വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ഹിതാ ദേവീ ദുര്ഗാ ദുര്ഗാര്തിനാശിനീ । നതാ സുദര്ശനേനാഥ സ്തുതാ ച ബഹുവിസ്തരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്ന ദുർഗാദേവി അദൃശ്യയായി. പിന്നെ, സുദർശനൻ അവളെ നമസ്കരിച്ചു, വളരെ ദൈർഘ്യമുള്ള സ്തുതികൾ അർപ്പിച്ചു.
അന്തര്ഹിതാം തു താം ദൃഷ്ട്വാ രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ । പ്രണേമുസ്തം സമാഗമ്യ യഥാ ശക്രം സുരാസ്തഥാ
അവളെ അദൃശ്യമായത് കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് അവനെ ഇന്ദ്രനെ ദേവന്മാർ നമസ്കരിക്കുന്നതുപോലെ ആദരവോടെ നമസ്കരിച്ചു.
സുബാഹുരപി തം നത്വാ സ്ഥിതശ്ചാഗ്രേ മുദാന്വിതഃ । ഊചുഃ സര്വേ മഹീപാലാ അയോധ്യാധിപതിം തദാ
സുബാഹുവും അവനെ നമസ്കരിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ മുന്നിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ എല്ലാ രാജാക്കളും അയോധ്യയുടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ത്വമസ്മാകം പ്രഭുഃ ശാസ്താ സേവകാസ്തേ വയം സദാ । കുരു രാജ്യമയോധ്യായാം പാലയാസ്മാന്നൃപോത്തമ
നിങ്ങളാണ് ഞങ്ങളുടെ പ്രഭു, ഞങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നിങ്ങളുടെ സേവകരാണ്. മഹാരാജാവേ, അയോധ്യയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ച് ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം.
ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാരാജ ദൃഷ്ടാ വിശ്വേശ്വരീ ശിവാ । ആദിശക്തിര്ഭവാനീ സാ ചതുര്വര്ഗഫലപ്രദാ
മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ലോകത്തിന്റെ ഈശ്വരിയായ ശിവ, ആദിശക്തിയായ ഭവാനി, ധർമ്മാദി നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളും നൽകുന്ന ദേവിയെ കാണാൻ സാധിച്ചു.
ധന്യസ്ത്വം കൃതകൃത്യോഽസി ബഹുപുണ്യോ ധരാതലേ । യസ്മാച്ച ത്വത്കൃതേ ദേവീ പ്രാദുര്ഭൂതാ സനാതനീ
നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണ്, ജീവിതലക്ഷ്യം നേടിയവനാണ്, ഭൂമിയിൽ വലിയ പുണ്യവാനാണ്, കാരണം നിങ്ങളുടെ വേണ്ടി ശാശ്വതിയായ ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ന ജാനീമോ വയം സര്വേ പ്രഭാവം നൃപസത്തമ । ചണ്ഡികായാസ്തമോയുക്താ മായയാ മോഹിതാഃ സദാ
നമുക്ക് എല്ലാവർക്കും ചണ്ഡികയുടെ ശക്തി അറിയില്ല, മഹാരാജാവേ. അവളുടെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയവരാണ് നമ്മൾ.
ധനദാരസുതാനാം ച ചിന്തനേഽഭിരതാഃ സദാ । മഗ്നാ മഹാര്വണേ ഘോരേ കാമക്രോധഝഷാകുലേ
സമ്പത്ത്, ഭാര്യ, മക്കൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടു, ആഗ്രഹവും കോപവും നിറഞ്ഞ ഭയങ്കരമായ സമുദ്രത്തിൽ നമ്മൾ എല്ലാം മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
പൃച്ഛാമസ്ത്വാം മഹാഭാഗ സര്വജ്ഞോഽസി മഹാമതേ । കേയം ശക്തിഃ കുതോ ജാതാ കിം പ്രഭാവാ വദസ്വ തത്
മഹാഭാഗവേ, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നവനും മഹാമതിയുമാണ്. ഈ ശക്തി ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവം, അവളുടെ ശക്തി എന്താണ്, ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
ഭവ ത്വം നൌശ്ച സംസാരേ സാധവോഽതി ദയാപരാഃ । തസ്മാന്നോ വദ കാകുത്സ്ഥ ദേവീമാഹാത്മ്യമുത്തമമ്
നല്ലവരെപ്പോലെ, ഈ ലോകത്തിൽ ഞങ്ങളോടു ദയയുള്ളവനാവൂ. അതിനാൽ, കാകുത്ഥസ്യ, ദേവിയുടെ പരമമായ മഹിമ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
യത്പ്രഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരുപാ യദുദ്ഭവാ । സത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമസ്ത്വം ബ്രൂഹി നൃവരോത്തമ
അവളുടെ ശക്തി എന്താണ്, യഥാർത്ഥ രൂപം എന്താണ്, ഉത്ഭവം എവിടെയാണ് — ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ദയവായി പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ തൈസ്തു ധ്രുവസന്ധിസുതോ നൃപഃ । വിചിന്ത്യ മനസാ ദേവീം താനുവാച മുദാന്വിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധ്രുവസന്ധിയുടെ മകൻ ആയ രാജാവ് മനസ്സിൽ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ അവരോട് സംസാരിച്ചു.
സുദര്ശന ഉവാച കിം ബ്രവീമി മഹീപാലാസ്തസ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ് । ബ്രഹ്മാദയോ ന ജാനന്തി സേശാഃ സുരഗണാസ്തഥാ
സുദർശനൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാക്കന്മാരേ, അവളുടെ അത്ഭുതകൃത്യങ്ങൾ ഞാൻ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും? ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പോലും അതറിയുന്നില്ല.
സര്വസ്യാദ്യാ മഹാലക്ഷ്മീര്വരേണ്യാ ശക്തിരുത്തമാ । സാത്ത്വികീയം മഹീപാലാ ജഗത്പാലനതത്പരാ
അവൾ എല്ലാവർക്കും ആദിയായ മഹാലക്ഷ്മിയാണ്, ഉത്തമമായ ആരാധ്യമായ ശക്തിയാണ്. സത്ത്വഗുണം നിറഞ്ഞവളാണ്, രാജാക്കന്മാരേ, ലോകസംരക്ഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവളാണ്.
സൃജതേ യാ രജോരൂപാ സത്ത്വരൂപാ ച പാലനേ । സംഹാരേ ച തമോരൂപാ ത്രിഗുണാ സാ സദാ മതാ
സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അവൾ രാജോഗുണം, സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ സത്ത്വഗുണം, സംഹാരത്തിനായി തമോഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നു. അവൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവളാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നിര്ഗുണാ പരമാ ശക്തിഃ സര്വകാമഫലപ്രദാ । സര്വേഷാം കാരണം സാ ഹി ബ്രഹ്മാദീനാം നൃപോത്തമാഃ
അവൾ ഗുണാതീതമായ പരമശക്തിയാണ്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലം നൽകുന്നവളാണ്. ബ്രഹ്മാദിമുതൽ എല്ലാവർക്കും കാരണമവളാണ്, മഹാരാജാക്കന്മാരേ.
നിര്ഗുണാ സര്വഥാ ജ്ഞാതുമശക്യാ യോഗിഭിര്നൃപാഃ । സഗുണാ സുഖസേവ്യാ സാ ചിന്തനീയാ സദാ ബുധൈഃ
രാജാക്കന്മാരേ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത ദേവിയെ യോഗികൾക്ക് എങ്ങനെയും അറിയാൻ കഴിയില്ല. ഗുണങ്ങളോടെ ഉള്ള ദേവിയെ സുലഭമായി സേവിക്കാനും, ജ്ഞാനികൾ എപ്പോഴും ഭാവന ചെയ്യാനും കഴിയും.
രാജാന ഊചുഃ ബാല ഏവ വനം പ്രാപ്തസ്ത്വം തു നൂനം ഭയാതുരഃ । കഥം ജ്ഞാതാ ത്വയാ ദേവീ പരമാ ശക്തിരുത്തമാ
രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: നീ ബാല്യത്തിലേ കാടിലേക്ക് എത്തിയതല്ലേ, അപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിറയച്ചിരിക്കും. എങ്ങനെ നീ പരമശക്തിയായ ദേവിയെ അറിയാൻ കഴിഞ്ഞു?
ഉപാസിതാ കഥം ചൈവ പൂജിതാ ച കഥം നൃപ । യാ പ്രസന്നാ തു സാഹായ്യം ചകാര ത്വരയാന്വിതാ
അവളെ നീ എങ്ങനെ ആരാധിച്ചു, എങ്ങനെ പൂജിച്ചു? അവൾ സന്തോഷത്തോടെ എങ്ങനെ വേഗത്തിൽ സഹായം നൽകി?
സുദര്ശന ഉവാച ബാലഭാവാന്മയാ പ്രാപ്തം ബീജം തസ്യാഃ സുസമ്മതമ് । സ്മരാമി പ്രജപന്നിത്യം കാമബീജാഭിധം നൃപാഃ
സുദർശനൻ പറഞ്ഞു: ബാല്യത്തിൽ തന്നെ അവളുടെ പ്രിയമായ ബീജമന്ത്രം ഞാൻ ലഭിച്ചു. രാജാക്കന്മാരേ, ആ 'കാമബീജ'മന്ത്രം ഞാൻ എപ്പോഴും ഓർത്ത് ജപിക്കുന്നു.
ഋഷിഭിഃ കഥ്യമാനാ സാ മയാ ജ്ഞാതാമ്ബികാ ശിവാ । സ്മരാമി താം ദിവാരാത്രം ഭക്ത്യാ പരമയാ പരാമ്
മുനിമാർ പഠിപ്പിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ആ ശുഭദായിനിയായ അംബികയെ അറിഞ്ഞു. ഞാൻ അവളെ പകൽ രാത്രിയില്ലാതെ പരമഭക്തിയോടെ ഓർക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ രാജാനോ ഭക്തിതത്പരാഃ । താം മത്വാ പരമാം ശക്തിം നിര്യയുഃ സ്വഗൃഹാന്പ്രതി
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സുദർശനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാക്കന്മാർ ഭക്തിയോടെ ദേവിയെ പരമശക്തിയായി കരുതി, സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സുബാഹുരഗമത്കാശ്യാം തമാപൃച്ഛ്യ സുദര്ശനമ് । സുദര്ശനോഽപി ധര്മാത്മാ നിര്ജ്ജഗാമ സുകോസലാന്
സുബാഹു, സുദർശനനെ വിടപറഞ്ഞ് കാശിയിലേക്ക് പോയി. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സുദർശനനും സുകോസലത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
മന്ത്രിണസ്തു നൃപം ശ്രുത്വാ ഹതം ശത്രുജിതം മൃധേ । ജിതം സുദര്ശനഞ്ചൈവ ബഭൂവുഃ പ്രേമസംയുതാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുജിത് കൊല്ലപ്പെട്ടതും സുദർശനൻ ജയിച്ചതും മന്ത്രിമാർ കേട്ടപ്പോൾ അവർ സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
ആഗച്ഛന്തം നൃപം ശ്രുത്വാ തം സാകേതനിവാസിനഃ । ഉപായനാന്യുപാദായ പ്രയയുഃ സമ്മുഖേ ജനാഃ
രാജാവ് വരുന്നു എന്ന് കേട്ട സാകേതനിവാസികൾ, സമ്മാനങ്ങൾ കൊണ്ടു രാജാവിനെ വരവേൽക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തഥാ പ്രകൃതയഃ സര്വേ നാനോപായനപാണയഃ । ധ്രുവസന്ധിസുതം ദത്ത്വാ മുദിതാഃ പ്രയയുഃ പ്രജാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, എല്ലാ ജനങ്ങളും തത്തുല്യമായി വിവിധ സമ്മാനങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ധ്രുവസന്ധിയുടെ മകനായി സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
സ്ത്രിയോപസംയുതഃ സോഽഥ പ്രാപ്യായോധ്യാം സുദര്ശനഃ । സമ്മാന്യ സര്വലോകാംശ്ച യയൌ രാജാ നിവേശനമ്
സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ സുദർശനൻ അയോധ്യയിൽ എത്തി. എല്ലാ ജനങ്ങളെയും ആദരിച്ച് രാജാവ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
വന്ദിഭിഃ സ്തൂയമാനസ്തു വന്ദ്യമാനശ്ച മന്ത്രിഭിഃ । കന്യാഭിഃ കീര്യമാണശ്ച ലാജൈഃ സുമനസൈസ്തഥാ
വന്ദികൾ സ്തുതിച്ചും, മന്ത്രിമാർ ആദരിച്ചും, കന്യാകൾ അക്ഷതയും പൂവും വിതറിയും, സുദർശനൻ അകത്തു കയറി.
ദേവീസ്ഥാപനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഗത്വാഽയോധ്യാം നൃപശ്രേഷ്ഠോ ഗൃഹം രാജ്ഞഃ സുഹൃദ്വൃതഃ । ശത്രുജിന്മാതരം പ്രാഹ പ്രണമ്യ ശോകസങ്കുലാമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അയോധ്യയിൽ എത്തി, സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, ശത്രുജിതിന്റെ അമ്മയെ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അവളെ വണങ്ങി, അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
മാതര്ന തേ മയാ പുത്രഃ സങ്ഗ്രാമേ നിഹതഃ കില । ന പിതാ തേ യുധാജിച്ച ശപേ തേ ചരണൌ തഥാ
അമ്മേ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ മകനെ കൊല്ലില്ല, നിന്റെ ഭർത്താവിനെയും ഞാൻ കൊല്ലിയിട്ടില്ല. ഞാൻ നിന്റെ കാലിൽ സത്യം പറയുന്നു.