സഞ്ചിതം വര്തമാനഞ്ച പ്രാരബ്ധഞ്ച തൃതീയകമ് । കാലകര്മസ്വഭാവൈശ്ച തതം സര്വമിദം ജഗത്
സഞ്ചിതം, ഇപ്പോഴുള്ളത്, ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നത് — ഇതാണ് മൂന്നു വിധം. കാലം, കർമ്മം, സ്വഭാവം എന്നിവകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ന ദേവോ മാനുഷം ഹന്തും ശക്തഃ കാലാഗമം വിനാ । ഹതം നിമിത്തമാത്രേണ ഹന്തി കാലഃ സനാതനഃ
നിശ്ചിതമായ സമയമെത്താതെ ഒരു ദേവനും മനുഷ്യനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മാത്രം ശാശ്വതമായ കാലം കൊല്ലുന്നു.
യഥാ പിതാ മേ നിഹതഃ സിംഹേനാമിത്രകര്ഷണഃ । തഥാ മാതാമഹോഽപ്യേവം യുദ്ധേ യുധാജിതാ ഹതഃ
എന്റെ പിതാവിനെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ച സിംഹം കൊല്ലുകയുണ്ടായി. അതുപോലെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ അമ്മാവനും യുദ്ധജിത് കൊല്ലപ്പെട്ടു.
യത്നകോടിം പ്രകുര്വാണോ ഹന്യതേ ദൈവയോഗതഃ । ജീവേദ്വര്ഷസഹസ്രാണി രക്ഷണേന വിനാ നരഃ
എത്ര ശ്രമിച്ചാലും, വിധിയുടെ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ മനുഷ്യൻ കൊല്ലപ്പെടും. സംരക്ഷണം ഇല്ലാതെ, ഒരാൾക്ക് ആയിരം വർഷം ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
നാഹം ബിഭേമി ധര്മിഷ്ഠാഃ കദാചിച്ച യുധാജിതഃ । ദൈവമേവ പരം മത്വാ സുസ്ഥിതോഽസ്മി സദാ നൃപാഃ
യുദ്ധജിത്, ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, ധാർമ്മികരായവർക്കും ഭയം ഇല്ല. വിധി ഏറ്റവും വലിയതാണെന്ന് കരുതി ഞാൻ എപ്പോഴും മനസ്സിലുറപ്പോടെ ഇരിക്കുന്നു, രാജന്മാരേ.
സ്മരണം സതതം നിത്യം ഭഗവത്യാഃ കരോമ്യഹമ് । വിശ്വസ്യ ജനനീ ദേവീ കല്യാണം സാ കരിഷ്യതി
ഞാൻ ദേവിയെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. അവൾ ലോകത്തിന്റെ അമ്മയായ ദേവി, നല്ലതെല്ലാം അവൾ തന്നെയാകും.
പൂര്വാര്ജിതം ഹി ഭോക്തവ്യം ശുഭം വാപ്യശുഭം തഥാ । സ്വകൃതസ്യ ച ഭോഗേന കീദൃക്ശോകോ വിജാനതാമ്
മുന്പ് സമ്പാദിച്ച നല്ലതോ ചീത്തയോ അതെല്ലാം അനുഭവിക്കേണ്ടതാണ്. താനെന്ത് ചെയ്തുവോ അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിച്ചാൽ, അറിവുള്ളവർക്കെന്ത് ദുഃഖം ശേഷിക്കും?
സ്വകര്മഫലയോഗേന പ്രാപ്യ ദുഃഖമചേതനഃ । നിമിത്തകാരണേ വൈരം കരോത്യല്പമതിഃ കില
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി മനസ്സില്ലാത്തവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കും. ചെറിയ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടു അർത്ഥമില്ലാത്ത വൈരം ഉണ്ടാക്കുന്നത് ബുദ്ധിയില്ലാത്തവരാണ്.
ന തഥാഽഹം വിജാനാമി വൈരം ശോകം ഭയം തഥാ । നിഃശങ്കമിഹ സമ്പ്രാപ്തഃ സമാജേ ഭൂഭൃതാമിഹ
എനിക്ക് ഈ രീതിയിൽ വൈരം, ദുഃഖം, ഭയം ഒന്നും തോന്നുന്നില്ല. രാജാക്കന്മാരുടെ ഈ സഭയിൽ ഞാൻ ഭയമില്ലാതെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏകാകീ ദ്രഷ്ടുകാമോഽഹം സ്വയംവരമനുത്തമമ് । ഭവിഷ്യതി ച യദ്ഭാവ്യം പ്രാപ്തോഽസ്മി ചണ്ഡികാജ്ഞയാ
ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ഈ അപൂർവമായ സ്വയംവരം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതാണോ അതാണ് നടക്കുക, ഞാൻ ചണ്ഡികയുടെ കല്പനപ്രകാരം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഭഗവത്യാഃ പ്രമാണം മേ നാന്യം ജാനാമി സംയതഃ । തത്കൃതഞ്ച സുഖം ദുഃഖം ഭവിഷ്യതി ച നാന്യഥാ
എനിക്ക് ദേവിയെക്കാൾ വലിയ അധികാരമൊന്നും അറിയില്ല. അവളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷവും ദുഃഖവും അതാണ് നടക്കുക, വേറൊന്നുമല്ല.
യുധാജിത്സുഖമാപ്നോതു ന മേ വൈരം നൃപോത്തമാഃ । യഃ കരിഷ്യതി മേ വൈരം സ പ്രാപ്സ്യതി ഫലം തഥാ
യുദ്ധജിത്തിന് സന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ; എനിക്ക് വൈരം ഇല്ല, മഹാരാജന്മാരേ. ആരെങ്കിലും എന്നോട് വൈരം പുലർത്തുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ തന്നെ അനുഭവിക്കും.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താസ്തേ തഥാ തേന സന്തുഷ്ടാ ഭൂഭുജഃ സ്ഥിതാഃ । സോഽപി സ്വമാശ്രമം പ്രാപ്യ സുസ്ഥിതഃ സമ്ബഭൂവ ഹ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞതോടെ രാജാക്കന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു. അവനും തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി മനസ്സിലുറപ്പോടെ താമസിച്ചു.
അപരേഽഹ്നി ശുഭേ കാലേ നൃപാഃ സമ്മന്ത്രിതാഃ കില । സുബാഹുനാ നൃപേണാഥ രുചിരേ വൈ സ്വമണ്ഡപേ
മറ്റൊരു നല്ല ദിവസത്തിൽ, രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ ആലോചിച്ച്, സുബാഹു രാജാവിന്റെ മനോഹരമായ മണ്ഡപത്തിൽ കൂടി ചേർന്നു.
ദിവ്യാസ്തരണയുക്തേഷു മഞ്ചേഷു രചിതേഷു ച । ഉപവിഷ്ടാശ്ച രാജാനഃ ശുഭാലങ്കരണൈര്യുതാഃ
ദിവ്യമായ കിടക്കകളിൽ, മനോഹരമായ അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച് രാജാക്കന്മാർ ഇരുന്നു.
ദിവ്യവേഷധരാഃ കാമം വിമാനേഷ്വമരാ ഇവ । ദീപ്യമാനാഃ സ്ഥിതാസ്തത്ര സ്വയംവരദിദൃക്ഷയാ
ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ ഇഷ്ടംപോലെ ധരിച്ച്, ദേവന്മാർപോലെ പ്രകാശിച്ച്, സ്വയംവരം കാണാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ അവിടെ നിന്നു.
ഇതി ചിന്താപരാഃ സര്വേ കദാ സാപ്യാഗമിഷ്യതി । ഭാഗ്യവന്തം നൃപശ്രേഷ്ഠം ശ്രുതപുണ്യം വരിഷ്യതി
അവരൊക്കെയും ആലോചനയിൽ മുഴുകി, അവൾ എപ്പോഴാണ് വരിക, എത്ര ഭാഗ്യശാലിയും ധാർമ്മികനുമായ രാജാവിനെ അവൾ തിരഞ്ഞെടുത്തേക്കുമെന്നുമാണ് ചിന്തിച്ചു.
യദാ സുദര്ശനം ദൈവാത്സ്രജാ സമ്ഭൂഷയേദിഹ । വിവാദോ വൈ നൃപാണാം ച ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
വിദിയുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം സുദർശനൻ ഇവിടെ പുഷ്പമാലയിട്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ കലഹം ഉണ്ടാകും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനാസ്തേ ഭൂപാ മഞ്ചേഷു സംസ്ഥിതാഃ । വാദിത്രഘോഷഃ സുമഹാനുത്ഥിതോ നൃപമണ്ഡപേ
രാജാക്കന്മാർ കിടക്കകളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഇവർ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജമണ്ഡപത്തിൽ വലിയ വാദ്യഘോഷം ഉയർന്നു.
അഥ കാശീപതിഃ പ്രാഹ സുതാം സ്നാതാം സ്വലങ്കൃതാമ് । മധൂകമാലാസംയുക്താം ക്ഷൌമവാസോവിഭൂഷിതാമ്
അപ്പോൾ കാശിരാജാവ് തന്റെ മകളെ, കുളിച്ച് മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, മധൂകപൂവിന്റെ മാലയും നന്മയുള്ള വസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, അവളെ കൊണ്ടുവന്നു.
വിവാഹോപസ്കരൈര്യുക്താം ദിവ്യാം സിന്ധുസുതോപമാമ് । ചിന്താപരാം സുവസനാം സ്മിതപൂര്വമിദം വചഃ
വിവാഹംക്കായി അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചും, സമുദ്രത്തിന്റെ മകളെപ്പോലെ ദിവ്യമായും, ആലോചനയിൽ മുഴുകിയും, മനോഹരമായി വസ്ത്രം ധരിച്ചും, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഉത്തിഷ്ഠ പുത്രി സുനസേ കരേ ധൃത്വാ ശുഭാം സ്രജമ് । വ്രജ മണ്ഡപമധ്യേഽദ്യ സമാജം പശ്യ ഭൂഭുജാമ്
എന്റെ മനോഹരമായ മൂക്കുള്ള മകളേ, എഴുന്നേൽക്കു, ഈ ശുഭമായ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കു, ഇന്ന് ആ മണ്ടപത്തിൽ ചെന്നു രാജാക്കന്മാരുടെ സമ്മേളനം കാണു.
ഗുണവാന് രൂപസമ്പന്നഃ കുലീനശ്ച നൃപോത്തമഃ । തവ ചിത്തേ വസേദ്യസ്തു തം വൃണുഷ്വ സുമധ്യമേ
രൂപവും ഗുണവും വംശവും ഉള്ള രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നു, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഇടം പിടിച്ചവനെ, സുന്ദരിയായ മകളേ, നീ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
ദേശദേശാധിപാഃ സര്വേ മഞ്ചേഷു രചിതേഷു ച । സംവിഷ്ടാഃ പശ്യ തന്വങ്ഗി വരയസ്വ യഥാരുചി
നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന പീഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്നു; സുന്ദരിയായവളേ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളവനെ തെരഞ്ഞെടുക്കു.
വ്യാസ ഉവാച തം തഥാ ഭാഷമാണം വൈ പിതരം മിതഭാഷിണീ । ഉവാച വചനം ബാലാ ലലിതം ധര്മസംയുതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ആ പെൺകുട്ടി, മൃദുവും ധാർമ്മികവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശശികലോവാച നാഹം ദൃഷ്ടിപഥേ രാജ്ഞാം ഗമിഷ്യാമി പിതഃ കില । കാമുകാനാം നരേശാനാം ഗച്ഛന്ത്യന്യാശ്ച യോഷിതഃ
ശശികല പറഞ്ഞു: അച്ഛാ, ഞാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ പോകില്ല; ആ മോഹഭരിതരായ രാജാക്കന്മാരുടെ മുമ്പിൽ മറ്റു സ്ത്രീകൾ മാത്രമേ പോകാറുള്ളൂ.
ധര്മശാസ്ത്രേ ശ്രുതം താത മയേദം വചനം കില । ഏക ഏവ വരോ നാര്യാ നിരീക്ഷ്യഃ സ്യാന്ന ചാപരഃ
അച്ഛാ, ഞാൻ ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവായ ഒരാളെ മാത്രം നോക്കാൻ പാടുള്ളൂ, മറ്റാരെയും അല്ല.
സതീത്വം നിര്ഗതം തസ്യാ യാ പ്രയാതി ബഹൂനഥ । സങ്കല്പയന്തി തേ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ മേ ഭവതാത്ത്വിതി
ഏറെ പേരുടെ മുമ്പിൽ പോകുന്ന സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് പാവിത്ര്യം അകന്നു പോകുന്നു; അവളെ കണ്ടാൽ ആ പുരുഷന്മാർ എല്ലാവരും മനസ്സിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണർത്തും.
സ്വയംവരേ സ്രജം ധൃത്വാ യദാഗച്ഛതി മണ്ഡപേ । സാമാന്യാ സാ തദാ ജാതാ കുലടേവാപരാ വധൂഃ
സ്വയംവരത്തിൽ പുഷ്പമാല കൈയിൽ എടുക്കുകയും മണ്ടപത്തിൽ കടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ, അപ്പോൾ പൊതുവായവളായി മാറുന്നു; മറ്റൊരു ദുഷ്ചരിത്രയുള്ള വധുവിനെപ്പോലെ.
വാരസ്ത്രീ വിപണേ ഗത്വാ യഥാ വീക്ഷ്യ നരാംസ്ഥിതാന് । ഗുണാഗുണപരിജ്ഞാനം കരോതി നിജമാനസേ
വേശ്യാ വിപണിയിൽ ചെന്നു അവിടെ നിന്നിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാരെ നോക്കി അവരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ മനസ്സിൽ വിലയിരുത്തുന്നതുപോലെ,