ദുര്ഗയാ തൌ ഹതൌ സംഖ്യേ നാപരാധോ മമാത്ര വൈ । അവശ്യമ്ഭാവിഭാവേഷു പ്രതീകാരോ ന വിദ്യതേ
ദുർഗ്ഗ ദേവി യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവരെയും കൊല്ലുകയായിരുന്നു; അതിൽ എനിക്ക് കുറ്റമില്ല. സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കാതെ വിടില്ല, അതിന് പ്രതിവിധിയില്ല.
ന ശോകോഽത്ര ത്വയാ കാര്യോ മൃതപുത്രസ്യ മാനിനി । സ്വകര്മവശഗോ ജീവോ ഭുങ്ക്തേ ഭോഗാന്സുഖാസുഖാന്
മരിച്ച മകനെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, അഭിമാനിനി. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രാപ്തിയിൽ സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ദാസോഽസ്മി തവ ഭോ മാതര്യഥാ മമ മനോരമാ । തഥാ ത്വമപി ധര്മജ്ഞേ ന ഭേദോഽസ്തി മനാഗപി
അമ്മേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്. എനിക്ക് നീ എത്ര മനോഹരമോ, അതുപോലെ നീയും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവളായി എനിക്ക് തുല്യയാണു, ഒരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । തസ്മാന്ന ശോചിതവ്യം തേ സുഖേ ദുഃഖേ കദാചന
നമ്മുടെ ചെയ്ത കർമ്മഫലങ്ങൾ, നല്ലതോ ചീത്തയോ, അനുഭവിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. അതിനാൽ, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും നീ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ദുഃഖേ ദുഃഖാധികാന്പശ്യേത്സുഖേ പശ്യേത്സുഖാധികമ് । ആത്മാനം ശോകഹര്ഷാഭ്യാം ശത്രുഭ്യാമിവ നാര്പയേത്
ദു:ഖത്തിൽ, താനേക്കാൾ കൂടുതൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവരെ കാണണം; സന്തോഷത്തിൽ, താനേക്കാൾ കൂടുതൽ സന്തോഷമുള്ളവരെ കാണണം. ദു:ഖത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ഒരിക്കലും മനസ്സിനെ മുഴുവൻ അർപ്പിക്കരുത്, ശത്രുക്കളെപ്പോലെ അവയെ വിട്ടുനിൽക്കണം.
ദൈവാധീനമിദം സര്വം നാത്മാധീനം കദാചന । ന ശോകേന തദാഽഽത്മാനം ശോഷയേന്മതിമാന്നരഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, ഒരിക്കലും മനുഷ്യന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃതമല്ല. അതിനാൽ, ബുദ്ധിമാനായവൻ ദു:ഖം കൊണ്ടു മനസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിക്കരുത്.
യഥാ ദാരുമയീ യോഷാ നടാദീനാം പ്രചേഷ്ടതേ । തഥാ സ്വകര്മവശഗോ ദേഹീ സര്വത്ര വര്തതേ
നടൻമാർക്ക് കീഴിൽ മരക്കൊണ്ടുള്ള ബൊമ്മകൾ ചലിക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യൻ തന്റെ കർമ്മത്തിന്റെ വശംവെച്ച് എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
അഹം വനഗതോ മാതര്നാഭവം ദുഃഖമാനസഃ । ചിന്തയന്സ്വകൃതം കര്മ ഭോക്തവ്യമിതി വേദ്മി ച
അമ്മേ, ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ എനിക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടായില്ല; എന്റെ തന്നെ കർമ്മം ആലോചിച്ച് അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.
മൃതോ മാതാമഹോഽത്രൈവ വിധുരാ ജനനീ മമ । ഭയാതുരാ ഗൃഹീത്വാ മാം നിര്യയൌ ഗഹനം വനമ്
ഇവിടെ എന്റെ അമ്മാവൻ മരിച്ചു, അമ്മ വിധവയായി. ഭയത്താൽ അമ്മ എന്നെ കൂട്ടി കാട്ടിൽ കയറി പോയി.
ലുണ്ഠിതാ തസ്കരൈര്മാര്ഗേ വസ്ത്രഹീനാ തഥാ കൃതാ । പാഥേയഞ്ച ഹൃതം സര്വം ബാലപുത്രാ നിരാശ്രയാ
വഴിയിൽ കള്ളന്മാർ ഞങ്ങളെ കവർന്നു, വസ്ത്രം പോലും ഇല്ലാതെ വിട്ടു. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ എല്ലാം എടുത്തു, അമ്മയും കുഞ്ഞായ ഞാനും ആശ്രയമില്ലാതെ അവിടെ നിന്നു.
മാതാ ഗൃഹീത്വാ മാം പ്രാപ്താ ഭാരദ്വാജാശ്രമം പ്രതി । വിദല്ലോഽയം സമായാതസ്തഥാ ധാത്രേയികാഽബലാ
അമ്മ എന്നെ ഭാരദ്വാജമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. ഈ ദുർബലയായ ദായയും അവിടെ എത്തി.
മുനിഭിര്മുനിപത്നീഭിര്ദയായുക്തൈഃ സമന്തതഃ । പോഷിതാഃ ഫലനീവാരൈര്വയം തത്ര സ്ഥിതാസ്ത്രയഃ
അവിടെ, കരുണയുള്ള മുനിമാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും ഞങ്ങളെ മൂവരെയും കാട്ടറിഞ്ഞ അരിയും പഴങ്ങളും നൽകി പോഷിപ്പിച്ചു.
ദുഃഖം നമേ തദാ ഹ്യാസീത്സുഖം നാദ്യ ധനാഗമേ । ന വൈരം ന ച മാത്സര്യം മമ ചിത്തേ തു കര്ഹിചിത്
അപ്പോൾ എനിക്ക് ദു:ഖം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു; സന്തോഷം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ ധനം ലഭിച്ചിട്ടും സന്തോഷമില്ല. എനിക്ക് ഒരിക്കലും വൈരം അല്ലെങ്കിൽ അസൂയ മനസ്സിൽ വന്നിട്ടില്ല.
നീവാരഭക്ഷണം ശ്രേഷ്ഠം രാജഭോഗാത്പരന്തപേ । തദാശീ നരകം യാതി ന നീവാരാശനഃ ക്വചിത്
പരന്തപ, രാജഭോഗത്തേക്കാൾ കാട്ടറിഞ്ഞ അരി കഴിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്. അത്തരം വിഭവങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നരകത്തിൽ പോകും; കാട്ടറിഞ്ഞ അരി കഴിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും അങ്ങനെ പോകില്ല.
ധര്മസ്യാചരണം കാര്യം പുരുഷേണ വിജാനതാ । സഞ്ജിത്യേന്ദ്രിയവര്ഗം വൈ യഥാ ന നരകം വ്രജേത്
ബുദ്ധിമാനായ മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് ധർമ്മം ആചരിക്കണം, അങ്ങനെ നരകത്തിൽ പോകാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയുന്നു.
മാനുഷ്യം ദുര്ലഭം മാതഃ ഖണ്ഡേഽസ്മിന്ഭാരതേ ശുഭേ । ആഹാരാദി സുഖം നൂനം ഭവേത്സര്വാസു യോനിഷു
അമ്മേ, ഈ ഭരതഭൂമിയിൽ മനുഷ്യജന്മം വളരെ അപൂർവമാണ്. ഭക്ഷണവും മറ്റുള്ള സുഖങ്ങളും എല്ലാ ജന്മങ്ങളിലും ലഭ്യമാണ്.
പ്രാപ്യ തം മാനുഷം ദേഹം കര്തവ്യം ധര്മസാധനമ് । സ്വര്ഗമോക്ഷപ്രദം നൄണാം ദുര്ലഭം ചാന്യയോനിഷു
മനുഷ്യശരീരം ലഭിച്ചാൽ, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ധർമ്മം ആചരിക്കണം. മറ്റുള്ള ജന്മങ്ങളിൽ അതു ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭമാണ്.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ സാ തദാ തേന ലീലാവത്യതിലജ്ജിതാ । പുത്രശോകം പരിത്യജ്യ തമാഹാശ്രുവിലോചനാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലീലാവതി വലിയ ലജ്ജയോടെ മകനു വേണ്ടിയുള്ള ദു:ഖം വിട്ട് കണ്ണുനിറഞ്ഞ് അവനോട് പറഞ്ഞു.
സാപരാധാഽസ്മി പുത്രാഹം കൃതാ പിത്രാ യുധാജിതാ । ഹത്യാ മാതാമഹം തേഽത്ര ഹൃതം രാജ്യം തു യേന വൈ
മകനേ, ഞാൻ കുറ്റക്കാരിയാണ്; നിന്റെ അച്ഛൻ യുദ്ധാജിത് ഇവിടെ നിന്റെ അമ്മാവനെ കൊല്ലുകയും രാജ്യം പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
ന തം വാരയിതും ശക്താ തദാഽഹം ന സുതം മമ । യത്കൃതം കര്മ തേനൈവ നാപരാധോഽസ്തി മേ സുത
അപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ തടയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു, അവൻ എന്റെ മകനുമല്ലായിരുന്നു. ചെയ്തതെല്ലാം അവൻ തന്നെയാണ് ചെയ്തത്; അതിനാൽ എനിക്കു കുറ്റമില്ല, മകനേ.
തൌ മൃതൌ സ്വകൃതേനൈവ കാരണം ത്വം തയോര്ന ച । നാഹം ശോചാമി തം പുത്രം സദാ ശോചാമി തത്കൃതമ്
അവർ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ തന്നെ കർമ്മഫലത്താൽ മരിച്ചു; അവരുടെ മരണത്തിന് നീ കാരണം അല്ല. ആ മകനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ദു:ഖിക്കുന്നില്ല, ചെയ്തതിനെക്കുറിച്ചാണ് എപ്പോഴും ദു:ഖം.
പുത്ര ത്വമസി കല്യാണ ഭഗിനീ മേ മനോരമാ । ന ക്രോധോ ന ച ശോകോ മേ ത്വയി പുത്ര മനാഗപി
മകനേ, നീ ഭാഗ്യശാലിയാണ്; എന്റെ സഹോദരി മനോരമയാണു. എനിക്ക് നിന്നോടു ഒരിക്കലും ക്രോധമോ ദു:ഖമോ ഇല്ല, ഒറ്റത്തുള്ളി പോലും.
കുരു രാജ്യം മഹാഭാഗ പ്രജാഃ പാലയ സുവ്രത । ഭഗവത്യാഃ പ്രസാദേന പ്രാപ്തമേതദകണ്ടകമ്
മഹാഭാഗവതിയായോ, നീ രാജ്യം ഭരിച്ച് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊൾക. ദേവിയുടെ കൃപയാൽ നീ ഈ കഷ്ടമില്ലാത്ത രാജ്യം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
തദാകര്ണ്യ വചോ മാതുര്നത്വാ താം നൃപനന്ദനഃ । ജഗാമ ഭവനം രമ്യം യത്ര പൂര്വം മനോരമാ
അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജകുമാരൻ അവളെ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ മുമ്പ് താമസിച്ചിരുന്ന ആ മനോഹരമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
ന്യവസത്തത്ര ഗത്വാ തു സര്വാനാഹൂയ മന്ത്രിണഃ । ദൈവജ്ഞാനഥ പപ്രച്ഛ മുഹൂര്തം ദിവസം ശുഭമ്
അവിടെ ചെന്നราชാവ് എല്ലാ മന്ത്രിമാരെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി, ശുഭദിനവും നല്ല സമയവും അറിയാൻ ജ്യോതിഷികളെ ചോദിച്ചു.
സിംഹാസനം തഥാ ഹൈമം കാരയിത്വാ മനോഹരമ് । സിംഹാസനേ സ്ഥിതാം ദേവീം പൂജയിഷ്യേ സദാഽപ്യഹമ്
അവൻ മനോഹരമായ പൊന്നിന്റെ സിംഹാസനം ഉണ്ടാക്കി, അതിൽ ദേവിയെ ഇരുത്തി എപ്പോഴും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞു.
സ്ഥാപയിത്വാഽഽസനേ ദേവീം ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷദാമ് । രാജ്യം പശ്ചാത്കരിഷ്യാമി യഥാ രാമാദിഭിഃ കൃതമ്
ധർമ്മവും സമ്പത്തും സുഖവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ദേവിയെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, രാമനും മറ്റും ചെയ്തതുപോലെ ഞാൻ പിന്നീട് രാജ്യം ഭരിക്കും.
പൂജനീയാ സദാ ദേവീ സര്വൈര്നാഗരികൈര്ജനൈഃ । മാനനീയാ ശിവാ ശക്തിഃ സര്വകാമാര്ഥസിദ്ധിദാ
എല്ലാ നഗരവാസികളും ദേവിയെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ശിവശക്തിയെ ആദരിക്കേണ്ടതുമാണ്.
ഇത്യുക്താ മന്ത്രിണസ്തേ തു ചക്രുര്വൈ രാജശാസനമ് । പ്രാസാദം കാരയാമാസുഃ ശില്പിഭിഃ സുമനോരമമ്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് മന്ത്രിമാർ രാജപ്രമാണം നടപ്പാക്കി, ശില്പികൾകൊണ്ട് മനോഹരമായ കൊട്ടാരം പണിയിച്ചു.
പ്രതിമാം കാരയിത്വാഽഥ മുഹൂര്തേഽഥ ശുഭേ ദിനേ । ദ്വിജാനാഹൂയ വേദജ്ഞാന്സ്ഥാപയാമാസ ഭൂപതിഃ
ശുഭദിനത്തിലും നല്ല സമയത്തും ദേവിയുടെ പ്രതിമ ഉണ്ടാക്കി, വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്തു.