ഏതസ്മിന്സമയേ പുത്രീ കാശിരാജസ്യ സുപ്രിയാ । നാമ്നാ ശശികലാ ദിവ്യാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ
അപ്പോഴാണ് കാശിരാജാവിന്റെ മകൾ സുപ്രിയ, ശശികല എന്ന ദിവ്യ സ്വഭാവവും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ളവളും, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്.
ശുശ്രാവ നൃപപുത്രം തം വനസ്ഥഞ്ച സുദര്ശനമ് । സര്വലക്ഷണസമ്പന്നം ശൂരം കാമമിവാപരമ്
വനത്തിൽ താമസിക്കുന്ന സുദർശനൻ എന്ന രാജകുമാരനെ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും, വീരനുമായവനെയും, കാമദേവനെപ്പോലെയും, അവൾക്കു കുറിച്ച് കേട്ടു.
ബന്ദീജനമുഖാച്ഛ്രുത്വാ രാജപുത്രം സുസങ്ഗതമ് । ചകമേ മനസാ തം വൈ വരം വരയിതും ധിയാ
ബന്ദികൾ മുഖേന ആ ഗുണസമ്പന്നനായ രാജകുമാരന്റെ കഥകൾ കേട്ടശേഷം, അവളെ അവനെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചു.
സ്വപ്നേ തസ്യാഃ സമാഗമ്യ ജഗദമ്ബാ നിശാന്തരേ । ഉവാച വചനം ചേദം സമാശ്വാസ്യ സുസംസ്ഥിതാ
ഒരു രാത്രിയിൽ സ്വപ്നത്തിൽ, ജഗദംബ അവളെ സന്ദർശിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വരം വരയ സുശ്രോണി മമ ഭക്തഃ സുദര്ശനഃ । സര്വകാമപ്രദസ്തേഽസ്തു വചനാന്മമ ഭാമിനി
"സുന്ദരിയായ കന്യകേ, നീ വേണമെങ്കിൽ വരം ചോദിക്കൂ. എന്റെ ഭക്തനായ സുദർശനൻ, എന്റെ വാക്കുപോലെ, നിനക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകും."
ഏവം ശശികലാ ദൃഷ്ടാ സ്വപ്നേ രൂപം മനോഹരമ് । അമ്ബായാ വചനം സ്മൃത്വാ ജഹര്ഷ ഭൃശഭാമിനീ
ഇങ്ങനെ ശശികല സ്വപ്നത്തിൽ അമ്മയുടെ മനോഹരമായ രൂപം കണ്ടു; അമ്മ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ഓർത്തു, ആ മഹിള അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
ഉത്ഥിതാ സാ മുദാ യുക്താ പൃഷ്ടാ മാത്രാ പുനഃ പുനഃ । പ്രമോദേ കാരണം ബാലാ നോവാചാതിത്രപാന്വിതാ
സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ അവളോട് അമ്മ വീണ്ടും വീണ്ടും കാര്യം ചോദിച്ചെങ്കിലും, അതിയായ ലജ്ജയാൽ ആ ബാലിക സന്തോഷത്തിന്റെ കാരണം പറയാതെ നിന്നു.
ജഹാസ മുദമാപന്നാ സ്മൃത്വാ സ്വപ്നം മുഹുര്മുഹുഃ । സഖീം പ്രാഹ തദാന്യാം വൈ സ്വപ്നവൃത്തം സവിസ്തരമ്
സ്വപ്നം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ അവൾ സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചു; പിന്നെ ആ സ്വപ്നത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഒരു സുഹൃത്തിനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു.
കദാചിത്സാ വിഹാരാര്ഥമവാപോപവനം ശുഭമ് । സഖീയുക്താ വിശാലാക്ഷീ ചമ്പകൈരുപശോഭിതമ്
ഒരു ദിവസം വിനോദത്തിനായി, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള ശശികല സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ചമ്പകപൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഒരു തോട്ടത്തിലേക്ക് പോയി.
പുഷ്പാണി ചിന്വതീ ബാലാ ചമ്പകാധഃസ്ഥിതാബലാ । അപശ്യദ്ബ്രാഹ്മണം മാര്ഗേ ആഗച്ഛന്തം ത്വരാന്വിതമ്
പൂക്കൾ തിരുകുമ്പോൾ, ചമ്പകമരത്തിന് കീഴിൽ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം നിന്നിരുന്ന ആ ബാലിക, വഴിയിലൂടെ വേഗത്തിൽ വരുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു.
തം പ്രണമ്യ ദ്വിജം ശ്യാമാ ബഭാഷേ മധുരം വചഃ । കുതോ ദേശാന്മഹാഭാഗ കൃതമാഗമനം ത്വയാ
അവൻറെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി ശ്യാമാ മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവാനായോ, ഏത് ദേശത്തിൽ നിന്നാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്?'
ദ്വിജ ഉവാച ഭാരദ്വാജാശ്രമാദ്ബാലേ നൂനമാഗമനം മമ । ജാതം വൈ കാര്യയോഗേന കിം പൃച്ഛസി വദസ്വ മേ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ബാലേ, ഞാൻ ഭാരദ്വാജാശ്രമത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. ഒരു കാരണത്താൽ തന്നെയാണ് എന്റെ വരവ്. എന്തിനാണ് നീ ചോദിക്കുന്നത്? പറയൂ.'
ശശികലോവാച തത്രാശ്രമേ മഹാഭാഗ വര്ണനീയം കിമസ്തി വൈ । ലോകാതിഗം വിശേഷേണ പ്രേക്ഷണീയതമം കില
ശശികല പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവാനേ, ആ ആശ്രമത്തിൽ എന്തെങ്കിലും അതിശയകരമായതോ, ലോകത്തിൽ അപൂർവമായതോ, കാണേണ്ടതായതോ ഉണ്ടോ?'
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ധ്രുവസന്ധിസുതഃ ശ്രീമാനാസ്തേ സുദര്ശനോ നൃപഃ । യഥാര്ഥനാമാ സുശ്രോണി വര്തതേ പുരുഷോത്തമഃ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ധ്രുവസന്ധിയുടെ പുത്രനായ ശ്രേഷ്ഠനായ സുദർശൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു, മനോഹരമായ കമരങ്ങളുള്ളവളേ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിന്റെ പേരിന് യോജിച്ചവനാണ്.'
തസ്യ ലോചനമത്യന്തം നിഷ്ഫലം പ്രതിഭാതി മേ । യേന ദൃഷ്ടോ ന വാമോരു കുമാരസ്തു സുദര്ശനഃ
അവൻറെ കണ്ണുകൾ എനിക്ക് പൂർണ്ണമായും ഫലഹീനമായതുപോലെ തോന്നുന്നു, സുന്ദരിയേ, കാരണം അവ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് സുദർശനൻ നിന്നെ കണ്ടിട്ടില്ല.
ഏകത്ര നിഹിതാ ധാത്രാ ഗുണാഃ സര്വേ സിസൃക്ഷുണാ । ഗുണാനാമാകരം ദ്രഷ്ടും മന്യേ തേനൈവ കൌതുകാത്
സൃഷ്ടികർത്താവൻ അവനെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചേർത്തുവെച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ഗുണങ്ങളുടെ ആകാരം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തവ യോഗ്യഃ കുമാരോഽസൌ ഭര്താ ഭവിതുമര്ഹതി । യോഗോഽയം വിഹിതോഽപ്യാസീന്മണികാഞ്ചനയോരിവ
ആ രാജകുമാരൻ നിനക്ക് ഭർത്താവാകാൻ ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ്; ഈ ബന്ധം രത്നവും പൊന്നും ചേർന്നതുപോലെ അനുയോജ്യമാണ്.
ശശികലയാ മാതരം പ്രതി സംദേശപ്രേഷണമ് വ്യാസ ഉവാച ശ്രുത്വാ തദ്വചനം ശ്യാമാ പ്രേമയുക്താ ബഭൂവ ഹ । പ്രതസ്ഥേ ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മാത്സ്ഥാനാദുക്ത്വാ സമാഹിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശ്യാമാ സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞു. ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
സാ തു പൂര്വാനുരാഗാദ്വൈ മഗ്നാ പ്രേമ്ണാഽതിചഞ്ചലാ । കാമബാണഹതേവാസ ഗതേ തസ്മിന്ദ്വിജോത്തമേ
പൂർവ്വസ്നേഹത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അവൾ പ്രണയത്തിൽ മുഴുകി, കാമന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് തളർന്നവളെപ്പോലെ അശാന്തയായി.
അഥ കാമാര്ദിതാ പ്രാഹ സഖീം ഛന്ദോഽനുവര്തിനീമ് । വികാരശ്ച സമുത്പന്നോ ദേഹേ യച്ഛ്രവണാദനു
അപ്പോൾ പ്രണയവേദനയിൽ കിടന്ന അവൾ, തന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിക്കുന്ന സഖിയോട് പറഞ്ഞു: 'അവനെ കുറിച്ച് കേട്ടതോടെ എന്റെ ശരീരത്തിൽ മാറ്റം വന്നിരിക്കുന്നു.'
അജ്ഞാതരസവിജ്ഞാനം കുമാരം കുലസമ്ഭവമ് । ദുനോതി മദനഃ പാപഃ കിം കരോമി ക്വ യാമി ച
'അവൻറെ രുചിയും ജ്ഞാനവും എനിക്കറിയില്ലാത്ത, ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച രാജകുമാരനാണ് അവൻ. പാപിയായ കാമൻ അവനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വേദന നൽകുന്നു. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകണം?'
സ്വപ്നേഷു വാ മയാ ദൃഷ്ടഃ പഞ്ചബാണ ഇവാപരഃ । തപതേ മേ മനോഽത്യര്ഥം വിരഹാകുലിതം മൃദു
'സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടാലോ ഇല്ലയോ, അവൻ മറ്റൊരു കാമദേവനുപോലെയാണ്; വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ തളർന്ന എന്റെ മനസ്സ് അതിയായി കത്തുന്നു.'
ചന്ദനം ദേഹലഗ്നം മേ വിഷവദ്ഭാതി ഭാമിനി । സ്രഗിയം സര്പവച്ചൈവ ചന്ദ്രപാദാശ്ച വഹ്നിവത്
'സുന്ദരിയേ, ശരീരത്തിൽ പുരട്ടിയ ചന്ദനം വിഷംപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; പുഷ്പമാലകൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെയും, ചന്ദ്രപ്രകാശം തീപോലെയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.'
ന ച ഹര്മ്യേ വനേ ശം മേ ദീര്ഘികായാം ന പര്വതേ । ന ദിവാ ന നിശായാം വാ ന സുഖം സുഖസാധനൈഃ
'അറപ്പിലും, കാടിലും, കുളത്തരികിലും, പർവ്വതത്തിലും എവിടെയും എനിക്ക് ആശ്വാസമില്ല; പകലിലും രാത്രിയിലും, സുഖം നൽകുന്ന ഒന്നിലും എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല.'
ന ശയ്യാ ന ച താമ്ബൂലം ന ഗീതം ന ച വാദനമ് । പ്രീണയന്തി മനോ മേഽദ്യ ന തൃപ്തേ മമ ലോചനേ
'പതനം, താമ്പൂലം, പാട്ട്, വാദ്യം—ഇവയൊന്നും ഇന്നെനിക്ക് മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; എന്റെ കണ്ണുകൾക്കും തൃപ്തിയില്ല.'
പ്രയാമ്യദ്യ വനേ തത്ര യത്രാസൌ വര്തതേ ശഠഃ । ഭീതാസ്മി കുലലജ്ജായാഃ പരതന്ത്രാ പിതുസ്തഥാ
'ഇന്ന് ഞാൻ ആ കാടിലേക്ക് പോകും, അവൻ വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക്. കുടുംബലജ്ജയ്ക്ക് ഭയവും, അച്ഛന്റെ അധികാരത്തിന് കീഴിലുമാണ് ഞാൻ.'
സ്വയംവരം പിതാ മേഽദ്യ ന കരോതി കരോമി കിമ് । ദാസ്യാമി രാജപുത്രായ കാമം സുദര്ശനായ വൈ
'എന്റെ അച്ഛൻ ഇന്ന് സ്വയംവരം നടത്തില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? ഞാൻ എന്റെ മനസ്സുപോലെ രാജകുമാരൻ സുദർശനനു തന്നെ എന്നെ സമർപ്പിക്കും.'
സന്ത്യന്യേ പൃഥിവീപാലാഃ ശതശഃ സമ്ഭൃതര്ദ്ധയഃ । രമണീയാ ന മേ തേഽദ്യ രാജ്യഹീനോഽപ്യസൌ മതഃ
'ഭൂമിയിൽ മറ്റുപല രാജാക്കന്മാരും, നൂറുകണക്കിന് ധനികരും ഉണ്ടെങ്കിലും, അവർ എനിക്ക് ഇന്നു ഇഷ്ടമല്ല; രാജ്യം ഇല്ലെങ്കിലും അവനാണ് എനിക്ക് പ്രിയം.'
വ്യാസ ഉവാച ഏകാകീ നിര്ധനശ്ചൈവ ബലഹീനഃ സുദര്ശനഃ । വനവാസീ ഫലാഹാരസ്തസ്യാശ്ചിത്തേ സുസംസ്ഥിതാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സുദർശനൻ ഒറ്റയ്ക്കും ദരിദ്രനും ബലഹീനനും ആകയാൽ കാട്ടിൽ താമസിച്ച് പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചു ജീവിച്ചു. അവൻ അമ്മയെ തന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ നിലനിർത്തി.
വാഗ്ബീജസ്യ ജപാത്സിദ്ധിസ്തസ്യാ ഏഷാപ്യുപസ്ഥിതാ । സോപി ധ്യാനപരോഽത്യന്തം ജജാപ മന്ത്രമുത്തമമ്
വാഗ്ബീജം ജപിച്ചതിനാൽ അവൻ വിജയിച്ചു; അതും അവനു ലഭിച്ചു. പിന്നെ അവൻ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ധ്യാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, അത്യുത്തമമായ മന്ത്രം ജപിച്ചു.