തത്കൃതേ നിഹതോ രാജാ വീരസേനോ യുധാജിതാ । സ കഥം നിര്ധനോ ഭര്താ യോഗ്യഃ സ്യാച്ചാരുലോചനേ
അവനുവേണ്ടി വീരസേന രാജാവിനെ യുദ്ധാജിത് കൊന്നു; ഇങ്ങനെ ദരിദ്രനായവൻ എങ്ങനെ നിനക്ക് യോഗ്യനായ ഭർത്താവാകുമെന്നു മനോഹരനേത്രളേ?
ബ്രൂഹി പുത്രീം തതോ വാക്യം കദാചിദപി വിപ്രിയമ് । ആഗമിഷ്യന്തി രാജാനഃ സ്ഥിതിമന്തഃ സ്വയംവരേ
അപ്പോൾ മകളോട് കുറെ കഠിനമായെങ്കിലും വാക്കുകൾ പറയണം; ഉടൻ തന്നെ വലിയ സ്ഥാനമുള്ള രാജാക്കന്മാർ സ്വയംവരത്തിനായി വരും.
രാജസംവാദവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഭര്ത്രാ സാഽഭിഹിതാ ബാലാം പുത്രീം കൃത്വാങ്കസംസ്ഥിതാമ് । ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം സമാശ്വാസ്യ ശുചിസ്മിതാമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഭർത്താവ് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് രാജ്ഞി മകളെ മടിയിൽ ഇരുത്തി ആശ്വസിപ്പിച്ച് സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
കിം വൃഥാ സുദതി ത്വം ഹി വിപ്രിയം മമ ഭാഷസേ । പിതാ തേ ദുഃഖമാപ്നോതി വാക്യേനാനേന സുവ്രതേ
സുന്ദരസ്മിതയേ, നീ എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത വാക്കുകൾ പറയുന്നത് എന്തിന്? മോളേ, നീ പറയുന്ന ഈ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിന്റെ അച്ഛന് ദുഃഖമുണ്ട്.
സുദര്ശനോഽതിദുര്ഭാഗ്യോ രാജ്യഭ്രഷ്ടോ നിരാശ്രയഃ । ബലകോശവിഹീനശ്ച പരിത്യക്തസ്തു ബാന്ധവൈഃ
സുദർശനൻ വളരെ ദുർഭാഗ്യവാനാണ്, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ആരുടെയും സഹായമില്ലാതെ, സൈന്യവും ധനവും ഇല്ലാതെ ബന്ധുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചവനാണ്.
മാത്രാ സഹ വനം പ്രാപ്തഃ ഫലമൂലാശനഃ കൃശഃ । ന തേ യോഗ്യോ വരോഽയം വൈ വനവാസീ ച ദുര്ഭഗഃ
അവൻ അമ്മയോടൊപ്പം കാട്ടിൽ പോയി പഴവും കിഴങ്ങും കഴിച്ച് ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുകയാണ്; ഇങ്ങനെ ദുർഭാഗ്യവാനായ കാട്ടുകാരൻ നിനക്ക് യോഗ്യനായ വരനല്ല.
രാജപുത്രാഃ കൃതപ്രജ്ഞാ രൂപവന്തഃ സുസമ്മതാഃ । തവാര്ഹാഃ പുത്രി സന്ത്യന്യേ രാജചിഹ്നൈരലങ്കൃതാഃ
മോളേ, മറ്റു രാജകുമാരന്മാർ ഉണ്ട്, ബുദ്ധിമാന്മാരും സുന്ദരന്മാരും എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും രാജചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്; അവർ നിനക്ക് യോഗ്യരാണ്.
ഭ്രാതാഽസ്യ വര്തതേ കാന്തഃ സ രാജ്യം കോസലേഷു വൈ । കരോതി രൂപസമ്പന്നഃ സര്വലക്ഷണസംയുതഃ
അവന്റെ സഹോദരൻ, മനോഹരളേ, കോസലദേശത്ത് രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു; അവൻ സൌന്ദര്യവും എല്ലാ നല്ല ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവനാണ്.
അന്യച്ച കാരണം സുഭ്രു ശൃണു യച്ച യഥാ ശ്രുതമ് । യുധാജിത്സതതം തസ്യ വധകാമോഽസ്തി ഭൂമിപഃ
സുന്ദരഭ്രുവളേ, മറ്റൊരു കാരണവും കേൾക്കൂ: യുദ്ധാജിത് എന്ന രാജാവ് സുദർശനനെ കൊല്ലാൻ എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നു.
ദൌഹിത്രഃ സ്ഥാപിതസ്തേന രാജ്യേ കൃത്വാഽതിസങ്ഗരമ് । വീരസേനം നൃപം ഹത്വാ സമ്മന്ത്ര്യ സചിവൈഃ സഹ
വീരസേന രാജാവിനെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് കൊന്ന്, വലിയ കലഹങ്ങൾക്കു ശേഷം തന്റെ മകനായ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
ഭാരദ്വാജാശ്രമം പ്രാപ്തം ഹന്തുകാമഃ സുദര്ശനമ് । മുനിനാ വാരിതഃ പശ്ചാജ്ജഗാമ നിജമന്ദിരമ്
സുദർശനനെ കൊല്ലാൻ ഭാരദ്വാജാശ്രമത്തിൽ എത്തിയെങ്കിലും, മുനിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം അവൻ വിട്ട് സ്വന്തം കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശശികലോവാച മാതര്മമേപ്സിതഃ കാമം വനസ്ഥോഽപി നൃപാത്മജഃ । ശര്യാതിവചനേനൈവ സുകന്യാ ച പതിവ്രതാ
ശശികല പറഞ്ഞു: അമ്മേ, കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന രാജകുമാരനാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം, ശര്യാതിയുടെ വാക്കുപോലെ സുകന്യയും ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ളവളായിരുന്നു.
ച്യവനഞ്ച യഥാ പ്രാപ്യ പതിശുശ്രൂഷണേ രതാ । ഭര്തൃശുശ്രൂഷണം സ്ത്രീണാം സ്വര്ഗദം മോക്ഷദം തഥാ
ച്യവനിയെപ്പോലെ ഭർത്താവിനെ സേവിക്കാൻ മനസോടെ ആയിരുന്നവളെപ്പോലെ, സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
അകൈതവകൃതം നൂനം സുഖദം ഭവതി സ്ത്രിയാഃ । ഭഗവത്യാ സമാദിഷ്ടം സ്വപ്നേ വരമനുത്തമമ്
കപടമില്ലാതെ ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ, സ്ത്രീകൾക്ക് അതു സുഖം നൽകും. ദേവി സ്വപ്നത്തിൽ തന്നെയാണ് ഈ ഉത്തമമായ വരം പറഞ്ഞത്.
തമൃതേഽഹം കഥം ചാന്യം സംശ്രയാമി നൃപാത്മജമ് । മച്ചിത്തഭിത്തൌ ലിഖിതോ ഭഗവത്യാ സുദര്ശനഃ
അവനെ കൂടാതെ ഞാൻ മറ്റാരെയും, രാജകുമാരനെയെങ്കിലും, എങ്ങനെ ആശ്രയിക്കും? ദേവി എന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ സുധർശനനെ എഴുതി വെച്ചിരിക്കുന്നു.
തം വിഹായ പ്രിയം കാന്തം കരിഷ്യേഽഹം ന ചാപരമ് । വ്യാസ ഉവാച പ്രത്യാദിഷ്ടാഽഥ വൈദര്ഭീ തയാ ബഹുനിദര്ശനൈഃ
എന്റെ പ്രിയനും പ്രിയപ്പെട്ടവനും ആയ അവനെ വിട്ട് ഞാൻ മറ്റൊരാളെ തിരഞ്ഞെടുക്കില്ല. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ വൈദർഭിയെ അവൾ പലവിധം കാണിച്ചുകൊണ്ട് ഉറപ്പോടെ നിരസിച്ചു.
ഭര്താരം സര്വമാചഷ്ട പുത്ര്യോക്തം വചനം ഭൃശമ് । വിവാഹസ്യ ദിനാദര്വാഗാപ്തം ശ്രുതസമന്വിതമ്
മകൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം, വിവാഹദിനം അടുത്തുവന്നതും ഉൾപ്പെടെ, ഭർത്താവിനോട് അവൾ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ദ്വിജം ശശികലാ തത്ര പ്രേഷയാമാസ സത്വരമ് । യഥാ ന വേദ മേ താതസ്തഥാ ഗച്ഛ സുദര്ശനമ്
ശശികലാ എന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അവിടെ വേഗത്തിൽ അയച്ചു, 'എന്റെ അച്ഛൻ അറിയാതെ നീ സുധർശനനോട് പോകണം' എന്ന് നിർദേശിച്ചു.
ഭാരദ്വാജാശ്രമേ ബ്രൂഹി മദ്വാക്യാത്തരസാ വിഭോ । പിത്രാ മേ സമ്ഭൃതഃ കാമം മദര്ഥേന സ്വയംവരഃ
ഭാരദ്വാജമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നീ എന്റെ വാക്ക് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞ് എത്തണം: 'എന്റെ അച്ഛൻ എന്റെ കാരണത്താൽ സ്വയംവരം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു'.
ആഗമിഷ്യന്തി രാജാനോ ബലയുക്താ ഹ്യനേകശഃ । മയാ ത്വം വൈ വൃതശ്ചിത്തേ സര്വഥാ പ്രീതിപൂര്വകമ്
അനേകം ശക്തരായ രാജാക്കന്മാർ വരും; പക്ഷേ, എന്റെ മനസ്സിൽ സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ നിന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
ഭഗവത്യാ സമാദിഷ്ടഃ സ്വപ്നേ മമ സുരോപമ । വിഷമദ്മി ഹുതാശേ വാ പ്രപതാമി പ്രദീപിതേ
ദേവി സ്വപ്നത്തിൽ ദിവ്യപ്രഭയോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഞാൻ വിഷം കഴിക്കുകയോ തീയിൽ ചാടുകയോ ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണ്.
വരയേ ത്വദൃതേ നാന്യം പിതൃഭ്യാം പ്രേരിതാഽപി വാ । മനസാ കര്മണാ വാചാ സംവൃതസ്ത്വം മയാ വരഃ
നിനക്ക് ഒഴികെ, അമ്മയോ അച്ഛനോ സമ്മതിപ്പിച്ചാലും, ഞാൻ മറ്റാരെയും തിരഞ്ഞെടുക്കില്ല; മനസിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും നീയേയാണ് എന്റെ വരൻ.
ഭഗവത്യാഃ പ്രസാദേന ശര്മാവാഭ്യാം ഭവിഷ്യതി । ആഗന്തവ്യം ത്വയാത്രൈവ ദൈവം കൃത്വാ പരം ബലമ്
ദേവിയുടെ കൃപയാൽ നമുക്ക് ഇരുവർക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കും; നീ ദൈവത്തിന്റെ പരമശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ഇവിടെ വരണം.
യദധീനം ജഗത്സര്വം വര്തതേ സചരാചരമ് । ഭഗവത്യാ യദാദിഷ്ടം ന തന്മിഥ്യാ ഭവിഷ്യതി
സഞ്ചരിക്കുന്നവയും അചഞ്ചലമായവയും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; ദേവി നിർദേശിക്കുന്നതൊന്നും വ്യർത്ഥമാവില്ല.
യദ്വശേ ദേവതാഃ സര്വാ വര്തന്തേ ശങ്കരാദയഃ । വക്തവ്യോഽസൌ ത്വയാ ബ്രഹ്മന്നേകാന്തേ വൈ നൃപാത്മജഃ
ശങ്കരനും മറ്റു ദേവന്മാരും എല്ലാവരും അവളുടെ ആജ്ഞയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ബ്രാഹ്മണാ, നീ ഇത് രാജകുമാരനോട് ഒറ്റയ്ക്കായി പറയണം.
യഥാ ഭവതി മേ കാര്യം തത്കര്തവ്യം ത്വയാനഘ । ഇത്യുക്ത്വാ ദക്ഷിണാം ദത്ത്വാ മുനിര്വ്യാപാരിതസ്തയാ
എന്റെ കാര്യം എങ്ങനെയോ, നീ അതു നിർവഹിക്കണം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദക്ഷിണ നൽകി, അവൾ ആ മുനിയെ ജോലി ഏൽപ്പിച്ചു.
ഗത്വാ സര്വം നിവേദ്യാശു തത്ര പ്രത്യാഗതോ ദ്വിജഃ । സുദര്ശനസ്തു തജ്ജ്ഞാത്വാ നിശ്ചയം ഗമനേ തദാ
എല്ലാം പറഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണൻ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു വന്നു; സുധർശനൻ അത് അറിഞ്ഞപ്പോൾ യാത്രയ്ക്ക് ഉറച്ച മനസ്സാക്കി.
ചകാര മുനിനാ തേന പ്രേരിതഃ പരമാദരാത് । വ്യാസ ഉവാച ഗമനായോദ്യതം പുത്രം തമുവാച മനോരമാ
മുനിയുടെ പ്രേരണയാൽ അവൻ അതീവ ആദരവോടെ പ്രവർത്തിച്ചു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറാവുന്ന മകനോട് മനോരമ പറഞ്ഞു.
വേപമാനാഽതിദുഃഖാര്താ ജാതത്രാസാഽശ്രുലോചനാ । കുത്ര ഗച്ഛസി പുത്രാദ്യ സമാജേ ഭൂഭൃതാം കില
കമ്പിയ്ക്കും ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടും ഭയത്താൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞും, അമ്മ ചോദിച്ചു: മകനേ, രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?
ഏകാകീ കൃതവൈരശ്ച കിം വിചിന്ത്യ സ്വയംവരേ । യുധാജിദ്ധന്തുകാമസ്ത്വാം സമേഷ്യതി മഹീപതിഃ
നീ ഒറ്റക്കാണ്, ശത്രുക്കളെ ഉണ്ടാക്കിയതുമാണ്, സ്വയംവരത്തിൽ എന്താണ് നീ ചിന്തിക്കുന്നത്? യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് നേരിടും.