ഭഗവത്യാഃ പ്രമാണം മേ നാന്യം ജാനാമി സംയതഃ । തത്കൃതഞ്ച സുഖം ദുഃഖം ഭവിഷ്യതി ച നാന്യഥാ
എനിക്ക് ദേവിയെക്കാൾ വലിയ അധികാരമൊന്നും അറിയില്ല. അവളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷവും ദുഃഖവും അതാണ് നടക്കുക, വേറൊന്നുമല്ല.
യുധാജിത്സുഖമാപ്നോതു ന മേ വൈരം നൃപോത്തമാഃ । യഃ കരിഷ്യതി മേ വൈരം സ പ്രാപ്സ്യതി ഫലം തഥാ
യുദ്ധജിത്തിന് സന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ; എനിക്ക് വൈരം ഇല്ല, മഹാരാജന്മാരേ. ആരെങ്കിലും എന്നോട് വൈരം പുലർത്തുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ തന്നെ അനുഭവിക്കും.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താസ്തേ തഥാ തേന സന്തുഷ്ടാ ഭൂഭുജഃ സ്ഥിതാഃ । സോഽപി സ്വമാശ്രമം പ്രാപ്യ സുസ്ഥിതഃ സമ്ബഭൂവ ഹ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞതോടെ രാജാക്കന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു. അവനും തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി മനസ്സിലുറപ്പോടെ താമസിച്ചു.
അപരേഽഹ്നി ശുഭേ കാലേ നൃപാഃ സമ്മന്ത്രിതാഃ കില । സുബാഹുനാ നൃപേണാഥ രുചിരേ വൈ സ്വമണ്ഡപേ
മറ്റൊരു നല്ല ദിവസത്തിൽ, രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ച്, സുബാഹു രാജാവിന്റെ മനോഹരമായ മണ്ഡപത്തിൽ കൂടി ചേർന്നു.
ദിവ്യാസ്തരണയുക്തേഷു മഞ്ചേഷു രചിതേഷു ച । ഉപവിഷ്ടാശ്ച രാജാനഃ ശുഭാലങ്കരണൈര്യുതാഃ
ദിവ്യമായ കിടക്കകളിൽ, മനോഹരമായ അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച് രാജാക്കന്മാർ ഇരുന്നു.
ദിവ്യവേഷധരാഃ കാമം വിമാനേഷ്വമരാ ഇവ । ദീപ്യമാനാഃ സ്ഥിതാസ്തത്ര സ്വയംവരദിദൃക്ഷയാ
ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ ഇഷ്ടംപോലെ ധരിച്ച്, ദേവന്മാർപോലെ പ്രകാശിച്ച്, സ്വയംവരം കാണാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ അവിടെ നിന്നു.
ഇതി ചിന്താപരാഃ സര്വേ കദാ സാപ്യാഗമിഷ്യതി । ഭാഗ്യവന്തം നൃപശ്രേഷ്ഠം ശ്രുതപുണ്യം വരിഷ്യതി
അവരൊക്കെയും ആലോചനയിൽ മുഴുകി, അവൾ എപ്പോഴാണ് വരിക, എത്ര ഭാഗ്യശാലിയും ധാർമ്മികനുമായ രാജാവിനെ അവൾ തിരഞ്ഞെടുത്തേക്കുമെന്നുമാണ് ചിന്തിച്ചു.
യദാ സുദര്ശനം ദൈവാത്സ്രജാ സമ്ഭൂഷയേദിഹ । വിവാദോ വൈ നൃപാണാം ച ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
വിദിയുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം സുദർശനൻ ഇവിടെ പുഷ്പമാലയിട്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ കലഹം ഉണ്ടാകും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനാസ്തേ ഭൂപാ മഞ്ചേഷു സംസ്ഥിതാഃ । വാദിത്രഘോഷഃ സുമഹാനുത്ഥിതോ നൃപമണ്ഡപേ
രാജാക്കന്മാർ കിടക്കകളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഇവർ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജമണ്ഡപത്തിൽ വലിയ വാദ്യഘോഷം ഉയർന്നു.
അഥ കാശീപതിഃ പ്രാഹ സുതാം സ്നാതാം സ്വലങ്കൃതാമ് । മധൂകമാലാസംയുക്താം ക്ഷൌമവാസോവിഭൂഷിതാമ്
അപ്പോൾ കാശിരാജാവ് തന്റെ മകളെ, കുളിച്ച് മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, മധൂകപൂവിന്റെ മാലയും നന്മയുള്ള വസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, അവളെ കൊണ്ടുവന്നു.
വിവാഹോപസ്കരൈര്യുക്താം ദിവ്യാം സിന്ധുസുതോപമാമ് । ചിന്താപരാം സുവസനാം സ്മിതപൂര്വമിദം വചഃ
വിവാഹംക്കായി അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചും, സമുദ്രത്തിന്റെ മകളെപ്പോലെ ദിവ്യമായും, ആലോചനയിൽ മുഴുകിയും, മനോഹരമായി വസ്ത്രം ധരിച്ചും, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഉത്തിഷ്ഠ പുത്രി സുനസേ കരേ ധൃത്വാ ശുഭാം സ്രജമ് । വ്രജ മണ്ഡപമധ്യേഽദ്യ സമാജം പശ്യ ഭൂഭുജാമ്
എന്റെ മനോഹരമായ മൂക്കുള്ള മകളേ, എഴുന്നേൽക്കു, ഈ ശുഭമായ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കു, ഇന്ന് ആ മണ്ടപത്തിൽ ചെന്നു രാജാക്കന്മാരുടെ സമ്മേളനം കാണു.
ഗുണവാന് രൂപസമ്പന്നഃ കുലീനശ്ച നൃപോത്തമഃ । തവ ചിത്തേ വസേദ്യസ്തു തം വൃണുഷ്വ സുമധ്യമേ
രൂപവും ഗുണവും വംശവും ഉള്ള രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നു, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇടം പിടിച്ചവനെ, സുന്ദരിയായ മകളേ, നീ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
ദേശദേശാധിപാഃ സര്വേ മഞ്ചേഷു രചിതേഷു ച । സംവിഷ്ടാഃ പശ്യ തന്വങ്ഗി വരയസ്വ യഥാരുചി
നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന പീഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു; സുന്ദരിയായവളേ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളവനെ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
വ്യാസ ഉവാച തം തഥാ ഭാഷമാണം വൈ പിതരം മിതഭാഷിണീ । ഉവാച വചനം ബാലാ ലലിതം ധര്മസംയുതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ആ പെൺകുട്ടി, മൃദുവും ധാർമ്മികവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശശികലോവാച നാഹം ദൃഷ്ടിപഥേ രാജ്ഞാം ഗമിഷ്യാമി പിതഃ കില । കാമുകാനാം നരേശാനാം ഗച്ഛന്ത്യന്യാശ്ച യോഷിതഃ
ശശികല പറഞ്ഞു: അച്ഛാ, ഞാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പോകില്ല; ആ മോഹഭരിതരായ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ മറ്റു സ്ത്രീകൾ മാത്രമേ പോകാറുള്ളൂ.
ധര്മശാസ്ത്രേ ശ്രുതം താത മയേദം വചനം കില । ഏക ഏവ വരോ നാര്യാ നിരീക്ഷ്യഃ സ്യാന്ന ചാപരഃ
അച്ഛാ, ഞാൻ ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവായ ഒരാളെ മാത്രം നോക്കാൻ പാടുള്ളൂ, മറ്റാരെയും അല്ല.
സതീത്വം നിര്ഗതം തസ്യാ യാ പ്രയാതി ബഹൂനഥ । സങ്കല്പയന്തി തേ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ മേ ഭവതാത്ത്വിതി
ഏറെ പേരുടെ മുമ്പിൽ പോകുന്ന സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് പാവിത്ര്യം അകന്നു പോകുന്നു; അവളെ കണ്ടാൽ ആ പുരുഷന്മാർ എല്ലാവരും മനസ്സിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണർത്തും.
സ്വയംവരേ സ്രജം ധൃത്വാ യദാഗച്ഛതി മണ്ഡപേ । സാമാന്യാ സാ തദാ ജാതാ കുലടേവാപരാ വധൂഃ
സ്വയംവരത്തിൽ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കുകയും മണ്ടപത്തിൽ കടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ, അപ്പോൾ പൊതുവായവളായി മാറുന്നു; മറ്റൊരു ദുഷ്ചരിത്രയുള്ള വധുവിനെപ്പോലെ.
വാരസ്ത്രീ വിപണേ ഗത്വാ യഥാ വീക്ഷ്യ നരാംസ്ഥിതാന് । ഗുണാഗുണപരിജ്ഞാനം കരോതി നിജമാനസേ
വേശ്യാ വിപണിയിൽ ചെന്നു അവിടെ നിന്നിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരെ നോക്കി അവരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ മനസ്സിൽ വിലയിരുത്തുന്നതുപോലെ,
നൈകഭാവാ യഥാ വേശ്യാ വൃഥാ പശ്യതി കാമുകമ് । തഥാഽഹം മണ്ഡപേ ഗത്വാ കുര്വേ വാരസ്ത്രിയാ കൃതമ്
വേശ്യക്ക് പലരോടും ഒരുപോലെയുള്ള മനസ്സുള്ളതുപോലെ, ഞാൻ മണ്ടപത്തിൽ ചെന്നാൽ വേശ്യ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ ആകും.
വൃദ്ധൈരേതൈഃ കൃതം ധര്മം ന കരിഷ്യാമി സാമ്പ്രതമ് । പത്നീവ്രതം തഥാ കാമം ചരിഷ്യേഽഹം ധൃതവ്രതാ
മുതിർന്നവർ സ്ഥാപിച്ച ഈ ആചാരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പിന്തുടരില്ല; ഞാൻ ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശുദ്ധ വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
സാമാന്യാ പ്രഥമം ഗത്വാ കൃത്വാ സങ്കല്പിതം ബഹു । വൃണോതി ചൈകം തദ്വദ്വൈ വൃണോമി കഥമദ്യ വൈ
ആദ്യമായി പലരെയും കണ്ടു, പലതരം ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഒടുവിൽ ഒരാളെ തെരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ അവൾ പൊതുവായവളായി മാറുന്നു; അങ്ങനെ ഞാൻ ഇന്നെങ്ങനെ തെരഞ്ഞെടുക്കും?
സുദര്ശനോ മയാ പൂര്വം വൃതഃ സര്വാത്മനാ പിതഃ । തമൃതേ നാന്യഥാ കര്തുമിച്ഛാമി നൃപസത്തമ
അച്ഛാ, ഞാൻ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മുഴുവനും സുദർശനനെ തന്നെ മുൻകൂട്ടി തെരഞ്ഞെടുക്കിയിരിക്കുന്നു; അവനെ ഒഴിവാക്കി വേറൊന്നും ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
വിവാഹവിധിനാ ദേഹി കന്യാദാനം ശുഭേ ദിനേ । സുദര്ശനായ നൃപതേ യദീച്ഛസി ശുഭം മമ
എന്റെ ക്ഷേമം നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാജാവേ, നല്ല ദിവസത്തിൽ എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് സുദർശനനോടു എന്നെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു തരിക.
കന്യയാ സ്വപിതരം പ്രതി സുദര്ശനേന സഹ വിവാഹാര്ഥകഥനമ് വ്യാസ ഉവാച സുബാഹുരപി തച്ഛ്രുത്വാ യുക്തമുക്തം തയാ തദാ । ചിന്താവിഷ്ടോ ബഭൂവാശു കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വാക്കുകൾ ശരിയാണെന്നും ഉചിതമാണെന്നും കേട്ടപ്പോൾ, സുബാഹു വലിയ ചിന്തയിൽ ആകി, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
സങ്ഗതാഃ പൃഥിവീപാലാഃ സസൈന്യാഃ സപരിഗ്രഹാഃ । ഉപവിഷ്ടാശ്ച മഞ്ചേഷു യോദ്ധുകാമാ മഹാബലാഃ
രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളും അനുചരന്മാരും ഒത്തുചേർന്ന്, ശക്തരായി, മഞ്ചങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി കാത്തിരുന്നു.
യദി ബ്രവീമി താന്സര്വാന്സുതാ നായാതി സാമ്പ്രതമ് । തഥാപി കോപസംയുക്താ ഹന്യുര്മാ ദുഷ്ടബുദ്ധയഃ
എന്റെ മകൾ ഇപ്പോൾ വരില്ലെന്ന് ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞാൽ, ആ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവർ കോപത്തോടെ എന്നെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുമോ എന്ന ഭയം ഉണ്ടായി.
ന മേ സൈന്യബലം താദൃങ്ന ദുര്ഗബലമദ്ഭുതമ് । യേനാഹം നൃപതീന്സര്വാന് പ്രത്യാദേഷ്ടുമിഹോത്സഹേ
എനിക്ക് അത്ര വലിയ സൈന്യശക്തിയുമില്ല, അത്ഭുതകരമായ കോട്ടബലവും ഇല്ല. ഇതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഉള്ള രാജാക്കന്മാരെ എതിര്ക്കാന് എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല.
സുദര്ശനസ്തഥൈകാകീ ഹ്യസഹായോഽധനഃ ശിശുഃ । കിം കര്തവ്യം നിമഗ്നോഽഹം സര്വഥാ ദുഃഖസാഗരേ
സുദര്ശനന് ഒറ്റക്കാണ്, കൂട്ടുകാരുമില്ല, സമ്പത്തുമില്ല, ഇനിയും കുട്ടിയാണ്. എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയുമെന്നറിയില്ല; ഞാന് പൂര്ണമായും ദു:ഖസമുദ്രത്തില് മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.