തച്ഛ്രുത്വാ നൃപതിര്ഭൃത്യാനാദിദേശ മഹാബലാന് । നയധ്വം നന്ദിനീം ധേനും ബലദര്പസുസംസ്ഥിതാഃ
അത് കേട്ട രാജാവ് തന്റെ ശക്തമായ ഭൃത്യന്മാരോട് കല്പിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ബലപ്രയോഗത്തോടെ നന്ദിനി പശുവിനെ കൊണ്ടുപോകൂ, നിങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനമുള്ളവരേ.'
തേ ഭൃത്യാ ജഗൃഹുസ്താം തു ഹഠാദാക്രമ്യ യന്ത്രിതാമ് । വേപമാനാ മുനിം പ്രാഹ സുരഭിഃ സാശ്രുലോചനാ
അവ ഭൃത്യന്മാർ ബലമായി പിടിച്ചു, അവളെ നിയന്ത്രിച്ചു. വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ, കണ്ണീരോടെ, സുരഭി മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
മുനേ ത്യജസി മാം കസ്മാത്കര്ഷയന്തി സുയന്ത്രിതാമ് । മുനിസ്താം പ്രത്യുവാചേദം ത്യജേ നാഹം സുദുഗ്ധദേ
'മുനിയേ, അവർ എന്നെ ഇങ്ങനെ കഷ്ടമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് പിന്തുണയില്ലാതെ വിട്ടുകളയുന്നുവോ?' മുനി അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നല്ല പാൽ തരുന്നവളേ, ഞാൻ നിന്നെ വിട്ടുകളയുന്നില്ല.'
ബലാന്നയതി രാജാഽസൌ പൂജിതോഽദ്യ മയാ ശുഭേ । കിം കരോമി ന ചേച്ഛാമി ത്യക്തും ത്വാം മനസാ കില
ശുഭയുള്ളവളേ, ഇന്ന് ഞാൻ രാജാവിനെ ആദരിച്ചിട്ടും, അവൻ നിന്നെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? മനസ്സിൽ ഞാൻ നിന്നെ വിട്ടുകളയാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.
ഇത്യുക്താ മുനിനാ ധേനുഃ ക്രോധയുക്താ ബഭൂവ ഹ । ഹമ്ഭാരവം ചകാരാശു ക്രൂരശബ്ദം സുദാരുണമ്
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട പശു അതിക്രോധത്തോടെ ഭയങ്കരമായ ഒരു ഉച്ചത്തിൽ കത്തിയിളകി, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഉരുണ്ട ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ടു.
ഉദ്ഗതാസ്തത്ര ദേഹാത്തു ദൈത്യാ ഘോരതരാസ്തദാ । സായുധാസ്തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ബ്രുവന്തഃ കവചാവൃതാഃ
അപ്പോൾ പശുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഭയാനകമായ ദാനവന്മാർ ആയുധധാരികളും കവചം ധരിച്ചവരുമായി പുറത്ത് വന്നു, 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ' എന്നു വിളിച്ചു.
സൈന്യം സര്വം ഹതം തൈസ്തു നന്ദിനീ പ്രതിമോചിതാ । ഏകാകീ നിര്ഗതോ രാജാ വിശ്വാമിത്രോഽതിദുഃഖിതഃ
അവർ ആ സൈന്യത്തെ മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; നന്ദിനി മോചിതയായി. രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ ഒറ്റക്കേ പുറത്തുപോയി.
ഹന്ത പാപോഽതിദീനാത്മാ നിന്ദന് ക്ഷാത്രബലം മഹത് । ബ്രാഹ്മം ബലം ദുരാരാധ്യം മത്വാ തപസി സംസ്ഥിതഃ
അയ്യോ, ഞാൻ പാപിയാകുന്നു എന്നു തോന്നി, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ക്ഷത്രബലത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ബ്രാഹ്മണബലം പ്രാപിക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, തപസ്സിന് തീരുമാനിച്ചു.
തപ്ത്വാ ബഹൂനി വര്ഷാണി തപോ ഘോരം മഹാവനേ । ഋഷിത്വം പ്രാപ ഗാധേയസ്ത്യക്ത്വാ ക്ഷാത്രം വിധിം പുനഃ
വലിയ കാടിൽ വർഷങ്ങളോളം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം ഗാധിയുടെ മകൻ ക്ഷത്രധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ഋഷിത്വം നേടി.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര മാ കൃഥാ വൈരമദ്ഭുതമ് । കുലനാശകരം നൂനം താപസൈഃ സഹ സംയുഗമ്
അതുകൊണ്ട് രാജാധിരാജാ, നീയും അതിശയമായ വൈരം ഉണ്ടാക്കരുത്; തപസ്സുകാരോടുള്ള ശത്രുതയിൽ കുടുംബനാശം ഉറപ്പാണ്.
മുനിവര്യം വ്രജാദ്യ ത്വം സമാശ്വാസ്യ തപോനിധിമ് । സുദര്ശനോഽപി രാജേന്ദ്ര തിഷ്ഠത്വത്ര യഥാസുഖമ്
നീ ഇപ്പോൾ മഹാമുനിയോടു ചെന്നു, ആ തപസ്സിന്റെ നിധിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കണം; സുദർശനനും രാജാധിരാജാ, ഇവിടെ ഇഷ്ടംപോലെ താമസിക്കട്ടെ.
ബാലോഽയം നിര്ധനഃ കിം തേ കരിഷ്യതി നൃപാഹിതമ് । വൃഥാ തേ വൈരഭാവോഽയമനാഥേ ദുര്ബലേ ശിശൌ
ഈ ബാലൻ ദരിദ്രനാണ്; രാജാവേ, അവൻ നിന്നെ എന്ത് ദോഷം ചെയ്യും? ഈ അനാഥനും ദുർബലനും ആയ കുട്ടിക്കു നേരെ വൈരം പുലർത്തുന്നത് വെറുതെ.
ദയാ സര്വത്ര കര്തവ്യാ ദൈവാധീനമിദം ജഗത് । ഈര്ഷ്യയാ കിം നൃപശ്രേഷ്ഠ യദ്ഭാവ്യം തദ്ഭവിഷ്യതി
എവിടെയും കരുണ കാണിക്കണം; ഈ ലോകം ദൈവത്തിന്റെ അധീനമാണ്. രാജശ്രേഷ്ഠാ, അസൂയ有什么 പ്രയോജനം? destined ആകേണ്ടത് തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും.
വജ്രം തൃണായതേ രാജന് ദൈവയോഗാന്ന സംശയഃ । തൃണം വജ്രായതേ ക്വാപി സമയേ ദൈവയോഗതഃ
ദൈവത്തിന്റെ ഇടപെടലാൽ, രാജാവേ, വജ്രം പുല്ലുപോലെയാകും — സംശയമില്ല; ചിലപ്പോൾ പുല്ല് വജ്രംപോലെയും ആകും, അതും ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ.
ശശകോ ഹന്തി ശാര്ദൂലം മശകോ വൈ തഥാ ഗജമ് । സാഹസം മുഞ്ച മേധാവിന് കുരു മേ വചനം ഹിതമ്
ഒരുകാലത്ത് ഒരു മുയൽ കടുവയെ കൊല്ലും, ഒരു കൊച്ചുപുഴു ആനയെ പോലും കൊല്ലും; ധൈര്യത്തോടെയുള്ള അവിവേകം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ബുദ്ധിമാനേ, എന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ യുധാജിന്നൃപസത്തമഃ । പ്രണമ്യ തം മുനിം മൂര്ഘ്നാ ജഗാമ സ്വപുരം നൃപഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠനായ യുദ്ധാജിത് ആ മുനിയെ തലകുനിച്ച് വണങ്ങി, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
മനോരമാഽപി സ്വസ്ഥാഽഭൂദാശ്രമേ തത്ര സംസ്ഥിതാ । പാലയാമാസ പുത്രം തം സുദര്ശനമൃതവ്രതമ്
മനോരമയും ആശ്രമത്തിൽ സുഖത്തോടെ താമസിച്ചു, വ്രതശീലനായ തന്റെ മകൻ സുദർശനനെ സംരക്ഷിച്ചു.
ദിനേ ദിനേ കുമാരോഽസൌ ജഗാമോപചയം തതഃ । മുനിബാലഗതഃ ക്രീഡന്നിര്ഭയഃ സര്വതഃ ശുഭഃ
പ്രതിദിനം ആ രാജകുമാരൻ വളർന്നു; മുനിപുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഭയമില്ലാതെ കളിച്ചു, എല്ലായ്പ്പോഴും മംഗളസ്വഭാവിയായിരുന്നു.
ഏകസ്മിന്സമയേ തത്ര വിദല്ലം സമുപാഗതമ് । ക്ലീബേതി മുനിപുത്രസ്തമാമന്ത്രയത്തദന്തികേ
ഒരു ദിവസം അവിടെ ഒരു പൂച്ച വന്നു; മുനിയുടെ മകൻ അതിനെ സമീപം വിളിച്ചു, 'ക്ലീബൻ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സുദര്ശനസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ ദധാരൈകാക്ഷരം സ്ഫുടമ് । അനുസ്വാരയുതം തച്ച പ്രോവാചാപി പുനഃ പുനഃ
അത് കേട്ട സുദർശനൻ ആ ഏകക്ഷരം വ്യക്തമായി ഉച്ചരിച്ച്, അതിലെ നാസികാസ്വരം ചേർത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചു.
ബീജം വൈ കാമരാജാഖ്യം ഗൃഹീതം മനസാ തദാ । ജജാപ ബാലകോഽത്യര്ഥം ധൃത്വാ ചേതസി സാദരമ്
അപ്പോൾ ആ ബാലൻ മനസ്സിൽ 'കാമരാജ' എന്ന ബീജമന്ത്രം ഉൾക്കൊണ്ടു; അതിനെ വലിയ ഭക്തിയോടെ മനസ്സിൽ ധരിച്ചു ജപിച്ചു.
ഭാവിയോഗാന്മഹാരാജ കാമരാജാഖ്യമദ്ഭുതമ് । സ്വഭാവേനൈവ തേനേത്ഥം ഗൃഹീതം ബാലകേന വൈ
ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതുപോലെ, മഹാരാജാവേ, അത്ഭുതമായ കാമരാജമന്ത്രം സ്വാഭാവികമായി ആ ബാലൻ ഉൾക്കൊണ്ടു.
തദാഽസൌ പഞ്ചമേ വര്ഷേ പ്രാപ്യ മന്ത്രമനുത്തമമ് । ഋഷിച്ഛന്ദോവിഹീനഞ്ച ധ്യാനന്യാസവിവര്ജിതമ്
അവന്റെ അഞ്ചാം വയസ്സിൽ തന്നെ, മഹത്തായ ഒരു മന്ത്രം ലഭിച്ചു. ആ മന്ത്രത്തിന് ഋഷിമാരുടെ ഛന്ദസോ അല്ലെങ്കിൽ ധ്യാനവും ന്യാസവും പോലുള്ള ആചാരങ്ങൾ ഒന്നും ഇല്ലായിരുന്നു.
പ്രജപന്മനസാ നിത്യം ക്രീഡത്യപി സ്വപിത്യപി । വിസസ്മാര ന തം മന്ത്രം ജ്ഞാത്വാ സാരമിതി സ്വയമ്
അവൻ ആ മന്ത്രം മനസ്സിൽ തന്നെ ദിവസവും ജപിച്ചു; കളിക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും, അതിന്റെ സാരം മനസ്സിലാക്കി, ഒരിക്കലും അതു മറന്നില്ല.
വര്ഷേ ചൈകാദശേ പ്രാപ്തേ കുമാരോഽസൌ നൃപാത്മജഃ । മുനിനാ ചോപനീതോഽഥ വേദമധ്യാപിതസ്തഥാ
പതിനൊന്നാം വയസ്സിൽ ആ രാജകുമാരനെ ഒരു മുനി ഉപനയനം നടത്തി, ശേഷം വേദം പഠിപ്പിച്ചു.
ധനുര്വേദം തഥാ സാങ്ഗം നീതിശാസ്ത്രം വിധാനതഃ । അഭ്യസ്താഃ സകലാ വിദ്യാസ്തേന മന്ത്രബലാദിനാ
അവൻ മന്ത്രശക്തിയുടെ സഹായത്തോടെ, ധനുര്വേദവും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും, നയശാസ്ത്രവും, എല്ലാ കലകളും പഠിച്ചു.
കദാചിത്സോഽപി പ്രത്യക്ഷം ദേവീരൂപം ദദര്ശ ഹ । രക്താമ്ബരം രക്തവര്ണം രക്തസര്വാങ്ഗഭൂഷണമ്
ഒരു ദിവസം അവൻ നേരിട്ട് ദേവിയുടെ രൂപം കണ്ടു; ചുവപ്പ് വസ്ത്രം ധരിച്ചും, ചുവന്ന നിറത്തിലും, ചുവന്ന അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചും ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഗരുഡേ വാഹനേ സംസ്ഥാം വൈഷ്ണവീം ശക്തിമദ്ഭുതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ പ്രസന്നവദനഃ സ ബഭൂവ നൃപാത്മജഃ
ഗരുഡൻ എന്ന വാഹനത്തിൽ ഇരുന്ന്, വൈഷ്ണവി ശക്തിയായി അത്ഭുതകരമായ രൂപത്തിൽ ദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവളുടെ ദയാപൂർവ്വമായ മുഖം കണ്ട രാജകുമാരൻ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
വനേ തസ്മിംസ്ഥിതഃ സോഽഥ സര്വവിദ്യാര്ഥതത്ത്വവിത് । മാതരം സേവമാനസ്തു വിജഹാര നദീതടേ
അവൻ ആ കാടിൽ താമസിച്ചു, എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും സത്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞു, മാതാവിനെ സേവിച്ചു, നദീതീരത്ത് സന്തോഷത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു.
ശരാസനഞ്ച സമ്പ്രാപ്തം വിശിഖാശ്ച ശിലാശിതാഃ । തൂണീരകവചം തസ്മൈ ദത്തം ചാമ്ബികയാ വനേ
ആ കാട്ടിൽ അംബിക അവനു ഒരു വില്ലും ഇരുമ്പ് അറ്റം ഘടിപ്പിച്ച അമ്പുകളും, ഒരു തൂണിയും കാവചവും നൽകി.