സമാനവിത്തേഽഥ കുലേ ബലേ ച ദദാതി പുത്രീം നൃപതിശ്ച ഭൂയഃ । ന കോഽപി മേ ഭൂപസുതേഽര്ഥഹീനേ ഗുണാന്വിതാം രൂപവതീഞ്ച ദദ്യാത്
സാധാരണയായി, രാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിലും വംശത്തിലും ബലത്തിലും തുല്യരായവർക്കു മാത്രമേ മകളെ നൽകൂ. ധനം ഇല്ലാത്ത രാജകുമാരനു ഗുണവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള മകളെ ആരും നൽകാറില്ല.
വൈരം തു സര്വൈഃ സഹ സംവിധായ നൃപൈര്വരിഷ്ഠൈര്ബലസംയുതൈശ്ച । സുദര്ശനായാഥ സുതാഽര്പിതാ മേ കിം വര്ണയേ ധൈര്യമിദം ത്വദീയമ്
ശക്തരായ എല്ലാ രാജാക്കളോടും വൈരം ഉണ്ടാക്കി, നീ നിന്റെ മകൾ സുദർശനയെ എനിക്ക് നൽകി. നിന്റെ ധൈര്യം എങ്ങനെ വിവരിക്കാമെന്ന് അറിയില്ല.
നിശമ്യ വാക്യാനി നൃപഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ കൃതാഞ്ജലിര്വാക്യമുവാച ഭൂയഃ । ഗൃഹാണ രാജ്യം മമ സുപ്രസിദ്ധം ഭവാമി സേനാപതിരദ്യ ചാഹമ്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ കൈകൂപ്പി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "എന്റെ പ്രശസ്തമായ രാജ്യം നീ ഏറ്റെടുക്കൂ; ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ സേനാപതിയാകും."
നോചേത്തദര്ധം പ്രതിഗൃഹ്യ ചാത്ര സുതാന്വിതോ രാജ്യഫലാനി ഭുങ്ക്ഷ്വ । വിഹായ വാരാണസികാനിവാസം വനേ പുരേ വാസമതോ ന മേഽസ്തി
അല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ പാതി ഇവിടെ ഏറ്റു, മകനോടൊപ്പം രാജ്യം ഭോഗിക്കൂ. വാരാണസിയിൽ താമസം ഉപേക്ഷിച്ച്, നഗരത്തിലോ കാടിലോ താമസിക്കാൻ എനിക്കു ആഗ്രഹമില്ല.
നൃപാസ്തു സന്ത്യേവ രുഷാന്വിതാ വൈ ഗത്വാ കരിഷ്യേ പ്രഥമം തു സാന്ത്വനമ് । തതഃ പരം ദ്വാവപരാവുപായൌ നോചേത്തതോ യുദ്ധമഹം കരിഷ്യേ
കോപം ഉള്ള രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു; ആദ്യം ഞാൻ പോയി സമാധാനം പ്രയത്നിക്കും. അതിന് ശേഷം രണ്ടുവിധം മാർഗ്ഗങ്ങൾ ശ്രമിക്കും; അതും ഫലിക്കില്ലെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യും.
ജയാജയോ ദൈവവശോ തഥാപി ധര്മേ ജയോ നൈവ കൃതേഽപ്യധര്മേ । തേഷാം കിലാധര്മവതാം നൃപാണാം കഥം ഭവിഷ്യത്യനുചിന്തിതം വൈ
വിജയവും പരാജയവും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്തോടൊപ്പം നടക്കുന്നു; എങ്കിലും, ധർമ്മത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്, അധർമ്മത്തിൽ അല്ല. അധർമ്മം ചെയ്യുന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നത് ഇപ്പോഴും ആലോചനയിലുണ്ട്.
ആകര്ണ്യ തദ്ഭാഷിതമര്ഥവച്ച ജഗാദ വാക്യം ഹിതകാരകം തമ് । മനോരമാ മാനമവാപ്യ തസ്മാത് സര്വാത്മനാ മോദയുതാ പ്രസന്നാ
അവന്റെ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ അവനു ഹിതം പറയുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. അവനിൽ നിന്ന് ആദരം ലഭിച്ച മനോരമാ മുഴുവൻ സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും നിറഞ്ഞു.
രാജഞ്ഛിവം തേഽസ്തു കുരുഷ്വ രാജ്യം ത്യക്ത്വാ ഭയം ത്വം സ്വസുതൈഃ സമേതഃ । സുതോഽപി മേ നൂനമവാപ്യ രാജ്യം സാകേതപുര്യാം പ്രചരിഷ്യതീഹ
രാജാവേ, നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഭയം വിട്ട് നിന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം രാജ്യം ഭരിക്കൂ. എന്റെ മകനും രാജ്യം നേടിയാൽ, ഈ സാകേതപുരിയിൽ രാജാവായി ഭരിക്കും.
വിസര്ജയാസ്മാന്നിജസദ്മ ഗന്തും ശിവം ഭവാനീ തവ സംവിധാസ്യതി । ന കാഽപി ചിന്താ മമ ഭൂപ വര്തതേ സഞ്ചിന്തയന്ത്യാ പരമാമ്ബികാം വൈ
നമ്മെ നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്ക് വിടൂ; ഭവാനി എല്ലാം നന്മയായി ഒരുക്കും. രാജാവേ, ഞാൻ പരമേശ്വരിയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഒരു ചിന്തയും ഇല്ല.
ദോഷാ ഗതാ വിവിധവാക്യപദൈ രസാലൈ- രന്യോന്യഭാഷണപദൈരമൃതോപമൈശ്ച । പ്രാതര്നൃപാഃ സമധിഗമ്യ കൃതം വിവാഹം രോഷാന്വിതാ നഗരബാഹ്യഗതാസ്തഥോചുഃ
നമ്മിൽ പരസ്പരം പറഞ്ഞ മധുരവും അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾകൊണ്ട് എല്ലാ തെറ്റുകളും മാറി. പക്ഷേ, രാവിലെ രാജാക്കന്മാർ വിവാഹം കഴിഞ്ഞതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ കോപത്തോടെ നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോയി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അദ്യൈവ തം നൃപകലങ്കധരഞ്ച ഹത്വാ ബാലം തഥൈവ കില തം ന വിവാഹയോഗ്യമ് । ഗൃഹ്ണീമ താം ശശികലാം നൃപതേശ്ച ലക്ഷ്മീം ലജ്ജാമവാപ്യ നിജസദ്മ കഥം വ്രജേമ
ഇന്നുതന്നെ ആ രാജാവിനെയും വിവാഹയോഗ്യമല്ലാത്ത ആ ബാലനെയും കൊല്ലാം; ശശികലയെ, രാജാവിന്റെ ഭാഗ്യത്തെ, പിടിച്ചെടുക്കാം. നമുക്ക് ലജ്ജ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ എങ്ങനെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങും?
ശൃണ്വന്തു തൂര്യനിനദാന്കില വാദ്യമാനാ- ഞ്ഛങ്ഖസ്വനാനഭിഭവന്തി മൃദങ്ഗശബ്ദാഃ । ഗീതധ്വനിം ച വിവിധം നിഗമസ്വനഞ്ച മന്യാമഹേ നൃപതിനാഽത്ര കൃതോ വിവാഹഃ
കേൾക്കൂ, സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു; ശംഖനാദം പോലും മൃദംഗത്തിന്റെ ശബ്ദം മൂടുന്നു. വിവിധ ഗാനങ്ങളും വേദമന്ത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദവും കേൾക്കുന്നു. രാജാവാണ് ഇവിടെ വിവാഹം നടത്തിയത് എന്ന് തോന്നുന്നു.
അസ്മാന്പ്രതാര്യ വചനൈര്വിധിവച്ചകാര വൈവാഹികേന വിധിനാ കരപീഡനം വൈ । കര്തവ്യമദ്യ കിമഹോ പ്രവിചിന്തയന്തു ഭൂപാഃ പരസ്പരമതിം ച സമര്ഥയന്തു
വാക്കുകൾകൊണ്ട് നമ്മെ വഞ്ചിച്ച്, ശരിയായ വിധിയിൽ കയ്യിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തി. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് രാജാക്കന്മാർ ആലോചിച്ച് പരസ്പരം ഒത്തൊരുമയുണ്ടാക്കട്ടെ.
ഏവം വദത്സു നൃപതിഷ്വഥ കന്യാകായാഃ കൃത്വാ വിവാഹവിധിമപ്രതിമപ്രഭാവഃ । ഭൂപാന്നിമന്ത്രയിതുമാശു ജഗാമ രാജാ കാശീപതിഃ സ്വസുഹൃദൈഃ പ്രഥിതപ്രഭാവൈഃ
ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാർ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അതുല്യശക്തിയുള്ള കാശി രാജാവ് തന്റെ മകളുടെ വിവാഹകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, പ്രശസ്തരായ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം രാജാക്കന്മാരെ ക്ഷണിക്കാൻ വേഗത്തിൽ പോയി.
ആഗച്ഛന്തം ച തം ദൃഷ്ട്വാ നൃപാഃ കാശീപതിം തദാ । നോചുഃ കിഞ്ചിദപി ക്രോധാന്മൌനമാധായ സംസ്ഥിതാഃ
ആ കാശി രാജാവ് അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട രാജാക്കന്മാർ ഒന്നും പറയാതെ, കോപം അടക്കി മൗനത്തിൽ നിന്നു.
സ ഗത്വാ പ്രണിപത്യാഹ കൃതാഞ്ജലിരഭാഷത । ആഗന്തവ്യം നൃപൈഃ സര്വൈര്ഭോജനാര്ഥം ഗൃഹേ മമ
അവൻ അവരോട് പോയി, കൈകൂപ്പി വന്ദനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും എന്റെ വീട്ടിൽ വിരുന്നിന് വരണം.'
കന്യയാഽസൌ വൃതോ ഭൂപഃ കിം കരോമി ഹിതാഹിതമ് । ഭവദ്ഭിസ്തു ശുഭഃ കാര്യോ മഹാന്തോ ഹി ദയാലവഃ
ഈ രാജാവിനെ ആ പെൺകുട്ടി തിരഞ്ഞെടുത്തു; നല്ലതോ ചീത്തയോ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ? നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മഹാന്മാരും കരുണയുള്ളവരും ആണല്ലോ; നിങ്ങൾ ശരിയായത് ചെയ്യട്ടെ.
തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ നൃപാഃ ക്രോധപരിപ്ലുതാഃ । പ്രത്യൂചുര്ഭുക്തമസ്മാഭിഃ സ്വഗൃഹം നൃപതേ വ്രജ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാക്കന്മാർ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നാം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു; രാജാവേ, നീ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങൂ.'
കുരു കാര്യാണ്യശേഷാണി യഥേഷ്ടം സുകൃതം കൃതമ് । നൃപാഃ സര്വേ പ്രയാന്ത്വദ്യ സ്വാനി സ്വാനി ഗൃഹാണി വൈ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ശേഷിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യൂ; ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തുകഴിഞ്ഞു. ഇന്ന് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങും.
സുബാഹുരപി തച്ഛ്രുത്വാ ജഗാമ ശങ്കിതോ ഗൃഹമ് । കിം കരിഷ്യന്തി സംവിഗ്നാഃ ക്രോധയുക്താ നൃപോത്തമാഃ
ഇത് കേട്ടശേഷം സുബാഹു ഭയത്തോടെയും ആശങ്കയോടെയും വീട്ടിലേക്ക് പോയി; ഈ കോപഭരിതരായ മഹാരാജാക്കന്മാർ എന്ത് ചെയ്യും എന്ന് അവൻ ആലോചിച്ചു.
ഗതേ തസ്മിന്മഹീപാലാശ്ചക്രുശ്ച സമയം പുനഃ । രുദ്ധ്വാ മാര്ഗം ഗ്രഹീഷ്യാമഃ കന്യാം ഹത്വാ സുദര്ശനമ്
അവൻ പോയശേഷം രാജാക്കന്മാർ വീണ്ടും ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു: 'വഴി തടഞ്ഞ് പെൺകുട്ടിയെ പിടിച്ചെടുക്കാം, സുദർശനനെ കൊല്ലാം.'
കേചനോചുഃ കിമസ്മാകം ഹന്ത തേന നൃപേണ വൈ । ദൃഷ്ട്വാ തു കൌതുകം സര്വം ഗമിഷ്യാമോ യഥാഗതമ്
ചിലർ പറഞ്ഞു: 'ആ രാജാവിനോട് നമുക്ക് എന്ത് ബന്ധം? ഈ കാഴ്ചയൊക്കെ കണ്ടു, നാം വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങാം.'
ഇത്യുക്ത്വാ തേ നൃപാഃ സര്വേ മാര്ഗമാക്രമ്യ സംസ്ഥിതാഃ । ചകാരോത്തരകാര്യാണി സുബാഹുഃ സ്വഗൃഹം ഗതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വഴി തടഞ്ഞ് നിന്നു; സുബാഹു വീട്ടിലേക്ക് പോയി ശേഷിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു.
സുബാഹുകൃതദേവീസ്തുതിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച തസ്മൈ ഗൌരവഭോജ്യാനി വിധായ വിധിവത്തദാ । വാസരാണി ച ഷഡ്രാജാ ഭോജയാമാസ ഭക്തിതഃ
സുബാഹുവിന്റെ ദേവീസ്തുതിയുടെ വിവരണം വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവർക്കായി യോജിച്ചും ആദരപൂർവ്വം ഒരുക്കിയ ഭക്ഷണം ഒരുക്കി, ആറു ദിവസം രാജാവ് ഭക്തിയോടെ അവരെ വിരുന്ന് കഴിപ്പിച്ചു.
ഏവം വിവാഹകാര്യാണി കൃത്വാ സര്വാണി പാര്ഥിവഃ । പാരിബര്ഹം പ്രദത്വാഽഥ മന്ത്രയന്സചിവൈഃ സഹ
ഇങ്ങനെ എല്ലാ വിവാഹകാര്യങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, രാജാവ് പാരിബർഹം നൽകി, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചന നടത്തി.
ദൂതൈസ്തു കഥിതം ശ്രുത്വാ മാര്ഗസംരോധനം കൃതമ് । ബഭൂവ വിമനാ രാജാ സുബാഹുരമിതദ്യുതിഃ
ദൂതന്മാർ വഴി തടഞ്ഞതായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, അതുല്യപ്രഭയുള്ള രാജാവ് സുബാഹു മനസ്സിൽ വിഷമിച്ചു.
സുദര്ശനസ്തദോവാച ശ്വശുരം സംശിതവ്രതഃ । അസ്മാന്വിസര്ജയാശു ത്വം ഗമിഷ്യാമോ ഹ്യശങ്കിതാഃ
സുദർശനൻ തന്റെ ശ്വശുരനോടു പറഞ്ഞു: 'നമ്മെ ഉടൻ വിട്ടയക്കൂ; ഞങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ പോകും.'
ഭാരദ്വാജാശ്രമം പുണ്य़ം ഗത്വാ തത്ര സമാഹിതാഃ । നിവാസായ വിചാരോ വൈ കര്തവ്യഃ സര്വഥാ നൃപ
ഭാരദ്വാജന്റെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ അവിടെ താമസിക്കാൻ നന്നായി ആലോചിക്കണം രാജാവേ.
നൃപേഭ്യശ്ച ന കര്തവ്യം ഭയം കിഞ്ചിത്ത്വയാഽനഘ । ജഗന്മാതാ ഭവാനീ മേ സാഹായ്യം വൈ കരിഷ്യതി
നിനക്ക് മറ്റേതെങ്കിലും രാജാവിനെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, പാപമില്ലാത്തവളേ; ലോകമാതാവായ ഭവാനി എനിക്ക് സഹായം ചെയ്യും.
വ്യാസ ഉവാച തസ്യേതി മതമാജ്ഞായ ജാമാതുര്നുപസത്തമഃ । വിസസര്ജ ധനം ദത്വാ പ്രതസ്ഥേ സോഽപി സത്വരഃ
വ്യാസൻ പറയുന്നു: അത്തരം മനസ്സുറപ്പുള്ള മകനായ ജാമാതാവിന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, മഹാരാജാവ് അവനെ വിട്ടയച്ചു, ധനം നൽകി, താനും വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.