ശ്രുത്വാ നൃപാസ്തേഽവിതഥം വിദിത്വാ വചോ യയുഃ സ്വാനി നികേതനാനി । വിധായ പാര്ശ്വേ നഗരസ്യ രക്ഷാം ചക്രുഃ ക്രിയാ മധ്യദിനോദിതാശ്ച
അവരുടെ വാക്കുകൾ സത്യമായതും മനസ്സിലാക്കി രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി. നഗരത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഒരുക്കി, അവർ മധ്യാഹ്ന കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
സുബാഹുരപ്യാര്യജനൈഃ സമേത- ശ്ചകാര കാര്യാണി വിവാഹകാലേ । പുത്രീം സമാഹൂയ ഗൃഹേ സുഗുപ്തേ പുരോഹിതൈര്വേദവിദാം വരിഷ്ഠൈഃ
സുബാഹുവും വലിയവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് വിവാഹസമയത്ത് വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്തു. അവൻ തന്റെ മകളെ നല്ലതുപോലെ കാവലുള്ള വീട്ടിലേക്ക് വിളിച്ചു, വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം.
സ്നാനാദികം കര്മ വരസ്യ കൃത്വാ വിവാഹഭൂഷാകരണം തഥൈവ । ആനായ്യ വേദീരചിതേ ഗൃഹേ വൈ തസ്യാര്ഹണാം ഭൂമിപതിശ്ചകാര
വരന്റെ സ്നാനം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, വിവാഹഭൂഷണങ്ങൾ അണിയിച്ചു, ശേഷം ആലയം ഒരുക്കിയ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. രാജാവ് അവനെ യോജിച്ച ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
സവിഷ്ടരം ചാചമനീയമര്ഘ്യം വസ്ത്രദ്വയം ഗാമഥ കുണ്ഡലേ ദ്വേ । സമര്പ്യ തസ്മൈ വിധിവന്നരേന്ദ്ര ഐച്ഛത്സുതാദാനമഹീനസത്ത്വഃ
അചമനത്തിനുള്ള വെള്ളം, അർഘ്യം, രണ്ട് വസ്ത്രങ്ങൾ, ഒരു പശു, രണ്ട് കുണ്ഡലങ്ങൾ എന്നിവയും, എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് രാജാവ് അവനു സമർപ്പിച്ചു; മനസ്സിൽ മകളെ നൽകാൻ ഉറച്ചതായിരുന്നു.
സോഽപ്യഗ്രഹീത്സര്വമദീനചേതാഃ ശശാമ ചിന്താഽഥ മനോരമായാഃ । കന്യാം സുകേശീം നിധികന്യകാസമാം മേനേ തദാഽഽത്മാനമനുത്തമഞ്ച
അവനും എല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; മനസ്സിൽ ദുഃഖം ഇല്ലാതായി. മനോഹരമായ മുടിയുള്ള, നിധികളുടെ മക്കളെപ്പോലെയുള്ള പെൺകുട്ടിയെ ലഭിച്ചതിൽ അവൻ താനെ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാനെന്ന് കരുതി.
സുപൂജിതം ഭൂഷണവസ്ത്രദാനൈ- ര്വരോത്തമം തം സചിവാസ്തദാനീമ് । നിന്യുശ്ച തേ കൌതുകമണ്ഡപാന്ത- ര്മുദാന്വിതാ വീതഭയാശ്ച സര്വേ
വരനെ ആഭരണവും വസ്ത്രവും നൽകി ആദരിച്ചു, മന്ത്രിമാർ സന്തോഷത്തോടും ഭയമില്ലാതെ അവനെ വിവാഹമണ്ഡപത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
സമാപ്തഭൂഷാം വിധിവദ്വിധിജ്ഞാഃ സ്ത്രിയശ്ച താം രാജസുതാം സുയാനേ । ആരോപ്യ നിന്യുര്വരസന്നിധാനണ് ചതുഷ്കയുക്തേ കില മണ്ഡപേ വൈ
രീതിപരമായ അലങ്കാരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ചടങ്ങിൽ നിപുണരായ സ്ത്രീകൾ രാജകുമാരിയെ നല്ല രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, നാലു കുതിരകൾ കെട്ടിയ മണ്ഡപത്തിലേക്ക് വരന്റെ സന്നിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു.
അഗ്നിം സമാധായ പുരോഹിതഃ സ ഹുത്വാ യഥാവച്ച തദന്തരാലേ । ആഹ്വായയത്തൌ കൃതകൌതുകൌ തു വധൂവരൌ പ്രേമയുതൌ നികാമമ്
പുരോഹിതൻ അഗ്നി തെളിച്ചു, യജ്ഞം നിർവഹിച്ചു, ശേഷം ചടങ്ങിനായി അലങ്കരിച്ച വധുവിനെയും വരനെയും, ഇരുവരും സ്നേഹപൂർവം, വിളിച്ചു.
ലാജാവിസര്ഗം വിധിവദ്വിധായ കൃത്വാ ഹുതാശസ്യ പ്രദക്ഷിണാഞ്ച । തൌ ചക്രതുസ്തത്ര യഥോചിത്തം തത് സര്വം വിധാനം കുലഗോത്രജാതമ്
ലാജാവിസർഗം ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി നടത്തി, അഗ്നിയെ ചുറ്റി നടന്നു; അവിടെ കുടുംബത്തിനും വംശത്തിനും യോജിച്ച എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അവർ നിർവഹിച്ചു.
ശതദ്വയം ചാശ്ചയുജാം രഥാനാം സുഭൂഷിതം ചാപി ശരൌഘസംയുതമ് । ദദൌ നൃപേന്ദ്രസ്തു സുദര്ശനായ സുപൂജിതം പാരിബര്ഹം വിവാഹേ
രാജാവ് സുദർശനന് ഇരുനൂറ് നല്ലതുപോലെ അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമ കുതിരകൾ കെട്ടിയ, അമ്പുകൾ നിറച്ച രഥങ്ങളും, വിവാഹത്തിൽ വിലപ്പെട്ട സമ്മാനങ്ങളുമായി നൽകി.
മദോത്കടാന്ഹേമവിഭൂഷിതാംശ്ച ഗജാന്ഗിരേഃ ശൃങ്ഗസമാനദേഹാന് । ശതം സപാദം നൃപസൂനവേഽസൌ ദദാവഥ പ്രേമയുതോ നൃപേന്ദ്രഃ
രാജാവ് ഹൃദയപൂർവ്വം സ്നേഹത്തോടെ രാജകുമാരനു നൂറ്റിരുപത്തയ്യായിരം പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച, മലശിഖരത്തോളം വലിപ്പമുള്ള കാളകളെ സമ്മാനിച്ചു.
ദാസീശതം കാഞ്ചനഭൂഷിതം ച കരേണുകാനാം ച ശതം സുചാരു । സമര്പയാമാസ വരായ രാജാ വിവാഹകാലേ മുദിതോഽനുവേലമ്
വിവാഹസമയത്ത് സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് നൂറ്റൊന്ന് പൊന്നാലങ്കരിച്ച ദാസിമാരെയും, നൂറ് മനോഹരമായ പെൺകാളികളെയും ക്രമമായി സമ്മാനിച്ചു.
അദാത്പുനര്ദാസസഹസ്രമേകം സര്വായുധൈഃ സമ്ഭൃതഭൂഷിതഞ്ച । രത്നാനി വാസാംസി യഥോചിതാനി ദിവ്യാനി ചിത്രാണി തഥാവികാനി
അതിനുപുറമെ ആയുധങ്ങളുമായി അലങ്കരിച്ച ആയിരം ദാസന്മാരെയും, വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും, യോഗ്യമായ വസ്ത്രങ്ങളും, അത്ഭുതകരമായ ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും സമ്മാനമായി നൽകി.
ദദൌ പുനര്വാസഗൃഹാണി തസ്മൈ രമ്യാണി ദീര്ഘാണി വിചിത്രിതാനി । സിന്ധൂദ്ഭവാനാം തുരഗോത്തമാനാ- മദാത്സഹസ്രദ്വിതയം സുരമ്യമ്
പിന്നീട് മനോഹരവും വിശാലവുമായ അലങ്കാരമുള്ള വാസഗൃഹങ്ങളും, സിന്ധുദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള ഇരുപതിനായിരം ഉത്തമ കുതിരകളും അത്യന്തം മനോഹരമായി സമ്മാനിച്ചു.
ക്രമേലകാനാഞ്ച ശതത്രയം വൈ പ്രത്യാദിശദ്ഭാരഭൃതാം സുചാരു । ശതദ്വയം വൈ ശകടോത്തമാനാം തസ്മൈ ദദൌ ധാന്യരസൈഃ പ്രപൂരിതമ്
അടുത്തതായി, ഭാരം ചുമക്കാൻ മൂവായിരം നല്ല ഒട്ടകങ്ങളും, ധാന്യങ്ങളും വിളവുമിട്ട് നിറച്ച ഇരുനൂറ് ഉത്തമ രഥങ്ങളും സമ്മാനിച്ചു.
മനോരമാം രാജസുതാം പ്രണമ്യ ജഗാദ വാക്യം വിഹിതാഞ്ജലിഃ പുരഃ । ദാസോഽസ്മി തേ രാജസുതേ വരിഷ്ഠേ തദ്ബ്രൂഹി യത്സ്യാത്തു മനോഗതം തേ
ആ മനോഹരമായ രാജകുമാരിയെ വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി അവളുടെ മുമ്പിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "രാജകുമാരിയേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്; നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയൂ."
തം ചാരുവാക്യം നിജഗാദ സാപി സ്വസ്ത്യസ്തു തേ ഭൂപ കുലസ്യ വൃദ്ധിഃ । സമ്മാനിതാഽഹം മമ സൂനവേ ത്വയാ ദത്താ യതോ രത്നവരാ സ്വകന്യാ
അവളും സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: "നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിന്റെ രാജവംശം വളരട്ടെ. നീ എന്നെ ആദരിച്ചു, ഞാൻ എന്റെ മകനു നിന്റെ മകളെ രത്നംപോലെ സമ്മാനിച്ചു."
ന ബന്ദിപുത്രീ നൃപ മാഗധീ വാ സ്തൌമീഹ കിം ത്വാം സ്വജനം മഹത്തരമ് । സുമേരുതുല്യസ്തു കൃതഃ സുതോഽദ്യ മേ സമ്ബന്ധിനാ ഭൂപതിനോത്തമേന
രാജാവേ, ഞാൻ ഗായകന്മാരുടെ മകളും മാഗധരാജാവിന്റെ മകളും അല്ല; ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ പ്രശംസിക്കേണ്ടതില്ല. നീ എന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുവാണ്, അതിൽ വലിയവനും. ഇന്ന് ഉത്തമനായ രാജാവായ നിന്റെ വഴി എന്റെ മകൻ സുമേരുപോലെയായി.
അഹോഽതിചിത്രം നൃപതേശ്ചരിത്രം പരം പവിത്രം തവ കിം വദാമി । യദ്ഭ്രഷ്ടരാജ്യായ സുതായ മേഽദ്യ ദത്താ ത്വയാ പൂജ്യസുതാ വരിഷ്ഠാ
രാജാവേ, നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ അത്ഭുതകരമാണ്; അത്യന്തം വിശുദ്ധവും. എന്ത് പറയാൻ? എന്റെ മകൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, നീ അവനു നിന്റെ മഹത്വമുള്ള രാജകുമാരിയെ തന്നു.
വനാധിവാസായ കിലാധനായ പിത്രാ വിഹീനായ വിസൈന്യകായ । സര്വാനിമാന്ഭൂമിപതീന്വിഹായ ഫലാശനായാര്ഥവിവര്ജിതായ
കാടിൽ താമസിക്കുന്ന, സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്ത, പിതാവില്ലാത്ത, സൈന്യമില്ലാത്ത, എല്ലാ രാജാക്കളും ഉപേക്ഷിച്ച, പഴം മാത്രം കഴിച്ചു ജീവിക്കുന്ന, സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവനു—
സമാനവിത്തേഽഥ കുലേ ബലേ ച ദദാതി പുത്രീം നൃപതിശ്ച ഭൂയഃ । ന കോഽപി മേ ഭൂപസുതേഽര്ഥഹീനേ ഗുണാന്വിതാം രൂപവതീഞ്ച ദദ്യാത്
സാധാരണയായി, രാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിലും വംശത്തിലും ബലത്തിലും തുല്യരായവർക്കു മാത്രമേ മകളെ നൽകൂ. ധനം ഇല്ലാത്ത രാജകുമാരനു ഗുണവും സൗന്ദര്യവും ഉള്ള മകളെ ആരും നൽകാറില്ല.
വൈരം തു സര്വൈഃ സഹ സംവിധായ നൃപൈര്വരിഷ്ഠൈര്ബലസംയുതൈശ്ച । സുദര്ശനായാഥ സുതാഽര്പിതാ മേ കിം വര്ണയേ ധൈര്യമിദം ത്വദീയമ്
ശക്തരായ എല്ലാ രാജാക്കളോടും വൈരം ഉണ്ടാക്കി, നീ നിന്റെ മകൾ സുദർശനയെ എനിക്ക് നൽകി. നിന്റെ ധൈര്യം എങ്ങനെ വിവരിക്കാമെന്ന് അറിയില്ല.
നിശമ്യ വാക്യാനി നൃപഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ കൃതാഞ്ജലിര്വാക്യമുവാച ഭൂയഃ । ഗൃഹാണ രാജ്യം മമ സുപ്രസിദ്ധം ഭവാമി സേനാപതിരദ്യ ചാഹമ്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ കൈകൂപ്പി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "എന്റെ പ്രശസ്തമായ രാജ്യം നീ ഏറ്റെടുക്കൂ; ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ സേനാപതിയാകും."
നോചേത്തദര്ധം പ്രതിഗൃഹ്യ ചാത്ര സുതാന്വിതോ രാജ്യഫലാനി ഭുങ്ക്ഷ്വ । വിഹായ വാരാണസികാനിവാസം വനേ പുരേ വാസമതോ ന മേഽസ്തി
അല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ പാതി ഇവിടെ ഏറ്റു, മകനോടൊപ്പം രാജ്യം ഭോഗിക്കൂ. വാരാണസിയിൽ താമസം ഉപേക്ഷിച്ച്, നഗരത്തിലോ കാടിലോ താമസിക്കാൻ എനിക്കു ആഗ്രഹമില്ല.
നൃപാസ്തു സന്ത്യേവ രുഷാന്വിതാ വൈ ഗത്വാ കരിഷ്യേ പ്രഥമം തു സാന്ത്വനമ് । തതഃ പരം ദ്വാവപരാവുപായൌ നോചേത്തതോ യുദ്ധമഹം കരിഷ്യേ
കോപം ഉള്ള രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു; ആദ്യം ഞാൻ പോയി സമാധാനം പ്രയത്നിക്കും. അതിന് ശേഷം രണ്ടുവിധം മാർഗ്ഗങ്ങൾ ശ്രമിക്കും; അതും ഫലിക്കില്ലെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യും.
ജയാജയോ ദൈവവശോ തഥാപി ധര്മേ ജയോ നൈവ കൃതേഽപ്യധര്മേ । തേഷാം കിലാധര്മവതാം നൃപാണാം കഥം ഭവിഷ്യത്യനുചിന്തിതം വൈ
വിജയവും പരാജയവും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടത്തോടൊപ്പം നടക്കുന്നു; എങ്കിലും, ധർമ്മത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്, അധർമ്മത്തിൽ അല്ല. അധർമ്മം ചെയ്യുന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നത് ഇപ്പോഴും ആലോചനയിലുണ്ട്.
ആകര്ണ്യ തദ്ഭാഷിതമര്ഥവച്ച ജഗാദ വാക്യം ഹിതകാരകം തമ് । മനോരമാ മാനമവാപ്യ തസ്മാത് സര്വാത്മനാ മോദയുതാ പ്രസന്നാ
അവന്റെ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ അവനു ഹിതം പറയുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. അവനിൽ നിന്ന് ആദരം ലഭിച്ച മനോരമാ മുഴുവൻ സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും നിറഞ്ഞു.
രാജഞ്ഛിവം തേഽസ്തു കുരുഷ്വ രാജ്യം ത്യക്ത്വാ ഭയം ത്വം സ്വസുതൈഃ സമേതഃ । സുതോഽപി മേ നൂനമവാപ്യ രാജ്യം സാകേതപുര്യാം പ്രചരിഷ്യതീഹ
രാജാവേ, നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഭയം വിട്ട് നിന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം രാജ്യം ഭരിക്കൂ. എന്റെ മകനും രാജ്യം നേടിയാൽ, ഈ സാകേതപുരിയിൽ രാജാവായി ഭരിക്കും.
വിസര്ജയാസ്മാന്നിജസദ്മ ഗന്തും ശിവം ഭവാനീ തവ സംവിധാസ്യതി । ന കാഽപി ചിന്താ മമ ഭൂപ വര്തതേ സഞ്ചിന്തയന്ത്യാ പരമാമ്ബികാം വൈ
നമ്മെ നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്ക് വിടൂ; ഭവാനി എല്ലാം നന്മയായി ഒരുക്കും. രാജാവേ, ഞാൻ പരമേശ്വരിയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഒരു ചിന്തയും ഇല്ല.
ദോഷാ ഗതാ വിവിധവാക്യപദൈ രസാലൈ- രന്യോന്യഭാഷണപദൈരമൃതോപമൈശ്ച । പ്രാതര്നൃപാഃ സമധിഗമ്യ കൃതം വിവാഹം രോഷാന്വിതാ നഗരബാഹ്യഗതാസ്തഥോചുഃ
നമ്മിൽ പരസ്പരം പറഞ്ഞ മധുരവും അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾകൊണ്ട് എല്ലാ തെറ്റുകളും മാറി. പക്ഷേ, രാവിലെ രാജാക്കന്മാർ വിവാഹം കഴിഞ്ഞതായി അറിഞ്ഞപ്പോൾ കോപത്തോടെ നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോയി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.