വിവാഹോപസ്കരൈര്യുക്താം ദിവ്യാം സിന്ധുസുതോപമാമ് । ചിന്താപരാം സുവസനാം സ്മിതപൂര്വമിദം വചഃ
വിവാഹംക്കായി അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചും, സമുദ്രത്തിന്റെ മകളെപ്പോലെ ദിവ്യമായും, ആലോചനയിൽ മുഴുകിയും, മനോഹരമായി വസ്ത്രം ധരിച്ചും, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഉത്തിഷ്ഠ പുത്രി സുനസേ കരേ ധൃത്വാ ശുഭാം സ്രജമ് । വ്രജ മണ്ഡപമധ്യേഽദ്യ സമാജം പശ്യ ഭൂഭുജാമ്
എന്റെ മനോഹരമായ മൂക്കുള്ള മകളേ, എഴുന്നേൽക്കു, ഈ ശുഭമായ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കു, ഇന്ന് ആ മണ്ടപത്തിൽ ചെന്നു രാജാക്കന്മാരുടെ സമ്മേളനം കാണു.
ഗുണവാന് രൂപസമ്പന്നഃ കുലീനശ്ച നൃപോത്തമഃ । തവ ചിത്തേ വസേദ്യസ്തു തം വൃണുഷ്വ സുമധ്യമേ
രൂപവും ഗുണവും വംശവും ഉള്ള രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നു, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇടം പിടിച്ചവനെ, സുന്ദരിയായ മകളേ, നീ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
ദേശദേശാധിപാഃ സര്വേ മഞ്ചേഷു രചിതേഷു ച । സംവിഷ്ടാഃ പശ്യ തന്വങ്ഗി വരയസ്വ യഥാരുചി
നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന പീഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു; സുന്ദരിയായവളേ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളവനെ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
വ്യാസ ഉവാച തം തഥാ ഭാഷമാണം വൈ പിതരം മിതഭാഷിണീ । ഉവാച വചനം ബാലാ ലലിതം ധര്മസംയുതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ആ പെൺകുട്ടി, മൃദുവും ധാർമ്മികവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശശികലോവാച നാഹം ദൃഷ്ടിപഥേ രാജ്ഞാം ഗമിഷ്യാമി പിതഃ കില । കാമുകാനാം നരേശാനാം ഗച്ഛന്ത്യന്യാശ്ച യോഷിതഃ
ശശികല പറഞ്ഞു: അച്ഛാ, ഞാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പോകില്ല; ആ മോഹഭരിതരായ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ മറ്റു സ്ത്രീകൾ മാത്രമേ പോകാറുള്ളൂ.
ധര്മശാസ്ത്രേ ശ്രുതം താത മയേദം വചനം കില । ഏക ഏവ വരോ നാര്യാ നിരീക്ഷ്യഃ സ്യാന്ന ചാപരഃ
അച്ഛാ, ഞാൻ ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവായ ഒരാളെ മാത്രം നോക്കാൻ പാടുള്ളൂ, മറ്റാരെയും അല്ല.
സതീത്വം നിര്ഗതം തസ്യാ യാ പ്രയാതി ബഹൂനഥ । സങ്കല്പയന്തി തേ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ മേ ഭവതാത്ത്വിതി
ഏറെ പേരുടെ മുമ്പിൽ പോകുന്ന സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് പാവിത്ര്യം അകന്നു പോകുന്നു; അവളെ കണ്ടാൽ ആ പുരുഷന്മാർ എല്ലാവരും മനസ്സിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണർത്തും.
സ്വയംവരേ സ്രജം ധൃത്വാ യദാഗച്ഛതി മണ്ഡപേ । സാമാന്യാ സാ തദാ ജാതാ കുലടേവാപരാ വധൂഃ
സ്വയംവരത്തിൽ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കുകയും മണ്ടപത്തിൽ കടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ, അപ്പോൾ പൊതുവായവളായി മാറുന്നു; മറ്റൊരു ദുഷ്ചരിത്രയുള്ള വധുവിനെപ്പോലെ.
വാരസ്ത്രീ വിപണേ ഗത്വാ യഥാ വീക്ഷ്യ നരാംസ്ഥിതാന് । ഗുണാഗുണപരിജ്ഞാനം കരോതി നിജമാനസേ
വേശ്യാ വിപണിയിൽ ചെന്നു അവിടെ നിന്നിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരെ നോക്കി അവരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ മനസ്സിൽ വിലയിരുത്തുന്നതുപോലെ,
നൈകഭാവാ യഥാ വേശ്യാ വൃഥാ പശ്യതി കാമുകമ് । തഥാഽഹം മണ്ഡപേ ഗത്വാ കുര്വേ വാരസ്ത്രിയാ കൃതമ്
വേശ്യക്ക് പലരോടും ഒരുപോലെയുള്ള മനസ്സുള്ളതുപോലെ, ഞാൻ മണ്ടപത്തിൽ ചെന്നാൽ വേശ്യ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ ആകും.
വൃദ്ധൈരേതൈഃ കൃതം ധര്മം ന കരിഷ്യാമി സാമ്പ്രതമ് । പത്നീവ്രതം തഥാ കാമം ചരിഷ്യേഽഹം ധൃതവ്രതാ
മുതിർന്നവർ സ്ഥാപിച്ച ഈ ആചാരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പിന്തുടരില്ല; ഞാൻ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശുദ്ധ വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
സാമാന്യാ പ്രഥമം ഗത്വാ കൃത്വാ സങ്കല്പിതം ബഹു । വൃണോതി ചൈകം തദ്വദ്വൈ വൃണോമി കഥമദ്യ വൈ
ആദ്യമായി പലരെയും കണ്ടു, പലതരം ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഒടുവിൽ ഒരാളെ തെരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അവൾ പൊതുവായവളായി മാറുന്നു; അങ്ങനെ ഞാൻ ഇന്നെങ്ങനെ തെരഞ്ഞെടുക്കും?
സുദര്ശനോ മയാ പൂര്വം വൃതഃ സര്വാത്മനാ പിതഃ । തമൃതേ നാന്യഥാ കര്തുമിച്ഛാമി നൃപസത്തമ
അച്ഛാ, ഞാൻ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മുഴുവനും സുദർശനനെ തന്നെ മുൻകൂട്ടി തെരഞ്ഞെടുക്കിയിരിക്കുന്നു; അവനെ ഒഴിവാക്കി വേറൊന്നും ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിവാഹവിധിനാ ദേഹി കന്യാദാനം ശുഭേ ദിനേ । സുദര്ശനായ നൃപതേ യദീച്ഛസി ശുഭം മമ
എന്റെ ക്ഷേമം നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാജാവേ, നല്ല ദിവസത്തിൽ എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് സുദർശനനോടു എന്നെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു തരിക.
കന്യയാ സ്വപിതരം പ്രതി സുദര്ശനേന സഹ വിവാഹാര്ഥകഥനമ് വ്യാസ ഉവാച സുബാഹുരപി തച്ഛ്രുത്വാ യുക്തമുക്തം തയാ തദാ । ചിന്താവിഷ്ടോ ബഭൂവാശു കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വാക്കുകൾ ശരിയാണെന്നും ഉചിതമാണെന്നും കേട്ടപ്പോൾ, സുബാഹു വലിയ ചിന്തയിൽ ആകി, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
സങ്ഗതാഃ പൃഥിവീപാലാഃ സസൈന്യാഃ സപരിഗ്രഹാഃ । ഉപവിഷ്ടാശ്ച മഞ്ചേഷു യോദ്ധുകാമാ മഹാബലാഃ
രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളും അനുചരന്മാരും ഒത്തുചേർന്ന്, ശക്തരായി, മഞ്ചങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി കാത്തിരുന്നു.
യദി ബ്രവീമി താന്സര്വാന്സുതാ നായാതി സാമ്പ്രതമ് । തഥാപി കോപസംയുക്താ ഹന്യുര്മാ ദുഷ്ടബുദ്ധയഃ
എന്റെ മകൾ ഇപ്പോൾ വരില്ലെന്ന് ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞാൽ, ആ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവർ കോപത്തോടെ എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുമോ എന്ന ഭയം ഉണ്ടായി.
ന മേ സൈന്യബലം താദൃങ്ന ദുര്ഗബലമദ്ഭുതമ് । യേനാഹം നൃപതീന്സര്വാന് പ്രത്യാദേഷ്ടുമിഹോത്സഹേ
എനിക്ക് അത്ര വലിയ സൈന്യശക്തിയുമില്ല, അത്ഭുതകരമായ കോട്ടബലവും ഇല്ല. ഇതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഉള്ള രാജാക്കന്മാരെ എതിര്ക്കാന് എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല.
സുദര്ശനസ്തഥൈകാകീ ഹ്യസഹായോഽധനഃ ശിശുഃ । കിം കര്തവ്യം നിമഗ്നോഽഹം സര്വഥാ ദുഃഖസാഗരേ
സുദര്ശനന് ഒറ്റക്കാണ്, കൂട്ടുകാരുമില്ല, സമ്പത്തുമില്ല, ഇനിയും കുട്ടിയാണ്. എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയുമെന്നറിയില്ല; ഞാന് പൂര്ണമായും ദു:ഖസമുദ്രത്തില് മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇതി ചിന്താപരോ രാജാ ജഗാമ നൃപസന്നിധൌ । പ്രണമ്യ താനുവാചാഥ പ്രശ്രയാവനതോ നൃപഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് രാജസഭയിലേക്കു പോയി. അവരെ നമസ്കരിച്ച്, വിനയത്തോടെ തല താഴ്ത്തി സംസാരിച്ചു.
കിം കര്തവ്യം നൃപാഃ കാമം നൈതി മേ മണ്ഡപേ സുതാ । ബഹുശഃ പ്രേര്യമാണാഽപി സാ മാത്രാഽപി മയാഽപി ച
രാജാക്കന്മാരേ, എന്ത് ചെയ്യണം? എന്റെ മകള് പലതവണ അമ്മയും ഞാനും പറഞ്ഞിട്ടും മണ്ഡപത്തിലേക്ക് വരുന്നില്ല.
മൂര്ഘ്നാ പതാമി പാദേഷു രാജ്ഞാം ദാസോഽസ്മി സാമ്പ്രതമ് । പൂജാദികം ഗൃഹീത്വാഽദ്യ വ്രജന്തു സദനാനി വഃ
ഞാന് തലകൂന്തി നിങ്ങളുടെയെല്ലാം കാലുകളില് വീഴുന്നു; ഇപ്പോള് ഞാന് നിങ്ങളുടേത് ദാസനാണ്. ആദരവും സമ്മാനങ്ങളും സ്വീകരിച്ച് ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങൂ.
ദദാമി ബഹുരത്നാനി വസ്ത്രാണി ച ഗജാന് രഥാന് । ഗൃഹീത്വാഽദ്യ കൃപാം കൃത്വാ വ്രജന്തു ഭവനാന്യുത
ഞാന് ധാരാളം രത്നങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ആനകളും രഥങ്ങളും നല്കാം. ദയവായി ഇവ സ്വീകരിച്ച്, ദയ കാണിച്ച് ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങൂ.
ന വശേ മേ സുതാ ബാലാ മ്രിയതേ യദി ഖേദിതാ । തദാ മേ സ്യാന്മഹദ്ദുഃഖം തേന ചിന്താതുരോഽസ്മ്യഹമ്
എന്റെ ബാല്യമായ മകള് എന്റെ നിയന്ത്രണത്തില് ഇല്ല; അവളെ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചാല് അവള് മരിക്കാം. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാല് എനിക്ക് വലിയ ദു:ഖം ഉണ്ടാകും. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഇത്രയും ചിന്തയിലായിരിക്കുന്നത്.
ഭവന്തഃ കരുണാവന്തോ മഹാഭാഗ്യാ മഹൌജസഃ । കിം മേ തയാ ദുഹിത്രാ തു മന്ദയാ ദുര്വിനീതയാ
നിങ്ങള് കരുണയുള്ളവരും മഹാഭാഗ്യശാലികളും ശക്തരുമാണ്. എനിക്ക് അങ്ങനെയുള്ള ഒരു മന്ദബുദ്ധിയുള്ള, ദുഷ്പ്രവര്ത്തനമുള്ള മകളെന്തിനാണ്?
അനുഗ്രാഹ്യോഽസ്മി വഃ കാമം ദാസോഽഹമിതി സര്വഥാ । സുതാ സുതേവ മന്തവ്യാ ഭവദ്ഭിഃ സര്വഥാ മമ
ഞാന് പൂര്ണമായും നിങ്ങളുടേതായ ആശ്രിതനാണ്, ദാസനാണ്. എന്റെ മകളെ നിങ്ങള് നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ കാണണം.
വ്യാസ ഉവാച ശ്രുത്വാ സുബാഹുവചനം നോചുഃ കേചന ഭൂമിപാഃ । യുധാജിത്ക്രോധതാമ്രാക്ഷസ്തമുവാച രുഷാന്വിതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: സുബാഹുവിന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടിട്ടും രാജാക്കന്മാരില് ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല. പക്ഷേ, യുദ്ധാജിത് കോപത്തോടെ കണ്ണുകള് ചുവപ്പിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
രാജന്മൂര്ഖോഽസി കിം ബ്രൂഷേ കൃത്വാ കാര്യ സുനിന്ദിതമ് । സ്വയംവരഃ കഥം മോഹാദ്രചിതഃ സംശയേ സതി
രാജാവേ, നീ മണ്ടനാണ്! ഇങ്ങനെ കുറ്റകരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും എന്താണ് പറയുന്നത്? സംശയം ഉള്ളപ്പോള് നീ എങ്ങനെ സ്വയംവരം നടത്താന് ധൈര്യപ്പെട്ടു?
മിലിതാ ഭൂഭുജഃ സര്വേ ത്വയാഹൂതാഃ സ്വയംവരേ । കഥമദ്യ നൃപാ ഗന്തും യോഗ്യാസ്തേ സ്വഗൃഹാന്പ്രതി
നീ വിളിച്ചിട്ടാണ് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും സ്വയംവരത്തിന് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇപ്പൊഴെങ്ങനെ ഇവര് അവരുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് ശരിയാകും?