നാനാരൂപാ തദാ ജാതാ നാനാശസ്രധരാ ശിവാ । സമ്പ്രാപ്താ തുമുലം തത്ര ചകാര ജഗദമ്ബികാ
അപ്പോൾ ദേവി പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, ഓരോരുത്തരും വ്യത്യസ്ത ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചു. അവിടെ ജഗദംബിക വലിയ കലഹം ഉണ്ടാക്കി.
ശത്രുജിന്നിഹതസ്തത്ര യുധാജിദപി പാര്ഥിവഃ । പതിതൌ തൌ രഥാഭ്യാം തു ജയശബ്ദസ്തദാഽഭവത്
അവിടെ ശത്രുജിത് കൊല്ലപ്പെട്ടു, യുദ്ധാജിത് രാജാവും വീണു. ഇരുവരും രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണപ്പോൾ വിജയഘോഷം ഉയർന്നു.
വിസ്മയം പരമം പ്രാപ്താ ഭൂപാഃ സര്വേ വിലോക്യ താമ് । നിധനം മാതുലസ്യാപി ഭാഗിനേയസ്യ സംയുഗേ
അവളെയും, യുദ്ധത്തിൽ അമ്മാവനും മകനുമൊക്കെ നശിച്ചതും കണ്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും അത്യന്തം അത്ഭുതത്തിൽ ആകി നിന്നു.
സുബാഹുരപി തദ്ദൃഷ്ട്വാ നിധനം സംയുഗേ തയോഃ । തുഷ്ടാവ പരമപ്രീതോ ദുര്ഗാം ദുര്ഗാര്തിനാശിനീമ്
ആ ഇരുവരുടെയും യുദ്ധത്തിലെ മരണം കണ്ട ശേഷം, സുബാഹു അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ദുർഗ്ഗാദേവിയെ, കഷ്ടതകൾ നീക്കുന്നവളെ, സ്തുതിച്ചു.
സുബാഹുരുവാച നമൌ ദേവ്യൈ ജഗദ്ധാത്ര്യൈ ശിവായൈ സതതം നമഃ । ദുര്ഗായൈ ഭഗവത്യൈ തേ കാമദായൈ നമോ നമഃ
സുബാഹു പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്ന് അമ്മയായ ദേവിയെ, ശിവസ്വരൂപിണിയെ, ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു. ദുർഗ്ഗായെ, ഭാഗ്യവതിയായവളെ, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവളെ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
നമഃ ശിവായൈ ശാന്ത്യൈ തേ വിദ്യായൈ മോക്ഷദേ നമഃ । വിശ്വവ്യാപ്ത്യൈ ജഗന്മാതര്ജഗദ്ധാത്ര്യൈ നമഃ ശിവേ
ശാന്തസ്വരൂപിണിയായ ശിവയെ, മോക്ഷം നൽകുന്ന ജ്ഞാനമായ നിന്നെ, സർവ്വവ്യാപിനിയായ ലോകമാതാവിനെ, ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ശിവയെ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
നാഹം ഗതിം തവ ധിയാ പരിചിന്തയന് വൈ ജാനാമി ദേവി സഗുണഃ കില നിര്ഗുണായാഃ । കിം സ്തൌമി വിശ്വജനനീം പ്രകടപ്രഭാവാം ഭക്താര്തിനാശനപരാം പരമാഞ്ച ശക്തിമ്
ദേവി, എന്റെ ബുദ്ധിയാൽ നിന്റെ വഴിയെ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഗുണങ്ങളുള്ളവൻ എപ്പോഴും ഗുണരഹിതനോടു താഴെയാണ്. ഭക്തരുടെ ദുഃഖം മാറ്റുന്ന, പരമശക്തിയായ, പ്രത്യക്ഷമായ പ്രഭാവമുള്ള ലോകമാതാവിനെ ഞാൻ എന്തിനാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്?
വാഗ്ദേവതാ ത്വമസി സര്വഗതൈവ ബുദ്ധി- ര്വിദ്യാ മതിശ്ച ഗതിരപ്യസി സര്വജന്തോഃ । ത്വാം സ്തൌമി കിം ത്വമസി സര്വമനോനിയന്ത്രീ കിം സ്തൂയതേ ഹി സതതം ഖലു ചാത്മരൂപമ്
നീ വാഗ്ദേവതയും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും വിവേകവും എല്ലായുള്ളവരുടെ ലക്ഷ്യവുമാണ്. ഞാൻ നിന്നെ സ്തുതിച്ചാലും, നീ എല്ലാമനസ്സുകളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവളാണ്; ആത്മസ്വരൂപം എങ്ങനെ എപ്പോഴും സ്തുതിക്കപ്പെടും?
ബ്രഹ്മാ ഹരശ്ച ഹരിരപ്യനിശം സ്തുവന്തോ നാന്തം ഗതാഃ സുരവരാഃ കില തേ ഗുണാനാമ് । ക്വാഹം വിഭേദമതിരമ്ബ ഗുണൈര്വൃതോ വൈ വക്തും ക്ഷമസ്തവ ചരിത്രമഹോഽപ്രസിദ്ധഃ
ബ്രഹ്മാവും ശിവനും വിഷ്ണുവും എത്രയും സ്തുതിച്ചാലും, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നിന്റെ ഗുണങ്ങൾക്ക് അന്ത്യമില്ല. എനിക്ക് ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട ഭിന്നമായ മനസ്സോടെ, അമ്മേ, നിന്റെ അപ്രസിദ്ധമായ കർമ്മങ്ങൾ പറയാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
സത്സങ്ഗതിഃ കഥമഹോ ന കരോതി കാമം പ്രാസങ്ഗികാപി വിഹിതാ ഖലു ചിത്തശുദ്ധിഃ । ജാമാതുരസ്യ വിഹിതേന സമാഗമേന പ്രാപ്തം മയാഽദ്ഭുതമിദം തവ ദര്ശനം വൈ
നല്ലസംഗതി എങ്ങനെ ആഗ്രഹം ഉണർത്തുന്നില്ല? അതു യാദൃശ്ചികമായാലും മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കും. എന്റെ ജാമാതാവിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെ, ഞാൻ നിന്നെ കാണുന്ന ഈ അത്ഭുതം അനുഭവിച്ചു.
ബ്രഹ്മാഽപി വാഞ്ഛതി സദൈവ ഹരോ ഹരിശ്ച സേന്ദ്രാഃ സുരാശ്ച മുനയോ വിദിതാര്ഥതത്ത്വാഃ । യദ്ദര്ശനം ജനനി തേഽദ്യ മയാ ദുരാപം പ്രാപ്തം വിനാ ദമശമാദിസമാധിഭിശ്ച
ബ്രഹ്മാവും ശിവനും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും സത്യത്തിന്റെ താത്പര്യം അറിഞ്ഞ മുനിമാരും എല്ലാം എപ്പോഴും അമ്മേ, നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ, സ്വയംനിയന്ത്രണമോ ശമമോ ധ്യാനമോ ഇല്ലാതെ തന്നെ ഞാൻ ഇന്ന് ഈ ദുർലഭമായ ദർശനം നേടി.
ക്വാഹം സുമന്ദമതിരാശു തവാവലോകം ക്വേദം ഭവാനി ഭവഭേഷജമദ്വിതീയമ് । ജ്ഞാതാഽസി ദേവി സതതം കില ഭാവയുക്താ ഭക്താനുകമ്പനപരാമരവര്ഗപൂജ്യാ
എനിക്ക് വളരെ മന്ദമായ ബുദ്ധി; ഭവാനി, ജന്മസമുദ്രത്തിന് അതുല്യമായ ഔഷധമായ നിന്റെ ദർശനം എവിടെ? ഭക്തിഭാവം നിറഞ്ഞവർക്കും ഭക്തന്മാരോട് കരുണയുള്ളവളായും അമരന്മാർ ആരാധിക്കുന്നവളായും ദേവിയെ എപ്പോഴും അറിയപ്പെടുന്നു.
കിം വര്ണയാമി തവ ദേവി ചരിത്രമേതദ് യദ്രക്ഷിതോഽസ്തി വിഷമേഽത്ര സുദര്ശനോഽയമ് । ശത്രൂ ഹതൌ സുബലിനൌ തരസാ ത്വയാദ്യ ഭക്താനുകമ്പി ചരിതം പരമം പവിത്രമ്
ദേവി, ഞാൻ നിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ എന്തു പറഞ്ഞ് വിവരിക്കും? ഈ കഠിനസമയത്ത് സുദർശനനെ നീ രക്ഷിച്ചു. ശക്തരായ ശത്രുക്കൾ ഇന്ന് നീ സംഹരിച്ചു; ഭക്തന്മാരോട് കരുണയുള്ള നിന്റെ പ്രവർത്തി പരമശുദ്ധമാണ്.
നാശ്ചര്യമേതദിതി ദേവി വിചാരിതേഽര്ഥേ ത്വം പാസി സര്വമഖിലം സ്ഥിരജങ്ഗമം വൈ । ത്രാതസ്ത്വയാ ച വിനിഹത്യ രിപുര്ദയാതഃ സംരക്ഷിതോഽയമധുനാ ധ്രുവസന്ധിസൂനുഃ
ദേവി, ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; നീ സ്തിരചലങ്ങളായ എല്ലാം സംരക്ഷിക്കുന്നു. ശത്രുവിനെ സംഹരിച്ച്, നീ അവനെ രക്ഷിച്ചു; ഇനി ധ്രുവസന്ധിയുടെ മകനും നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്.
ഭക്തസ്യ സേവനപരസ്യ സ്വയശോഽതിദീപ്തം കര്തും ഭവാനി രചിതം ചരിതം ത്വയൈതത് । നോചേത്കഥം സുപരിഗൃഹ്യ സുതാം മദീയാം യുദ്ധേ ഭവേത്കുശലവാനനവദ്യശീലഃ
ഭക്തനായി സേവനം ചെയ്യുന്നവർക്കു ഭവാനി, നിന്റെ മഹത്വം ഈ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധമാവുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, എന്റെ മകൾ യുദ്ധത്തിൽ അത്രയും കഴിവുള്ളതും അകൃത്യരഹിതവളുമായതും എങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടും?
ശക്താഽസി ജന്മമരണാദിഭയാന്വിഹന്തും കിം ചിത്രമത്ര കില ഭക്തജനസ്യ കാമമ് । ത്വം ഗീയസേ ജനനി ഭക്തജനൈരപാരാ ത്വം പാപപുണ്യരഹിതാ സഗുണാഽഗുണാ ച
ജന്മവും മരണവും പോലുള്ള ഭയങ്ങൾ നീക്കാൻ നീ ശക്തയാണല്ലോ; ഭക്തന്മാർക്കു ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല. അമ്മേ, ഭക്തന്മാർ നിന്നെ അപ്പാരമായവളായി പാടുന്നു; നീ പാപപുണ്യരഹിതയും ഗുണസഹിതയും ഗുണരഹിതയുമാണ്.
ത്വദ്ദര്ശനാദഹമഹോ സുകൃതീ കൃതാര്ഥോ ജാതോഽസ്മി ദേവി ഭുവനേശ്വരി ധന്യജന്മാ । ബീജം ന തേ ന ഭജനം കില വേദ്മി മാത- ര്ജ്ഞാതസ്തവാദ്യ മഹിമാ പ്രകടപ്രഭാവഃ
ദേവിയെ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനും കൃതാർത്ഥനുമായി, ഭൂമിയിലെ ധന്യജന്മം പ്രാപിച്ചു. അമ്മേ, നിന്റെ ഉത്ഭവം അല്ലെങ്കിൽ ഭജനരീതി എനിക്കറിയില്ല; എന്നാൽ ഇന്ന് നിന്റെ മഹത്വവും പ്രത്യക്ഷപ്രഭാവവും എനിക്ക് അറിയാൻ കഴിഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവീ പ്രസന്നവദനാ ശിവാ । ഉവാച ച നൃപം ദേവീ വരം വരയ സുവ്രത
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദേവി പ്രസന്നമായ മുഖത്തോടെ ശിവസ്വരൂപിണി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'സുഭ്രതാ, നീ ഒരു വരം തേടുക.'
ദേവീമഹിമവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭവാന്യാഃ സ നൃപോത്തമഃ । പ്രോവാച വചനം തത്ര സുബാഹുര്ഭക്തിസംയുതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഭവാനിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സുബാഹു ഭക്തിഭാവത്തോടെ അവിടെ പറഞ്ഞു.
സുബാഹുരുവാച ഏകതോ ദേവലോകസ്യ രാജ്യം ഭൂമണ്ഡലസ്യ ച । ഏകതോ ദര്ശനം തേ വൈ ന ച തുല്യം കദാചന
സുബാഹു പറഞ്ഞു: ഒരു വശത്ത് ദേവലോകത്തിൻ്റെ രാജ്യവും ഭൂമണ്ഡലത്തിൻ്റെ ആധിപത്യവും, മറുവശത്ത് നിന്റെ ദർശനവും; ഇവ രണ്ടും ഒരുപോലും ഒരിക്കലും തുല്യമായിരിക്കില്ല.
ദര്ശനാത്സദൃശം കിഞ്ചിത്ത്രിഷു ലോകേഷു നാസ്തി മേ । കം വരം ദേവി യാചേഽഹം കൃതാര്ഥോഽസ്മി ധരാതലേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അമ്മേ, നിന്റെ ദർശനത്തിന് തുല്യമായത് ഒന്നുമില്ല. ഞാൻ ഈ ഭൂമിയിൽ സഫലനായി. ഇനി ഞാൻ എന്ത് വരം ചോദിക്കണം?
ഏതദിച്ഛാമ്യഹം മാതര്യാചിതും വാഞ്ഛിതം വരമ് । തവ ഭക്തിഃ സദാ മേഽസ്തു നിശ്ചലാ ഹ്യനപായിനീ
അമ്മേ, ഞാൻ ഒരേയൊരു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു — എപ്പോഴും നീയിലേക്കുള്ള അചഞ്ചലമായ, ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്ത ഭക്തി എനിക്ക് ഉണ്ടാകട്ടെ.
നഗരേഽത്ര ത്വയാ മാതഃ സ്ഥാതവ്യം മമ സര്വദാ । ദുര്ഗാദേവീതി നാമ്നാ വൈ ത്വം ശക്തിരിഹ സംസ്ഥിതാ
ഈ നഗരത്തിൽ, അമ്മേ, നീ എപ്പോഴും എന്റെ خاطرത്തിന്നായി നിലകൊള്ളണം. ഇവിടെ ദുർഗാദേവിയെന്ന പേരിൽ ശക്തിയായി നീ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
രക്ഷാ ത്വയാ ച കര്തവ്യാ സര്വദാ നഗരസ്യ ഹ । യഥാ സുദര്ശനസ്ത്രാതോ രിപുസംഘാദനാമയഃ
അമ്മേ, നീ ഈ നഗരത്തെ എപ്പോഴും കാത്തുകൊള്ളണം, സുദർശനനെ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്നും നീ രക്ഷിച്ചതുപോലെ.
തഥാഽത്ര രക്ഷാ കര്തവ്യാ വാരാണസ്യാസ്ത്വയാമ്ബികേ । യാവത്പുരീ ഭവേദ്ഭൂമൌ സുപ്രതിഷ്ഠാ സുസംസ്ഥിതാ
അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, അംബികേ, ഭൂമിയിൽ ഈ നഗരം ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ വാരാണസിയെ കാത്തിരിക്കണം.
താവത്ത്വയാഽത്ര സ്ഥാതവ്യം ദുര്ഗേ ദേവി കൃപാനിധേ । വരോഽയം മമ തേ ദേയഃ കിമന്യത്പ്രാര്ഥയാമ്യഹമ്
അതിനാൽ, ദുർഗേ, കരുണാസാഗരിയായ അമ്മേ, ആ കാലം വരെയും നീ ഇവിടെ നിലകൊള്ളണം. ഈ വരം തന്നാൽ മതി, ഞാൻ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
വിവിധാന്സകലാന്കാമാന്ദേഹി മേ വിദ്വിഷോ ജഹി । അഭദ്രാണാം വിനാശഞ്ച കുരു ലോകസ്യ സര്വദാ
എന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നീ പൂരിപ്പിക്കണം, എന്റെ ശത്രുക്കളെ നീ നശിപ്പിക്കണം, ലോകത്തിലെ എല്ലാ ദുർഭാഗ്യങ്ങളും നീ എപ്പോഴും അകറ്റണം.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി സമ്പ്രാര്ഥിതാ ദേവീ ദുര്ഗാ ദുര്ഗാര്തിനാശിനീ । തമുവാച നൃപം തത്ര സ്തുത്വാ വൈ സംസ്ഥിതം പുരഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ദുര്ഗാ — ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ദേവി — അവനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നിൽ നിന്ന രാജാവിനോടു സംസാരിച്ചു.
ദുര്ഗോവാച രാജന്സദാ നിവാസോ മേ മുക്തിപുര്യാം ഭവിഷ്യതി । രക്ഷാര്ഥം സര്വലോകാനാം യാവത്തിഷ്ഠതി മേദിനീ
ദുർഗാ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും രക്ഷയ്ക്കായി മോക്ഷനഗരിയിൽ എപ്പോഴും ഞാൻ താമസിക്കും.
അഥോ സുദര്ശനസ്തത്ര സമാഗത്യ മുദാന്വിതഃ । പ്രണമ്യ പരയാ ഭക്ത്യാ തുഷ്ടാവ ജഗദമ്ബികാമ്
അപ്പോൾ സുദർശനൻ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ എത്തി, പരമഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ചു, ലോകമാതാവിനെ സ്തുതിച്ചു.