്താസ്തഥൈവ ച
സൂതാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആകാംക്ഷയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്; നീയോ സംസാരിക്കാൻ പാടവമുള്ളവനാണ്. ഞങ്ങൾക്കിപ്പോൾ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാനില്ല, മനസ്സൊന്നാകെ കേൾക്കാനാണ്.
ത്വം സൂത ഭവ ദീര്ഘായുസ്താപത്രയവിവര്ജിതഃ । കഥയാദ്യ പുരാണം ഹി പുണ്യം ഭാഗവതം ശിവമ്
സൂതാ, നീ ദീർഘായുസ്സോടെ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ഇരിക്കട്ടെ. ഇന്ന് നീ പുണ്യമുള്ള ഭാഗവതപുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
യത്ര ധര്മാര്ഥകാമാനാം വര്ണനം വിധിപൂര്വകമ് । വിദ്യാം പ്രാപ്യ തയാ മോക്ഷഃ കഥിതോ മുനിനാ കില
അവിടെ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയെ ക്രമമായിട്ടാണ് വിവരിക്കുന്നത്; അവിടെ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ മോക്ഷം നേടാമെന്ന് മഹർഷി പറഞ്ഞു.
ദ്വൈപായനേന മുനിനാ കഥിതം യച്ച പാവനമ് । ന തൃപ്യാമോ വയം സൂത കഥാം ശ്രുത്വാ മനോരമാമ്
ദ്വൈപായനമഹർഷി പറഞ്ഞ ആ പവിത്രമായ കഥ, സൂതാ, ഞങ്ങൾ എത്ര കേട്ടാലും മതിയാവുന്നില്ല; അത്ര മനോഹരമാണ്.
സകലഗുണഗണാനാമേകപാത്രം പവിത്ര- ॥ മഖിലഭുവനമാതുര്നാട്യവദ്യദ്വിചിത്രമ് । നിഖിലമലഗണാനാം നാശകൃത്കാമകന്ദം
എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒറ്റയിടത്ത് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, ലോകമാതാവിന്റെ വിശുദ്ധമായ അത്ഭുതലീലയും, എല്ലാ അശുദ്ധികളും നശിപ്പിക്കുന്നതും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മൂലവും അതാണ്.
പുരാണവര്ണനപൂര്വകതത്തദ്യുഗീയവ്യാസവര്ണനമ് സൂത ഉവാച ശൃണ്വന്തു സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി പുരാണാനി മുനീശ്വരാഃ । യഥാശ്രുതാനി തത്ത്വേന വ്യാസാത്സത്യവതീസുതാത്
പുരാണങ്ങളുടെ വിവരണം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ്, ഓരോ യുഗത്തെയും വ്യാസന്റെ കഥയും പറയപ്പെടുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാരേ, ഞാൻ സത്യവതിയുടെ മകനായ വ്യാസനിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ കേട്ടതുപോലെ പുരാണങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കിപ്പോൾ പറയാം.
മദ്വയം ഭദ്വയം ചൈവ ബ്രത്രയം വചതുഷ്ടയമ് । അനാപലിംഗകൂസ്കാനി പുരാണാനി പൃഥക്പൃഥക്
മദ്വയം, ഭദ്വയം, ബ്രത്രയം, വചതുഷ്ടയം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഓരോ പുരാണത്തിനും വേറിട്ട ലക്ഷണങ്ങളുള്ളത്.
ചതുര്ദശസഹസ്രം ച മത്സ്യമാദ്യം പ്രകീര്തിതമ്
മത്സ്യപുരാണം തുടങ്ങിയവയിൽ പതിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ചതുര്ദശസഹസ്രാണി തഥാ പഞ്ചശതാനി ച
അതു പോലെ തന്നെ, പതിനാലായിരം അഞ്ചുനൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
അഷ്ടാദശസഹസ്രം വൈ പുണ്യം ഭാഗവതം കില । തഥാ ചായുതസംഖ്യാകം പുരാണം ബ്രഹ്മസംജ്ഞകമ്
പുണ്യമുള്ള ഭാഗവതപുരാണത്തിൽ പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണുള്ളത്; അതുപോലെ ബ്രഹ്മപുരാണത്തിൽ പത്തായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ദ്വാദശൈവ സഹസ്രാണി ബ്രഹ്മാണ്ഡം ച ശതാധികമ് । തഥാഷ്ടാദശസാഹസ്രം ബ്രഹ്മവൈവര്തമേവ ച
ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണത്തിൽ പന്ത്രണ്ടായിരം ഒന്ന് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും, ബ്രഹ്മവൈവർതപുരാണത്തിൽ പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
അയുതം വാമനാഖ്യം ച വായവ്യം ഷട്ശതാനി ച । ചതുര്വിംശതിസംഖ്യാതഃ സഹസ്രാണി തു ശൌനക
വാമനപുരാണത്തിൽ പത്തായിരം ശ്ലോകങ്ങളും, വായുപുരാണത്തിൽ അറുനൂറ് ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്; ശൗനകാ, മൊത്തം ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്.
ത്രയോവിംശതിസാഹസ്രം വൈഷ്ണവം പരമാദ്ഭുതമ് । ചതുര്വിംശതിസാഹസ്രം വാരാഹം പരമാദ്ഭുതമ്
അദ്ഭുതമായ വൈഷ്ണവപുരാണത്തിൽ ഇരുപത്തിമൂന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളും, അതുപോലെ അദ്ഭുതമായ വാരാഹപുരാണത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
ഷോഡശൈവ സഹസ്രാണി പുരാണം ചാഗ്നിസംജ്ഞിതമ് । പഞ്ചവിംശതിസാഹസ്രം നാരദം പരമം മതമ്
അഗ്നിപുരാണത്തിൽ പതിനാറായിരം ശ്ലോകങ്ങളും, പരമമായ നാരദപുരാണത്തിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
പഞ്ചപഞ്ചാശത്സാഹസ്രം പദ്മാഖ്യം വിപുലം മതമ് । ഏകാദശസഹസ്രാണി ലിങ്ഗാഖ്യം ചാതിവിസ്മൃതമ്
വിപുലമായ പത്മപുരാണത്തിൽ അമ്പത്തഞ്ചായിരം ശ്ലോകങ്ങളും, അതീവ മാന്യമായ ലിംഗപുരാണത്തിൽ പതിനൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്.
ഏകോനവിംശത്സാഹസ്രം ഗാരുഡം ഹരിഭാഷിതമ് । സപ്തദശസഹസ്രം ച പുരാണം കൂര്മഭാഷിതമ്
ഹരിയാൽ പ്രസംഗിച്ച ഗാരുഡപുരാണത്തിൽ പതിനൊൻപതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്. അതുപോലെ, കൂർമപുരാണത്തിൽ പതിനേഴായിരം ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്.
ഏകാശീതിസഹസ്രാണി സ്കന്ദാഖ്യം പരമാദ്ഭുതമ് । പുരാണാഖ്യാ ച സംഖ്യാ ച വിസ്തരേണ മയാനഘാഃ
അത്യന്തം അത്ഭുതമായ സ്കന്ദപുരാണത്തിൽ എൺപത്തൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്. പാപരഹിതരേ, ഇതുവരെ ഞാൻ പുരാണങ്ങളുടെ പേരുകളും അവയുടെ ശ്ലോകസംഖ്യയും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
തഥൈവോപപുരാണാനി ശൃണ്വന്തു ഋഷിസത്തമാഃ । സനത്കുമാരം പ്രഥമം നാരസിംഹം തതഃ പരമ്
അതുപോലെ, മഹർഷികളേ, ഉപപുരാണങ്ങളുടെ പേരുകളും കേൾക്കൂ: ആദ്യം സനത്കുമാരപുരാണം, പിന്നെ നരസിംഹപുരാണം.
നാരദീയം ശിവം ചൈവ ദൌര്വാസസമനുത്തമമ് । കാപിലം മാനവം ചൈവ തഥാ ചൌശനസം സ്മൃതമ്
നാരദപുരാണം, ശിവപുരാണം, അതുല്യമായ ദൗർവാസസപുരാണം, കാപിലപുരാണം, മാനവപുരാണം, കൂടാതെ കൗശനസപുരാണം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന പുരാണം.
വാരുണം കാലികാഖ്യം ച സാമ്ബം നന്ദികൃതം ശുഭമ് । സൌരം പാരാശരപ്രോക്തമാദിത്യം ചാതിവിസ്തരമ്
വാരുണപുരാണം, കാലികാപുരാണം, സാംബപുരാണം, നന്ദി രചിച്ച ശുഭമായ പുരാണം, പരാശരൻ ഉപദേശിച്ച സൗരപുരാണം, വിശാലമായ ആദിത്യപുരാണം.
മാഹേശ്വരം ഭാഗവതം വാസിഷ്ഠം ച സവിസ്തരമ് । ഏതാന്യുപപുരാണാനി കഥിതാനി മഹാത്മഭിഃ
മാഹേശ്വരപുരാണം, ഭാഗവതപുരാണം, വിശദമായി വിവരിച്ച വാസിഷ്ഠപുരാണം — ഈ ഉപപുരാണങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾ പറഞ്ഞു.
അഷ്ടാദശ പുരാണാനി കൃത്വാ സത്യവതീസുതഃ । ഭാരതാഖ്യാനമതുലം ചക്രേ തദുപബൃംഹിതമ്
സത്യവതിയുടെ മകൻ പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങൾ രചിച്ച ശേഷം, അവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അതുല്യമായ ഭാരതകഥയും സൃഷ്ടിച്ചു.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ദ്വാപരേ ദ്വാപരേ യുഗേ । പ്രാദുഃകരോതി ധര്മാര്ഥീ പുരാണാനി യഥാവിധി
പ്രത്യക്ഷമായ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും, ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും, ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പുരാണങ്ങൾ യഥാക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ദ്വാപരേ ദ്വാപരേ വിഷ്ണുര്വ്യാസരൂപേണ സര്വദാ । വേദമേകം സ ബഹുധാ കുരുതേ ഹിതകാമ്യയാ
ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും, വിഷ്ണു വ്യാസനെന്ന രൂപത്തിൽ, എല്ലാവരുടെയും ഭാവുകത്വത്തിനായി ഏകവേദം പലവിധമായി വിഭജിക്കുന്നു.
അല്പായുഷോഽല്പബുദ്ധീംശ്ച വിപ്രാന്ജ്ഞാത്വാ കലാവഥ । പുരാണസംഹിതാം പുണ്യാം കുരുതേഽസൌ യുഗേ യുഗേ
കലിയുഗത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ആയുസ്സും ബുദ്ധിയും കുറവാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഓരോ യുഗത്തിലും അവൻ പുണ്യമുള്ള പുരാണസമാഹാരം രചിക്കുന്നു.