തം പ്രണമ്യ ദ്വിജം ശ്യാമാ ബഭാഷേ മധുരം വചഃ । കുതോ ദേശാന്മഹാഭാഗ കൃതമാഗമനം ത്വയാ
അവൻറെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി ശ്യാമാ മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവാനായോ, ഏത് ദേശത്തിൽ നിന്നാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്?'
ദ്വിജ ഉവാച ഭാരദ്വാജാശ്രമാദ്ബാലേ നൂനമാഗമനം മമ । ജാതം വൈ കാര്യയോഗേന കിം പൃച്ഛസി വദസ്വ മേ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ബാലേ, ഞാൻ ഭാരദ്വാജാശ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. ഒരു കാരണത്താൽ തന്നെയാണ് എന്റെ വരവ്. എന്തിനാണ് നീ ചോദിക്കുന്നത്? പറയൂ.'
ശശികലോവാച തത്രാശ്രമേ മഹാഭാഗ വര്ണനീയം കിമസ്തി വൈ । ലോകാതിഗം വിശേഷേണ പ്രേക്ഷണീയതമം കില
ശശികല പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവാനേ, ആ ആശ്രമത്തിൽ എന്തെങ്കിലും അതിശയകരമായതോ, ലോകത്തിൽ അപൂർവമായതോ, കാണേണ്ടതായതോ ഉണ്ടോ?'
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ധ്രുവസന്ധിസുതഃ ശ്രീമാനാസ്തേ സുദര്ശനോ നൃപഃ । യഥാര്ഥനാമാ സുശ്രോണി വര്തതേ പുരുഷോത്തമഃ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ധ്രുവസന്ധിയുടെ പുത്രനായ ശ്രേഷ്ഠനായ സുദർശൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു, മനോഹരമായ കമരങ്ങളുള്ളവളേ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിന്റെ പേരിന് യോജിച്ചവനാണ്.'
തസ്യ ലോചനമത്യന്തം നിഷ്ഫലം പ്രതിഭാതി മേ । യേന ദൃഷ്ടോ ന വാമോരു കുമാരസ്തു സുദര്ശനഃ
അവൻറെ കണ്ണുകൾ എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും ഫലഹീനമായതുപോലെ തോന്നുന്നു, സുന്ദരിയേ, കാരണം അവ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് സുദർശനൻ നിന്നെ കണ്ടിട്ടില്ല.
ഏകത്ര നിഹിതാ ധാത്രാ ഗുണാഃ സര്വേ സിസൃക്ഷുണാ । ഗുണാനാമാകരം ദ്രഷ്ടും മന്യേ തേനൈവ കൌതുകാത്
സൃഷ്ടികർത്താവൻ അവനെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചേർത്തുവെച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ഗുണങ്ങളുടെ ആകാരം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തവ യോഗ്യഃ കുമാരോഽസൌ ഭര്താ ഭവിതുമര്ഹതി । യോഗോഽയം വിഹിതോഽപ്യാസീന്മണികാഞ്ചനയോരിവ
ആ രാജകുമാരൻ നിനക്ക് ഭർത്താവാകാൻ ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ്; ഈ ബന്ധം രത്നവും പൊന്നും ചേർന്നതുപോലെ അനുയോജ്യമാണ്.
ശശികലയാ മാതരം പ്രതി സംദേശപ്രേഷണമ് വ്യാസ ഉവാച ശ്രുത്വാ തദ്വചനം ശ്യാമാ പ്രേമയുക്താ ബഭൂവ ഹ । പ്രതസ്ഥേ ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മാത്സ്ഥാനാദുക്ത്വാ സമാഹിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശ്യാമാ സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
സാ തു പൂര്വാനുരാഗാദ്വൈ മഗ്നാ പ്രേമ്ണാഽതിചഞ്ചലാ । കാമബാണഹതേവാസ ഗതേ തസ്മിന്ദ്വിജോത്തമേ
പൂർവ്വസ്നേഹത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അവൾ പ്രണയത്തിൽ മുഴുകി, കാമന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് തളർന്നവളെപ്പോലെ അശാന്തയായി.
അഥ കാമാര്ദിതാ പ്രാഹ സഖീം ഛന്ദോഽനുവര്തിനീമ് । വികാരശ്ച സമുത്പന്നോ ദേഹേ യച്ഛ്രവണാദനു
അപ്പോൾ പ്രണയവേദനയിൽ കിടന്ന അവൾ, തന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിക്കുന്ന സഖിയോട് പറഞ്ഞു: 'അവനെ കുറിച്ച് കേട്ടതോടെ എന്റെ ശരീരത്തിൽ മാറ്റം വന്നിരിക്കുന്നു.'
അജ്ഞാതരസവിജ്ഞാനം കുമാരം കുലസമ്ഭവമ് । ദുനോതി മദനഃ പാപഃ കിം കരോമി ക്വ യാമി ച
'അവൻറെ രുചിയും ജ്ഞാനവും എനിക്കറിയില്ലാത്ത, ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച രാജകുമാരനാണ് അവൻ. പാപിയായ കാമൻ അവനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വേദന നൽകുന്നു. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകണം?'
സ്വപ്നേഷു വാ മയാ ദൃഷ്ടഃ പഞ്ചബാണ ഇവാപരഃ । തപതേ മേ മനോഽത്യര്ഥം വിരഹാകുലിതം മൃദു
'സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടാലോ ഇല്ലയോ, അവൻ മറ്റൊരു കാമദേവനുപോലെയാണ്; വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ തളർന്ന എന്റെ മനസ്സ് അതിയായി കത്തുന്നു.'
ചന്ദനം ദേഹലഗ്നം മേ വിഷവദ്ഭാതി ഭാമിനി । സ്രഗിയം സര്പവച്ചൈവ ചന്ദ്രപാദാശ്ച വഹ്നിവത്
'സുന്ദരിയേ, ശരീരത്തിൽ പുരട്ടിയ ചന്ദനം വിഷംപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; പുഷ്പമാലകൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെയും, ചന്ദ്രപ്രകാശം തീപോലെയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.'
ന ച ഹര്മ്യേ വനേ ശം മേ ദീര്ഘികായാം ന പര്വതേ । ന ദിവാ ന നിശായാം വാ ന സുഖം സുഖസാധനൈഃ
'അറപ്പിലും, കാടിലും, കുളത്തരികിലും, പർവ്വതത്തിലും എവിടെയും എനിക്ക് ആശ്വാസമില്ല; പകലിലും രാത്രിയിലും, സുഖം നൽകുന്ന ഒന്നിലും എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല.'
ന ശയ്യാ ന ച താമ്ബൂലം ന ഗീതം ന ച വാദനമ് । പ്രീണയന്തി മനോ മേഽദ്യ ന തൃപ്തേ മമ ലോചനേ
'പതനം, താമ്പൂലം, പാട്ട്, വാദ്യം—ഇവയൊന്നും ഇന്നെനിക്ക് മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; എന്റെ കണ്ണുകൾക്കും തൃപ്തിയില്ല.'
പ്രയാമ്യദ്യ വനേ തത്ര യത്രാസൌ വര്തതേ ശഠഃ । ഭീതാസ്മി കുലലജ്ജായാഃ പരതന്ത്രാ പിതുസ്തഥാ
'ഇന്ന് ഞാൻ ആ കാടിലേക്ക് പോകും, അവൻ വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക്. കുടുംബലജ്ജയ്ക്ക് ഭയവും, അച്ഛന്റെ അധികാരത്തിന് കീഴിലുമാണ് ഞാൻ.'
സ്വയംവരം പിതാ മേഽദ്യ ന കരോതി കരോമി കിമ് । ദാസ്യാമി രാജപുത്രായ കാമം സുദര്ശനായ വൈ
'എന്റെ അച്ഛൻ ഇന്ന് സ്വയംവരം നടത്തില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? ഞാൻ എന്റെ മനസ്സുപോലെ രാജകുമാരൻ സുദർശനനു തന്നെ എന്നെ സമർപ്പിക്കും.'
സന്ത്യന്യേ പൃഥിവീപാലാഃ ശതശഃ സമ്ഭൃതര്ദ്ധയഃ । രമണീയാ ന മേ തേഽദ്യ രാജ്യഹീനോഽപ്യസൌ മതഃ
'ഭൂമിയിൽ മറ്റുപല രാജാക്കന്മാരും, നൂറുകണക്കിന് ധനികരും ഉണ്ടെങ്കിലും, അവർ എനിക്ക് ഇന്നു ഇഷ്ടമല്ല; രാജ്യം ഇല്ലെങ്കിലും അവനാണ് എനിക്ക് പ്രിയം.'
വ്യാസ ഉവാച ഏകാകീ നിര്ധനശ്ചൈവ ബലഹീനഃ സുദര്ശനഃ । വനവാസീ ഫലാഹാരസ്തസ്യാശ്ചിത്തേ സുസംസ്ഥിതാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സുദർശനൻ ഒറ്റയ്ക്കും ദരിദ്രനും ബലഹീനനും ആകയാൽ കാട്ടിൽ താമസിച്ച് പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചു ജീവിച്ചു. അവൻ അമ്മയെ തന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തി.
വാഗ്ബീജസ്യ ജപാത്സിദ്ധിസ്തസ്യാ ഏഷാപ്യുപസ്ഥിതാ । സോപി ധ്യാനപരോഽത്യന്തം ജജാപ മന്ത്രമുത്തമമ്
വാഗ്ബീജം ജപിച്ചതിനാൽ അവൻ വിജയിച്ചു; അതും അവനു ലഭിച്ചു. പിന്നെ അവൻ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ധ്യാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, അത്യുത്തമമായ മന്ത്രം ജപിച്ചു.
സ്വപ്നേ പശ്യത്യസൌ ദേവീം വിഷ്ണുമായാമഖണ്ഡിതാമ് । വിശ്വമാതരമവ്യക്താം സര്വസമ്പത്കരാമ്ബികാമ്
സ്വപ്നത്തിൽ അവൻ ദേവിയെ കണ്ടു—വിഷ്ണുമായയായ്, അഖണ്ഡമായി, ലോകത്തിന്റെ മാതാവായി, ദൃശ്യരഹിതയായി, എല്ലാ ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന അംബികയായി.
ശൃങ്ഗവേരപുരാധ്യക്ഷോ നിഷാദഃ സമുപേത്യ തമ് । ദദൌ രഥവരം തസ്മൈ സര്വോപസ്കരസംയുതമ്
ശൃംഗവേരപുരത്തിലെ നിഷാദാധിപൻ അവിടേക്ക് വന്ന്, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടും കൂടിയ ഉത്തമമായ ഒരു രഥം അവനു നൽകി.
ചതുര്ഭിസ്തുരഗൈര്യുക്തം പതാകാവരമണ്ഡിതമ് । ജൈത്രം രാജസുതം ജ്ഞാത്വാ ദദൌ ചോപായനം തദാ
നാലു കുതിരകൾ ചേർത്തും മനോഹരമായ പതാകകൾ അലങ്കരിച്ചും ആ രഥം ഒരുക്കിയിരുന്നു. അവൻ രാജകുമാരനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ആദരസൂചകമായി അതു സമ്മാനമായി നൽകി.
സോഽപി ജഗ്രാഹ തം പ്രീത്യാ മിത്രത്വേന സുസംസ്ഥിതമ് । വന്യൈര്മൂലഫലൈഃ സമ്യഗര്ചയാമാസ ശമ്ബരമ്
സുദർശനനും സന്തോഷത്തോടെ അതു സ്വീകരിച്ചു, അവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്നേഹിതനായി കണക്കാക്കി. വന്യമായ കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും കൊണ്ടു ശംബരനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു.
കൃതാതിഥ്യേ ഗതേ തസ്മിന്നിഷാദാധിപതൌ തദാ । മുനയഃ പ്രീതിയുക്താസ്തേ തമൂചുസ്താപസാ മിഥഃ
നിഷാദാധിപൻ അതിഥിയായി വരികയും, സ്വീകരണം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു പോകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അശ്രമത്തിലെ മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
രാജപുത്ര ധ്രുവം രാജ്യം പ്രാപ്സ്യസി ത്വം ച സര്വഥാ । സ്വല്പൈരഹോഭിരവ്യഗ്രഃ പ്രതാപാന്നാത്ര സംശയഃ
'രാജകുമാരാ, നീ ഉടൻ തന്നെ രാജ്യം നേടും; ഭയപ്പെടേണ്ട, നിന്റെ ധൈര്യത്തിൽ ഉറപ്പായിരിക്കുക—ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
പ്രസന്നാ തേഽമ്ബികാ ദേവീ വരദാ വിശ്വമോഹിനീ । സഹായസ്തു സുസമ്പന്നോ ന ചിന്താം കുരു സുവ്രത
'സുഭവ്രതാ, അംബികാദേവി നിന്നിൽ പ്രസന്നയാണു; അവൾ വരങ്ങൾ നൽകുന്നവളും ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവളുമാണ്. നിന്റെ കൂട്ടുകാരൻ ശക്തനായവനാണ്; നീ വിഷമിക്കേണ്ട.'
മനോരമാം തഥോചുസ്തേ മുനയഃ സംശിതവ്രതാഃ । പുത്രസ്തേഽദ്യ ധരാധീശോ ഭവിഷ്യതി ശുചിസ്മിതേ
മുനികൾ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവർ, മനോരമയോടും പറഞ്ഞു: 'ശുചിസ്മിതേ, ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ മകൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവാകും.'
സാ താനുവാച തന്വങ്ഗീ വചനം വോഽസ്തു സത്ഫലമ് । ദാസോഽയം ഭവതാം വിപ്രാഃ കിം ചിത്രം സദുപാസനാത്
അവളും പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ നല്ല ഫലം തരട്ടെ. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ദാസിയാണ്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ—നല്ല ഭക്തിയിൽ നിന്നു അത്ഭുതം ഉണ്ടാകുന്നത് അതിശയമല്ല.'
ന സൈന്യം സചിവാഃ കോശോ ന സഹായശ്ച കശ്ചന । കേന യോഗേന പുത്രോ മേ രാജ്യം പ്രാപ്തുമിഹാര്ഹതി
'സൈന്യവും മന്ത്രിമാരും ധനവും കൂട്ടുകാരും ഒന്നും ഇല്ല. എങ്ങനെയാണ് എന്റെ മകൻ ഈ രാജ്യം നേടാൻ യോഗ്യനാകുന്നത്?'