യത്പ്രഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരുപാ യദുദ്ഭവാ । സത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമസ്ത്വം ബ്രൂഹി നൃവരോത്തമ
അവളുടെ ശക്തി എന്താണ്, യഥാർത്ഥ രൂപം എന്താണ്, ഉത്ഭവം എവിടെയാണ് — ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ദയവായി പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ തൈസ്തു ധ്രുവസന്ധിസുതോ നൃപഃ । വിചിന്ത്യ മനസാ ദേവീം താനുവാച മുദാന്വിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധ്രുവസന്ധിയുടെ മകൻ ആയ രാജാവ് മനസ്സിൽ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ അവരോട് സംസാരിച്ചു.
സുദര്ശന ഉവാച കിം ബ്രവീമി മഹീപാലാസ്തസ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ് । ബ്രഹ്മാദയോ ന ജാനന്തി സേശാഃ സുരഗണാസ്തഥാ
സുദർശനൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാക്കന്മാരേ, അവളുടെ അത്ഭുതകൃത്യങ്ങൾ ഞാൻ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും? ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പോലും അതറിയുന്നില്ല.
സര്വസ്യാദ്യാ മഹാലക്ഷ്മീര്വരേണ്യാ ശക്തിരുത്തമാ । സാത്ത്വികീയം മഹീപാലാ ജഗത്പാലനതത്പരാ
അവൾ എല്ലാവർക്കും ആദിയായ മഹാലക്ഷ്മിയാണ്, ഉത്തമമായ ആരാധ്യമായ ശക്തിയാണ്. സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞവളാണ്, രാജാക്കന്മാരേ, ലോകസംരക്ഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവളാണ്.
സൃജതേ യാ രജോരൂപാ സത്ത്വരൂപാ ച പാലനേ । സംഹാരേ ച തമോരൂപാ ത്രിഗുണാ സാ സദാ മതാ
സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അവൾ രാജോഗുണം, സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ സത്ത്വഗുണം, സംഹാരത്തിനായി തമോഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നു. അവൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവളാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നിര്ഗുണാ പരമാ ശക്തിഃ സര്വകാമഫലപ്രദാ । സര്വേഷാം കാരണം സാ ഹി ബ്രഹ്മാദീനാം നൃപോത്തമാഃ
അവൾ ഗുണാതീതമായ പരമശക്തിയാണ്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലം നൽകുന്നവളാണ്. ബ്രഹ്മാദിമുതൽ എല്ലാവർക്കും കാരണമവളാണ്, മഹാരാജാക്കന്മാരേ.
നിര്ഗുണാ സര്വഥാ ജ്ഞാതുമശക്യാ യോഗിഭിര്നൃപാഃ । സഗുണാ സുഖസേവ്യാ സാ ചിന്തനീയാ സദാ ബുധൈഃ
രാജാക്കന്മാരേ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത ദേവിയെ യോഗികൾക്ക് എങ്ങനെയും അറിയാൻ കഴിയില്ല. ഗുണങ്ങളോടെ ഉള്ള ദേവിയെ സുലഭമായി സേവിക്കാനും, ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും ഭാവന ചെയ്യാനും കഴിയും.
രാജാന ഊചുഃ ബാല ഏവ വനം പ്രാപ്തസ്ത്വം തു നൂനം ഭയാതുരഃ । കഥം ജ്ഞാതാ ത്വയാ ദേവീ പരമാ ശക്തിരുത്തമാ
രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: നീ ബാല്യത്തിലേ കാടിലേക്ക് എത്തിയതല്ലേ, അപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിറയച്ചിരിക്കും. എങ്ങനെ നീ പരമശക്തിയായ ദേവിയെ അറിയാൻ കഴിഞ്ഞു?
ഉപാസിതാ കഥം ചൈവ പൂജിതാ ച കഥം നൃപ । യാ പ്രസന്നാ തു സാഹായ്യം ചകാര ത്വരയാന്വിതാ
അവളെ നീ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു, എങ്ങനെ പൂജിച്ചു? അവൾ സന്തോഷത്തോടെ എങ്ങനെ വേഗത്തിൽ സഹായം നൽകി?
സുദര്ശന ഉവാച ബാലഭാവാന്മയാ പ്രാപ്തം ബീജം തസ്യാഃ സുസമ്മതമ് । സ്മരാമി പ്രജപന്നിത്യം കാമബീജാഭിധം നൃപാഃ
സുദർശനൻ പറഞ്ഞു: ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അവളുടെ പ്രിയമായ ബീജമന്ത്രം ഞാൻ ലഭിച്ചു. രാജാക്കന്മാരേ, ആ 'കാമബീജ'മന്ത്രം ഞാൻ എപ്പോഴും ഓർത്ത് ജപിക്കുന്നു.
ഋഷിഭിഃ കഥ്യമാനാ സാ മയാ ജ്ഞാതാമ്ബികാ ശിവാ । സ്മരാമി താം ദിവാരാത്രം ഭക്ത്യാ പരമയാ പരാമ്
മുനിമാർ പഠിപ്പിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ആ ശുഭദായിനിയായ അംബികയെ അറിഞ്ഞു. ഞാൻ അവളെ പകൽ രാത്രിയില്ലാതെ പരമഭക്തിയോടെ ഓർക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ രാജാനോ ഭക്തിതത്പരാഃ । താം മത്വാ പരമാം ശക്തിം നിര്യയുഃ സ്വഗൃഹാന്പ്രതി
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സുദർശനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാക്കന്മാർ ഭക്തിയോടെ ദേവിയെ പരമശക്തിയായി കരുതി, സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സുബാഹുരഗമത്കാശ്യാം തമാപൃച്ഛ്യ സുദര്ശനമ് । സുദര്ശനോഽപി ധര്മാത്മാ നിര്ജ്ജഗാമ സുകോസലാന്
സുബാഹു, സുദർശനനെ വിടപറഞ്ഞ് കാശിയിലേക്ക് പോയി. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുദർശനനും സുകോസലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
മന്ത്രിണസ്തു നൃപം ശ്രുത്വാ ഹതം ശത്രുജിതം മൃധേ । ജിതം സുദര്ശനഞ്ചൈവ ബഭൂവുഃ പ്രേമസംയുതാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുജിത് കൊല്ലപ്പെട്ടതും സുദർശനൻ ജയിച്ചതും മന്ത്രിമാർ കേട്ടപ്പോൾ അവർ സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
ആഗച്ഛന്തം നൃപം ശ്രുത്വാ തം സാകേതനിവാസിനഃ । ഉപായനാന്യുപാദായ പ്രയയുഃ സമ്മുഖേ ജനാഃ
രാജാവ് വരുന്നു എന്ന് കേട്ട സാകേതനിവാസികൾ, സമ്മാനങ്ങൾ കൊണ്ടു രാജാവിനെ വരവേൽക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തഥാ പ്രകൃതയഃ സര്വേ നാനോപായനപാണയഃ । ധ്രുവസന്ധിസുതം ദത്ത്വാ മുദിതാഃ പ്രയയുഃ പ്രജാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, എല്ലാ ജനങ്ങളും തത്തുല്യമായി വിവിധ സമ്മാനങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ധ്രുവസന്ധിയുടെ മകനായി സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
സ്ത്രിയോപസംയുതഃ സോഽഥ പ്രാപ്യായോധ്യാം സുദര്ശനഃ । സമ്മാന്യ സര്വലോകാംശ്ച യയൌ രാജാ നിവേശനമ്
സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ സുദർശനൻ അയോധ്യയിൽ എത്തി. എല്ലാ ജനങ്ങളെയും ആദരിച്ച് രാജാവ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
വന്ദിഭിഃ സ്തൂയമാനസ്തു വന്ദ്യമാനശ്ച മന്ത്രിഭിഃ । കന്യാഭിഃ കീര്യമാണശ്ച ലാജൈഃ സുമനസൈസ്തഥാ
വന്ദികൾ സ്തുതിച്ചും, മന്ത്രിമാർ ആദരിച്ചും, കന്യാകൾ അക്ഷതയും പൂവും വിതറിയും, സുദർശനൻ അകത്തു കയറി.
ദേവീസ്ഥാപനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഗത്വാഽയോധ്യാം നൃപശ്രേഷ്ഠോ ഗൃഹം രാജ്ഞഃ സുഹൃദ്വൃതഃ । ശത്രുജിന്മാതരം പ്രാഹ പ്രണമ്യ ശോകസങ്കുലാമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അയോധ്യയിൽ എത്തി, സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, ശത്രുജിതിന്റെ അമ്മയെ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവളെ വണങ്ങി, അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
മാതര്ന തേ മയാ പുത്രഃ സങ്ഗ്രാമേ നിഹതഃ കില । ന പിതാ തേ യുധാജിച്ച ശപേ തേ ചരണൌ തഥാ
അമ്മേ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ മകനെ കൊല്ലില്ല, നിന്റെ ഭർത്താവിനെയും ഞാൻ കൊല്ലിയിട്ടില്ല. ഞാൻ നിന്റെ കാലിൽ സത്യം പറയുന്നു.
ദുര്ഗയാ തൌ ഹതൌ സംഖ്യേ നാപരാധോ മമാത്ര വൈ । അവശ്യമ്ഭാവിഭാവേഷു പ്രതീകാരോ ന വിദ്യതേ
ദുർഗ്ഗ ദേവി യുദ്ധത്തിൽ ഇരുവരെയും കൊല്ലുകയായിരുന്നു; അതിൽ എനിക്ക് കുറ്റമില്ല. സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കാതെ വിടില്ല, അതിന് പ്രതിവിധിയില്ല.
ന ശോകോഽത്ര ത്വയാ കാര്യോ മൃതപുത്രസ്യ മാനിനി । സ്വകര്മവശഗോ ജീവോ ഭുങ്ക്തേ ഭോഗാന്സുഖാസുഖാന്
മരിച്ച മകനെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, അഭിമാനിനി. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രാപ്തിയിൽ സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ദാസോഽസ്മി തവ ഭോ മാതര്യഥാ മമ മനോരമാ । തഥാ ത്വമപി ധര്മജ്ഞേ ന ഭേദോഽസ്തി മനാഗപി
അമ്മേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്. എനിക്ക് നീ എത്ര മനോഹരമോ, അതുപോലെ നീയും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവളായി എനിക്ക് തുല്യയാണു, ഒരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । തസ്മാന്ന ശോചിതവ്യം തേ സുഖേ ദുഃഖേ കദാചന
നമ്മുടെ ചെയ്ത കർമ്മഫലങ്ങൾ, നല്ലതോ ചീത്തയോ, അനുഭവിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. അതിനാൽ, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും നീ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ദുഃഖേ ദുഃഖാധികാന്പശ്യേത്സുഖേ പശ്യേത്സുഖാധികമ് । ആത്മാനം ശോകഹര്ഷാഭ്യാം ശത്രുഭ്യാമിവ നാര്പയേത്
ദു:ഖത്തിൽ, താനേക്കാൾ കൂടുതൽ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നവരെ കാണണം; സന്തോഷത്തിൽ, താനേക്കാൾ കൂടുതൽ സന്തോഷമുള്ളവരെ കാണണം. ദു:ഖത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ഒരിക്കലും മനസ്സിനെ മുഴുവൻ അർപ്പിക്കരുത്, ശത്രുക്കളെപ്പോലെ അവയെ വിട്ടുനിൽക്കണം.
ദൈവാധീനമിദം സര്വം നാത്മാധീനം കദാചന । ന ശോകേന തദാഽഽത്മാനം ശോഷയേന്മതിമാന്നരഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, ഒരിക്കലും മനുഷ്യന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃതമല്ല. അതിനാൽ, ബുദ്ധിമാനായവൻ ദു:ഖം കൊണ്ടു മനസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിക്കരുത്.
യഥാ ദാരുമയീ യോഷാ നടാദീനാം പ്രചേഷ്ടതേ । തഥാ സ്വകര്മവശഗോ ദേഹീ സര്വത്ര വര്തതേ
നടൻമാർക്ക് കീഴിൽ മരക്കൊണ്ടുള്ള ബൊമ്മകൾ ചലിക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യൻ തന്റെ കർമ്മത്തിന്റെ വശംവെച്ച് എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
അഹം വനഗതോ മാതര്നാഭവം ദുഃഖമാനസഃ । ചിന്തയന്സ്വകൃതം കര്മ ഭോക്തവ്യമിതി വേദ്മി ച
അമ്മേ, ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ എനിക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടായില്ല; എന്റെ തന്നെ കർമ്മം ആലോചിച്ച് അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.
മൃതോ മാതാമഹോഽത്രൈവ വിധുരാ ജനനീ മമ । ഭയാതുരാ ഗൃഹീത്വാ മാം നിര്യയൌ ഗഹനം വനമ്
ഇവിടെ എന്റെ അമ്മാവൻ മരിച്ചു, അമ്മ വിധവയായി. ഭയത്താൽ അമ്മ എന്നെ കൂട്ടി കാട്ടിൽ കയറി പോയി.
ലുണ്ഠിതാ തസ്കരൈര്മാര്ഗേ വസ്ത്രഹീനാ തഥാ കൃതാ । പാഥേയഞ്ച ഹൃതം സര്വം ബാലപുത്രാ നിരാശ്രയാ
വഴിയിൽ കള്ളന്മാർ ഞങ്ങളെ കവർന്നു, വസ്ത്രം പോലും ഇല്ലാതെ വിട്ടു. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ എല്ലാം എടുത്തു, അമ്മയും കുഞ്ഞായ ഞാനും ആശ്രയമില്ലാതെ അവിടെ നിന്നു.